ابن حجر عسقلانی: تفاوت میان نسخه‌ها

از ویکی‌وحدت
بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش
 
(۴۲ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۶ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
{{جعبه اطلاعات شخصیت
| عنوان = ابوالفضل شهاب‌الدین احمد بن علی عسقلانی
| تصویر =
| نام = ابوالفضل شهاب‌الدین احمد بن علی بن محمد کنانی عسقلانی
| نام‌های دیگر =ابن حجر عسقلانی
| سال تولد = 773 ق
| تاریخ تولد =
| محل تولد = [[قاهره]]
| سال درگذشت = 852 ق
| تاریخ درگذشت =
| محل درگذشت = [[قاهره]]
| استادان = {{فهرست جعبه عمودی |محمدبن عبدالله‌بن ظهیره|ابومحمد اَبْناسی}}
| شاگردان = {{فهرست جعبه عمودی |محمدبن عبدالرحمن سخاوی}}
| دین = [[اسلام]]
| مذهب = شافعی
| آثار = {{فهرست جعبه افقی |فتح‌الباری بشرح حدیث البخاری|الاصابه فی تمییزالصحابه}}
| فعالیت‌ها = قاضی، خطیب
| وبگاه =
}}
'''ابوالفضل شهاب‌الدین احمد بن علی کنانی عسقلانی''' معروف به '''ابن‌ حجر عسقلانی''' از علمای بزرگ [[حدیث|حدیث]]، [[فقه]] [[شافعیه|شافعی]] و مورخ بود.


'''اِبن‌حَجَر عَسقلاني'''. شهاب‌الدين ابوالفضل احمدبن علي معروف به ابن‌حجر عسقلاني كِناني مصري، از علماي بزرگ [[حديث]] و [[فقه]] شافعي، مورخ، و كتابدار بود.  
== زندگی‌‎نامه ==
در بیست و دوم شعبان سال 773 ق، در [[قاهره]] متولد شد<ref>ابن‌حجر عسقلانی، احمدبن علی. انباء الغمر با بناء العمر. حیدرآباد دکن:[بی‌نا]، 1392 ق. = 1350.</ref>.
پدر وی علی‌بن محمد عسقلانی (720 - 777 ق) نیز اهل علم بود و نیابت در حکم و قضا را برعهده داشت. ابن‌حجر پیش از چهار سالگی پدر خود را از دست داد و سپس یکی از بازرگانان مشهور به نام زکی‌الدین ابوبکر علی الکارمی‌الخَرّوبی وصایت ابن‌حجر را بنا به وصیت پدرش برعهده گرفت. ابن‌حجر در پنج سالگی به مکتب فرستاده شد و در آنجا [[قرآن]] را فراگرفت. در یازده سالگی با وصیّ خود به [[مکه]] رفت و در آنجا مجاور شد<ref>همو. تبصیر المنتبه بتحریر المشتبه، به کوشش علی محمد بجاوی، بیروت: المکتبه العلمیه،تاریخ مقدمه 1964 م. = 1383 ق. = [1343].</ref>.


=تولد و تحصیل=  
== استادان ==
ابن‌حجر به‌هنگام مجاورت در [[مکه]] (785 ق)، علم حدیث را نزد محمدبن عبدالله‌بن ظهیره آموخت و کتاب عمده‌ُالاحکام ابن سرور جماعیلی را نزد او خواند و در بازگشت به [[مصر]] (786 ق) باز به فراگرفتن حدیث مشغول شد. در مکه نیز صحیح بخاری را از عفیف نشاوری استماع کرد، در هفده سالگی فقه و عربی و حساب را از یکی از اوصیای خود فراگرفت، و نیز در نزد ابومحمد اَبْناسی فقه خواند<ref>همو. الدرر الکامنه فی اعیان المأئه الثامنه. حیدرآباد دکن: 1392 ق. = 1350.</ref>.


