افغانستان: تفاوت میان نسخه‌ها

۷۹۱ بایت اضافه‌شده ،  ‏۲۰ فوریهٔ ۲۰۲۳
بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش
خط ۱: خط ۱:
{{جعبه اطلاعات کشور
{{جعبه اطلاعات کشور
| عنوان = افغانستان
| عنوان = افغانستان
| تصویر = Flag of Afghanistan.svg
| تصویر = Afghanistan.svg
| تصویر نقشه =  
| تصویر نقشه =  
| نام رایج = افغانستان
| نام رایج = افغانستان
خط ۷: خط ۷:
| پایتخت =  کابل
| پایتخت =  کابل
| تعداد جمعیت = ۳۸٬۸۱۹٬۰۰۰
| تعداد جمعیت = ۳۸٬۸۱۹٬۰۰۰
| دین = ۸۲٪ مسلمان سنی، ۱۷٪ مسلمان شیعه و کمتر از ۱٪ پیرو دیگر ادیان
| دین = {{فهرست جعبه عمودی |۸۲٪ مسلمان شیعه |سنی، ۱۷٪ |کمتر از ۱٪ پیرو دیگر ادیان }}
| زبان = فارسی، پشتو
| زبان = فارسی، پشتو
}}
}}
'''افغانستان''' کشوری [[آسیا|آسیایی]] با اکثریت [[مسلمان]] و دارای نظام جمهوری اسلامی است. [[چین]]، [[تاجیکستان]]، [[ازبکستان]]، [[ترکمنستان]]، [[ایران]] و [[پاکستان]]<ref>ر. ک:مقاله پاکستان</ref> همسایگان این کشور هستند. افغانستان کشوری چند قومیتی است و گروهای قومی‌مانند: تاجیک‌ها، هزاره‌ها، پشتون‌ها، ازبک‌ها، ایماق‌ها، ترکمن‌ها، بلوچ‌ها، نورستانی‌ها، پشه‌ای‌ها، قزلباش‌ها، براهویی‌ها، پامیری‌ها و برخی دیگر قوم‌ها در آن زندگی دارند. بزرگ‌ترین گروه‌های قومیتی پشتون‌ها، تاجیک‌ها، هزاره‌ها و ازبک‌ها هستند. افغانستان کشوری است که 99 درصد مردم آن مسلمان‌اند، اما ازنظر مذهبی و نحله‌های دینی این جمعیت مسلمان، به دو شعبه [[سنی]] و [[شیعه]] تقسیم می‌شوند، اکثریت مردم افغانستان سنی مذهب‌اند و یک‌سوم نیز شیعه مذهب‌اند.
'''افغانستان''' کشوری [[آسیا|آسیایی]] با اکثریت [[مسلمان]] و دارای نظام جمهوری اسلامی است. [[چین]]، [[تاجیکستان]]، [[ازبکستان]]، [[ترکمنستان]]، [[ایران]] و [[پاکستان]]<ref>ر. ک:مقاله پاکستان</ref> همسایگان این کشور هستند. افغانستان کشوری چند قومیتی است و گروهای قومی‌مانند: تاجیک‌ها، هزاره‌ها، پشتون‌ها، ازبک‌ها، ایماق‌ها، ترکمن‌ها، بلوچ‌ها، نورستانی‌ها، پشه‌ای‌ها، قزلباش‌ها، براهویی‌ها، پامیری‌ها و برخی دیگر قوم‌ها در آن زندگی دارند. بزرگ‌ترین گروه‌های قومیتی پشتون‌ها، تاجیک‌ها، هزاره‌ها و ازبک‌ها هستند. افغانستان کشوری است که 99 درصد مردم آن مسلمان‌اند، اما ازنظر مذهبی و نحله‌های دینی این جمعیت مسلمان، به دو شعبه [[سنی]] و [[شیعه]] تقسیم می‌شوند، اکثریت مردم افغانستان سنی مذهب‌اند و یک‌سوم نیز شیعه مذهب‌اند.


=نام‌گذاری=
== نام‌گذاری ==
 
واژه افغانستان از دو بخش «افغان» و «ـستان» تشکیل شده‌است. افغانستان، اگرچه به‌ عنوان یک کشور دارای تاریخی جدید است؛ اما این سرزمین از لحاظ قدمت تاریخی، یکی از کهن‌ترین کشورهای جهان به‌ شمار می‌رود. سرزمین افغانستان امروزی بدلیل قرارگرفتن در مسیر جاده ابریشم محل پیوندگاه تمدن‌های بزرگ جهان بوده و در طول قرن‌ها، قشرهای پیاپی از هویت‌ها، فرهنگ‌ها و باورها سرزمینی را که امروزه افغانستان نامیده می‌شود، بازشناسانده‌اند. افغان، نامی است که معمولاً در اشاره به پشتون‌ها استفاده می‌شود. این واژه به شکل ابگان در قرن سوم میلادی توسط شاهنشاهی ساسانی ایران و اوگانا در قرن ششم میلادی توسط ستاره‌شناس هندی واراهمیرا استفاده شده‌است. در نوشته‌های قرن دهم میلادی به بعد به‌طور مکرر به واژه افغان در آثار جغرافیایی اشاره می‌شود.
واژه افغانستان از دو بخش «افغان» و «ـستان» تشکیل شده‌است. افغانستان، اگرچه به‌ عنوان یک کشور دارای تاریخی جدید است؛ اما این سرزمین از لحاظ قدمت تاریخی، یکی از کهن‌ترین کشورهای جهان به‌ شمار می‌رود. سرزمین افغانستان امروزی بدلیل قرارگرفتن در مسیر جاده ابریشم محل پیوندگاه تمدن‌های بزرگ جهان بوده و در طول قرن‌ها، قشرهای پیاپی از هویت‌ها، فرهنگ‌ها و باورها سرزمینی را که امروزه افغانستان نامیده می‌شود، بازشناسانده‌اند. افغان، نامی است که معمولاً در اشاره به پشتون‌ها استفاده می‌شود. این واژه به شکل ابگان در قرن سوم میلادی توسط شاهنشاهی ساسانی ایران و اوگانا در قرن ششم میلادی توسط ستاره‌شناس هندی واراهمیرا استفاده شده‌است. در نوشته‌های قرن دهم میلادی به بعد به‌طور مکرر به واژه افغان در آثار جغرافیایی اشاره می‌شود.