در بيست ودوم شعبان سال 773 ق. در [[قاهره]] متولد شد (1).
ابن‌حجر در سفرهای متعدد خود به خانه خدا، [[شام]]، قدس، [[یمن|یمن]]، عدن، و اسکندریه هیچ‌گاه از کسب علم غفلت نمی‌کرد و هرجا شیخی و فقیهی می‌یافت که می‌توانست از او حدیثی بشنود و فایده‌ای برگیرد، بی‌درنگ به دیدنش می‌شتافت<ref>حسینی، محمدبن علی. ذیل تذکره الحُفّاظ للذهبی. در لحظ الالحاظ تقی الدین محمدبن فهدالمکی. به کوشش احمد رافع طهطاوی. بیروت: داراحیاء التراث‌العربی، مؤسسه التاریخ‌العربی،[بی‌تا].</ref>.
پدر وي علي‌بن محمد عسقلاني (720-777 ق.) نيز اهل علم بود و نيابت در حكم و قضا را برعهده داشت. ابن‌حجر پيش از چهار سالگي، پدر خود را از دست داد و سپس يكي از بازرگانان مشهور به نام زكي‌الدين ابوبكر علي الكارمي‌الخَرّوبي وصايت ابن‌حجر را بنا به وصيت پدرش برعهده گرفت. ابن حجر در پنج سالگي به مكتب فرستاده شد و در آنجا [[قرآن]] را فراگرفت. در يازده سالگي با وصيّ خود به [[مكه]] رفت و در آنجا مجاور شد (2).


=اساتید=
== فعالیت‌های علمی ==
برجسته‌ترین شاگرد ابن‌حجر که از معتقدان و پیروان او نیز بوده است، محمدبن عبدالرحمن سخاوی است که شرح حال او را در سه کتاب الضوءاللامع، الذیل علی رفع‌الاصر، و الجواهر و الدّرر فی ترجمه شیخ‌الاسلام ابن‌حجر به رشته تحریر آورده است.


ابن‌حجر به‌هنگام مجاورت در مكه (785 ق.)، علم حديث را نزد محمدبن عبدالله‌بن ظهيره آموخت و كتاب عمده‌ُالاحكام ابن سرور جماعيلي را نزد او خواند و در بازگشت به [[مصر]] (786 ق.) باز به فراگرفتن حديث مشغول شد. در مكه نيز صحيح بخاري را از عفيف نشاوري استماع كرد، در هفده سالگي فقه و عربي و حساب را از يكي از اوصياي خود فراگرفت، و نيز در نزد ابومحمد اَبْناسي فقه خواند (3).
چون ابن‌حجر در [[فقه]]، حدیث، و تفسیر تبحّر یافت در مدارس مختلف به تدریس پرداخت. سخاوی نام دروس و مدارسی را که ابن‌حجر در آنها تدریس کرده است چنین نام می‌برد: تفسیر در حَسَنیّه و منصوریه؛ حدیث در بیبر سیّه، جمالیّه، زینبیّه، شیخونیّه، جامع طولون و قبه منصوریّه؛ اسماع حدیث در محمودیّه؛ فقه در خَرّوبیه، فخریه، شیخونیه، صالحیه، صلاحیه، و مؤیّدیه<ref>سخاوی، محمدبن عبدالرحمن. التبر المسبوک، قاهره: مکتبه الکلیات الازهریه،[بی‌تا].</ref>.


ابن‌حجر در سفرهاي متعدد خود به خانه خدا، [[شام]قدس، [[يمن]عدن، و اسكندريه هيچ‌گاه از كسب علم غفلت نمي‌كرد و هرجا شيخي و فقيهي مي‌يافت كه مي‌توانست از او حديثي بشنود و فايده‌اي برگيرد، بي‌درنگ به ديدنش مي‌شتافت (4).
== فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی ==
در 811 ق وظیفه افتاء در دارالعدل به ابن‌حجر محول گردید که ظاهراً چندین سال این وظیفه را برعهده داشته است <ref>همو. الذیل علی رفع الاصر، به کوشش جوده هلال و محمد محمود صبح، قاهره:[بی‌نا1966 م. = 1386 ق. = 1345.</ref>. ابن‌حجر علاوه بر فتوی به ایراد خطبه در مساجد مصر نظیر جامع الازهر و جامع عمروبن‌العاص نیز می‌پرداخت <ref>عزالدین، محمد کمال‌الدین. التاریخ و المنهج‌التاریخی لابن‌حجر، بیروت:[بی‌نا1984 م. = 1405 ق. = 1363.</ref>.


=فعالیت های علمی=
از جمله وظایف ابن‌حجر، کتابداری کتابخانه مدرسه محمودیه بود که نفیس‌ترین کتاب‌ها را داشت و این کتاب‌ها را قاضی برهان‌الدین ابراهیم‌بن عبدالرحیم ابن‌جماعه جمع کرده و در آن آثار به خط مؤلفان فراوان بود. بیشتر این کتاب‌ها را پس از او جمال‌الدین استادار گرفت و آن را وقف مدرسه خود کرد. ابن‌حجر پس از تصدی کتابداری این کتابخانه دو فهرست برای آن تنظیم کرد: فهرستی موضوعی بر طبق علوم و فهرستی به‌ترتیب حروف الفبا برای اسامی کتاب‌ها. ابن‌حجر هفته‌ای یک روز در این کتابخانه کار می‌کرد و توانست کتاب‌هایی را که پیش از او از این کتابخانه مفقود شده بود بازگرداند<ref>عزالدین، محمد کمال‌الدین. التاریخ و المنهج‌التاریخی لابن‌حجر، بیروت:[بی‌نا]، 1984 م. = 1405 ق. = 1363.</ref>.


برجسته‌ترين شاگرد ابن‌حجر كه از معتقدان و پيروان او نيز بوده است، محمدبن عبدالرحمن سخاوي است كه شرح حال او را در سه كتاب الضوءاللامع، الذيل علي رفع‌الاصر، و الجواهر و الدّرر في ترجمه شيخ‌الاسلام ابن حجر به رشته تحرير آورده است.
ابن‌حجر به‌سبب دانش پهناور خود در [[حدیث|حدیث]] و [[فقه]] شایستگی بی‌چون و چرایی برای منصب قضا داشت. از این‌رو تقریباً از سال 824 ق تا پایان عمر به‌طور ناپیوسته به امر نیابت در قضا، قضاوت و سمت قاضی‌القضاتی اشتغال داشت. به گفته سخاوی مدت جلوس او بر مسند قضا در سراسر زندگیش کمی بیش از بیست‌ویک سال بود.


چون ابن‌حجر در فقه، حديث، و تفسير تبحّر يافت در مدارس مختلف به تدريس پرداخت. سخاوي نام دروس و مدارسي را كه ابن‌حجر در آنها تدريس كرده است چنين نام مي‌برد: تفسير در حَسَنيّه و منصوريه؛ حديث در بيبر سيّه، جماليّه، زينبيّه، شيخونيّه، جامع طولون و قبه منصوريّه؛ اسماع حديث در محموديّه؛ فقه در خَرّوبيه، فخريه، شيخونيه، صالحيه، صلاحيه، و مؤيّديه (5).
== آثار ==
ابن‌حجر یکی از پرکارترین مؤلفان [[جهان اسلام]] است. تألیفات وی به‌طور عمده در حدیث، رجال، و تاریخ است. مهم‌ترین کتاب او در حدیث، فتح‌الباری بشرح حدیث البخاری و از جمله کتب مهم او در تاریخ، الدُّرَرُالکامنه فی اعیان‌المائه‌الثامنه و کتاب اِنباءُالغُمر بابناءِالعمر است. از دیگر آثار مشهور وی که شاید مهم‌ترین کتاب در علم رجال باشد کتاب الاصابه فی تمییزالصحابه است. تألیفات ابن‌حجر بسیار است و بخش قابل ملاحظه‌ای از آنها به چاپ رسیده است. فهرستی از آثار او در کتاب‌های سخاوی و در شَذراتُ‌الذّهب و دیگر کتب شرح حال او آمده است.


=فعالیت های سیاسی و اجتماعی=
== درگذشت ==
ابن‌حجر در 28 ذیحجه سال 852 ق پس از یک ماه بیماری درگذشت و در گورستان بنی الخرّوبی میان مرقد امام شافعی و شیخ مسلم سُلَمی در برابر جامع دیلمی به خاک سپرده شد.
== پانویس ==
{{پانویس}}


در 811 ق. وظيفه افتاء در دارالعدل به ابن‌حجر محول گرديد كه ظاهراً چندين سال اين وظيفه را برعهده داشته است (6). ابن حجر علاوه بر فتوي به ايراد خطبه در مساجد مصر نظير جامع الازهر و جامع عمروبن‌العاص نيز مي‌پرداخت (7).
[[رده:عالمان]]
 
[[رده:عالمان اهل سنت]]
از جمله وظايف ابن‌حجر، كتابداري كتابخانه مدرسه محموديه بود كه نفيس‌ترين كتاب‌ها را داشت و اين كتاب‌ها را قاضي برهان‌الدين ابراهيم‌بن عبدالرحيم ابن‌جماعه جمع كرده و در آن، آثار به خط مؤلفان فراوان بود. بيشتر اين كتاب‌ها را پس از او جمال‌الدين استادار گرفت و آن را وقف مدرسه خود كرد. ابن‌حجر پس از تصدي كتابداري اين كتابخانه، دو فهرست براي آن تنظيم كرد: فهرستي موضوعي بر طبق علوم و فهرستي به‌ترتيب حروف الفبا براي اسامي كتاب‌ها. ابن حجر هفته‌اي يك روز در اين كتابخانه كار مي‌كرد و توانست كتاب‌هايي را كه پيش از او از اين كتابخانه مفقود شده بود بازگرداند(7).
 
ابن‌حجر به‌سبب دانش پهناور خود در [[حديث]] و فقه شايستگي بي‌چون و چرايي براي منصب قضا داشت. از اين‌رو، تقريباً از سال 824 ق. تا پايان عمر به‌طور ناپيوسته به امر نيابت در قضا، قضاوت، و سمت قاضي‌القضاتي اشتغال داشت. به گفته سخاوي مدت جلوس او بر مسند قضا در سراسر زندگيش كمي بيش از بيست‌ويك سال بود.
 
=آثار=
 
ابن‌حجر يكي از پركارترين مؤلفان [[جهان اسلام]] است. تأليفات وي به‌طور عمده در حديث، رجال، و تاريخ است. مهم‌ترين كتاب او در حديث، فتح‌الباري بشرح حديث البخاري و از جمله كتب مهم او در تاريخ، الدُّرَرُالكامنه في اعيان‌المائه‌الثامنه و كتاب اِنباءُالغُمر بابناءِالعمر است. از ديگر آثار مشهور وي، كه شايد مهم‌ترين كتاب در علم رجال باشد، كتاب الاصابه في تمييزالصحابه است. تأليفات ابن‌حجر بسيار است و بخش قابل ملاحظه‌اي از آنها به چاپ رسيده است. فهرستي از آثار او در كتاب‌هاي سخاوي و در شَذراتُ‌الذّهب و ديگر كتب شرح حال او آمده است.
 
=درگذشت=
 
ابن‌حجر در 28 ذيحجه سال 852 ق.، پس از يك ماه بيماري، درگذشت و در گورستان بني الخرّوبي ميان مرقد امام شافعي و شيخ مسلم سُلَمي در برابر جامع ديلمي به خاك سپرده شد .
 
=منابع=
 
1) ابن‌حجر عسقلاني، احمدبن علي. انباء الغمر با بناء العمر. حيدرآباد دكن :]بي‌نا[، 1392 ق.= 1350؛ 2) همو. تبصير المنتبه بتحرير المشتبه، به كوشش علي محمد بجاوي، بيروت: المكتبه العلميه، ]تاريخ مقدمه 1964 م.= 1383 ق.= [1343؛ 3) همو. الدرر الكامنه في اعيان المأئه الثامنه. حيدرآباد دكن: 1392 ق. = 1350؛ 4) حسيني، محمدبن علي. "ذيل تذكره الحُفّاظ للذهبي". در لحظ الالحاظ تقي الدين محمدبن فهدالمكي. به كوشش احمد رافع طهطاوي. بيروت: داراحياء التراث‌العربي، مؤسسه التاريخ‌العربي، ]بي‌تا[؛ 5) سخاوي، محمدبن عبدالرحمن. التبر المسبوك، قاهره: مكتبه الكليات الازهريه، ]بي‌تا[؛ 6) همو. الذيل علي رفع الاصر، به كوشش جوده هلال و محمد محمود صبح، قاهره :]بي‌نا[، 1966 م. = 1386 ق. = 1345؛ 7) عزالدين، محمد كمال‌الدين. التاريخ و المنهج‌التاريخي لابن‌حجر، بيروت :]بي‌نا[، 1984 م. = 1405 ق. = 1363.
 
=پانویس=
 
[[رده: شخصیت های اسلامی]]

نسخهٔ کنونی تا ‏۱۷ فوریهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۸:۴۳

ابوالفضل شهاب‌الدین احمد بن علی عسقلانی
نام کاملابوالفضل شهاب‌الدین احمد بن علی بن محمد کنانی عسقلانی
نام‌های دیگرابن حجر عسقلانی
اطلاعات شخصی
سال تولد773 ق، ۷۵۰ ش‌، ۱۳۷۲ م
محل تولدقاهره
سال درگذشت852 ق، ۸۲۷ ش‌، ۱۴۴۸ م
محل درگذشتقاهره
دیناسلام، شافعی
استادان
  • محمدبن عبدالله‌بن ظهیره
  • ابومحمد اَبْناسی
شاگردان
  • محمدبن عبدالرحمن سخاوی
آثار
  • فتح‌الباری بشرح حدیث البخاری
  • الاصابه فی تمییزالصحابه
فعالیت‌هاقاضی، خطیب

ابوالفضل شهاب‌الدین احمد بن علی کنانی عسقلانی معروف به ابن‌ حجر عسقلانی از علمای بزرگ حدیث، فقه شافعی و مورخ بود.

زندگی‌‎نامه

در بیست و دوم شعبان سال 773 ق، در قاهره متولد شد[۱]. پدر وی علی‌بن محمد عسقلانی (720 - 777 ق) نیز اهل علم بود و نیابت در حکم و قضا را برعهده داشت. ابن‌حجر پیش از چهار سالگی پدر خود را از دست داد و سپس یکی از بازرگانان مشهور به نام زکی‌الدین ابوبکر علی الکارمی‌الخَرّوبی وصایت ابن‌حجر را بنا به وصیت پدرش برعهده گرفت. ابن‌حجر در پنج سالگی به مکتب فرستاده شد و در آنجا قرآن را فراگرفت. در یازده سالگی با وصیّ خود به مکه رفت و در آنجا مجاور شد[۲].

استادان

ابن‌حجر به‌هنگام مجاورت در مکه (785 ق)، علم حدیث را نزد محمدبن عبدالله‌بن ظهیره آموخت و کتاب عمده‌ُالاحکام ابن سرور جماعیلی را نزد او خواند و در بازگشت به مصر (786 ق) باز به فراگرفتن حدیث مشغول شد. در مکه نیز صحیح بخاری را از عفیف نشاوری استماع کرد، در هفده سالگی فقه و عربی و حساب را از یکی از اوصیای خود فراگرفت، و نیز در نزد ابومحمد اَبْناسی فقه خواند[۳].

ابن‌حجر در سفرهای متعدد خود به خانه خدا، شام، قدس، یمن، عدن، و اسکندریه هیچ‌گاه از کسب علم غفلت نمی‌کرد و هرجا شیخی و فقیهی می‌یافت که می‌توانست از او حدیثی بشنود و فایده‌ای برگیرد، بی‌درنگ به دیدنش می‌شتافت[۴].

فعالیت‌های علمی

برجسته‌ترین شاگرد ابن‌حجر که از معتقدان و پیروان او نیز بوده است، محمدبن عبدالرحمن سخاوی است که شرح حال او را در سه کتاب الضوءاللامع، الذیل علی رفع‌الاصر، و الجواهر و الدّرر فی ترجمه شیخ‌الاسلام ابن‌حجر به رشته تحریر آورده است.

چون ابن‌حجر در فقه، حدیث، و تفسیر تبحّر یافت در مدارس مختلف به تدریس پرداخت. سخاوی نام دروس و مدارسی را که ابن‌حجر در آنها تدریس کرده است چنین نام می‌برد: تفسیر در حَسَنیّه و منصوریه؛ حدیث در بیبر سیّه، جمالیّه، زینبیّه، شیخونیّه، جامع طولون و قبه منصوریّه؛ اسماع حدیث در محمودیّه؛ فقه در خَرّوبیه، فخریه، شیخونیه، صالحیه، صلاحیه، و مؤیّدیه[۵].

فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی

در 811 ق وظیفه افتاء در دارالعدل به ابن‌حجر محول گردید که ظاهراً چندین سال این وظیفه را برعهده داشته است [۶]. ابن‌حجر علاوه بر فتوی به ایراد خطبه در مساجد مصر نظیر جامع الازهر و جامع عمروبن‌العاص نیز می‌پرداخت [۷].

از جمله وظایف ابن‌حجر، کتابداری کتابخانه مدرسه محمودیه بود که نفیس‌ترین کتاب‌ها را داشت و این کتاب‌ها را قاضی برهان‌الدین ابراهیم‌بن عبدالرحیم ابن‌جماعه جمع کرده و در آن آثار به خط مؤلفان فراوان بود. بیشتر این کتاب‌ها را پس از او جمال‌الدین استادار گرفت و آن را وقف مدرسه خود کرد. ابن‌حجر پس از تصدی کتابداری این کتابخانه دو فهرست برای آن تنظیم کرد: فهرستی موضوعی بر طبق علوم و فهرستی به‌ترتیب حروف الفبا برای اسامی کتاب‌ها. ابن‌حجر هفته‌ای یک روز در این کتابخانه کار می‌کرد و توانست کتاب‌هایی را که پیش از او از این کتابخانه مفقود شده بود بازگرداند[۸].

ابن‌حجر به‌سبب دانش پهناور خود در حدیث و فقه شایستگی بی‌چون و چرایی برای منصب قضا داشت. از این‌رو تقریباً از سال 824 ق تا پایان عمر به‌طور ناپیوسته به امر نیابت در قضا، قضاوت و سمت قاضی‌القضاتی اشتغال داشت. به گفته سخاوی مدت جلوس او بر مسند قضا در سراسر زندگیش کمی بیش از بیست‌ویک سال بود.

آثار

ابن‌حجر یکی از پرکارترین مؤلفان جهان اسلام است. تألیفات وی به‌طور عمده در حدیث، رجال، و تاریخ است. مهم‌ترین کتاب او در حدیث، فتح‌الباری بشرح حدیث البخاری و از جمله کتب مهم او در تاریخ، الدُّرَرُالکامنه فی اعیان‌المائه‌الثامنه و کتاب اِنباءُالغُمر بابناءِالعمر است. از دیگر آثار مشهور وی که شاید مهم‌ترین کتاب در علم رجال باشد کتاب الاصابه فی تمییزالصحابه است. تألیفات ابن‌حجر بسیار است و بخش قابل ملاحظه‌ای از آنها به چاپ رسیده است. فهرستی از آثار او در کتاب‌های سخاوی و در شَذراتُ‌الذّهب و دیگر کتب شرح حال او آمده است.

درگذشت

ابن‌حجر در 28 ذیحجه سال 852 ق پس از یک ماه بیماری درگذشت و در گورستان بنی الخرّوبی میان مرقد امام شافعی و شیخ مسلم سُلَمی در برابر جامع دیلمی به خاک سپرده شد.

پانویس

  1. ابن‌حجر عسقلانی، احمدبن علی. انباء الغمر با بناء العمر. حیدرآباد دکن:[بی‌نا]، 1392 ق. = 1350.
  2. همو. تبصیر المنتبه بتحریر المشتبه، به کوشش علی محمد بجاوی، بیروت: المکتبه العلمیه،تاریخ مقدمه 1964 م. = 1383 ق. = [1343].
  3. همو. الدرر الکامنه فی اعیان المأئه الثامنه. حیدرآباد دکن: 1392 ق. = 1350.
  4. حسینی، محمدبن علی. ذیل تذکره الحُفّاظ للذهبی. در لحظ الالحاظ تقی الدین محمدبن فهدالمکی. به کوشش احمد رافع طهطاوی. بیروت: داراحیاء التراث‌العربی، مؤسسه التاریخ‌العربی،[بی‌تا].
  5. سخاوی، محمدبن عبدالرحمن. التبر المسبوک، قاهره: مکتبه الکلیات الازهریه،[بی‌تا].
  6. همو. الذیل علی رفع الاصر، به کوشش جوده هلال و محمد محمود صبح، قاهره:[بی‌نا]، 1966 م. = 1386 ق. = 1345.
  7. عزالدین، محمد کمال‌الدین. التاریخ و المنهج‌التاریخی لابن‌حجر، بیروت:[بی‌نا]، 1984 م. = 1405 ق. = 1363.
  8. عزالدین، محمد کمال‌الدین. التاریخ و المنهج‌التاریخی لابن‌حجر، بیروت:[بی‌نا]، 1984 م. = 1405 ق. = 1363.