واژه افغانستان به عنوان نام این کشور قدمت زیادی ندارد و در سال ۱۳۰۲ ه‍.ش (۱۹۲۳) و در قانون اساسی امان‌الله شاه به تصویب رسید.<ref> «tajikistanweb». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۷ آوریل ۲۰۰۸. دریافت‌شده در ۱۰ آوریل ۲۰۰۸.</ref> واژه افغان در سال ۱۳۴۳ (۱۹۶۴) و در قانون اساسی تصویبی محمد ظاهرشاه با تعریفی تازه و به معنی همه افراد شهروند کشور افغانستان به‌کار رفت.<ref>«tajikistanweb». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۷ آوریل ۲۰۰۸. دریافت‌شده در ۱۰ آوریل ۲۰۰۸.</ref>
واژه افغانستان به عنوان نام این کشور قدمت زیادی ندارد و در سال ۱۳۰۲ ه‍.ش (۱۹۲۳) و در قانون اساسی امان‌الله شاه به تصویب رسید.<ref> «tajikistanweb». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۷ آوریل ۲۰۰۸. دریافت‌شده در ۱۰ آوریل ۲۰۰۸.</ref> واژه افغان در سال ۱۳۴۳ (۱۹۶۴) و در قانون اساسی تصویبی محمد ظاهرشاه با تعریفی تازه و به معنی همه افراد شهروند کشور افغانستان به‌کار رفت.<ref>«tajikistanweb». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۷ آوریل ۲۰۰۸. دریافت‌شده در ۱۰ آوریل ۲۰۰۸.</ref>


=پیشینه تاریخی=
== پیشینه تاریخی ==
 
تاریخ افغانستان از روزگار کهن تا سده هجدهم م. با تاریخ کشورهای همسایه به ویژه ایران همسان است؛ زیرا در هزاره دوم و اول ق. م. این سرزمین زیر تسلط اقوام ایرانی بود و تا سده چهارم ق. م. که داریوش سوم از اسکندر مقدونی شکست خورد، همچنان بخشی از قلمرو ایران به شمار می‌رفت.
تاریخ افغانستان از روزگار کهن تا سده هجدهم م. با تاریخ کشورهای همسایه به ویژه ایران همسان است؛ زیرا در هزاره دوم و اول ق. م. این سرزمین زیر تسلط اقوام ایرانی بود و تا سده چهارم ق. م. که داریوش سوم از اسکندر مقدونی شکست خورد، همچنان بخشی از قلمرو ایران به شمار می‌رفت.


خط ۲۵: خط ۲۳:
آغاز پادشاهی احمد شاه ابدالی به سال 1744م. آغاز تاریخ مستقل افغانستان است. سپس افغانستان زیر سلطه دو امپراطوری بریتانیا و روسیه قرار گرفت. به سال 1992م. نیروی مجاهدین که متشکل از گروه‌های گوناگون اسلامی بود، شکل گرفت و رژیم کمونیستی را شکست داد. البته مجاهدین نتوانستند دولت ملی برپا سازند و طالبان که از حمایت پاکستان سود می‌برد، جای آنها را گرفت. رژیم [[طالبان]] با حمله ائتلاف بین‌المللی به رهبری آمریکا از هم پاشید. از سال 2001م. و پس از کنفرانس بن، بر اثر توافق گروه‌های افغان، دولت موقت روی کار آمد و سرانجام به سال 2004م. حکومت جمهوری اسلامی شکل گرفت.<ref>افغانستان، ص125-192</ref>
آغاز پادشاهی احمد شاه ابدالی به سال 1744م. آغاز تاریخ مستقل افغانستان است. سپس افغانستان زیر سلطه دو امپراطوری بریتانیا و روسیه قرار گرفت. به سال 1992م. نیروی مجاهدین که متشکل از گروه‌های گوناگون اسلامی بود، شکل گرفت و رژیم کمونیستی را شکست داد. البته مجاهدین نتوانستند دولت ملی برپا سازند و طالبان که از حمایت پاکستان سود می‌برد، جای آنها را گرفت. رژیم [[طالبان]] با حمله ائتلاف بین‌المللی به رهبری آمریکا از هم پاشید. از سال 2001م. و پس از کنفرانس بن، بر اثر توافق گروه‌های افغان، دولت موقت روی کار آمد و سرانجام به سال 2004م. حکومت جمهوری اسلامی شکل گرفت.<ref>افغانستان، ص125-192</ref>


=قلمرو جغرفیایی=
== قلمرو جغرفیایی ==
 
افغانستان سرزمینی است کوهستانی با مساحت 649000 کیلومتر مربع که حدود 5800 کیلومتر مرز مشترک دارد. این کشور از شمال با جمهوری‌های تاجیکستان، ازبکستان و ترکمنستان و از شرق و جنوب با پاکستان و از شمال شرقی از راه تنگه واخان با چین همسایه است و از مغرب نزدیک به 900 کیلومتر با جمهوری اسلامی ایران مرز مشترک دارد.<ref>افغانستان در پنج قرن اخیر، ج1، ص3-4؛افغانستان، ص3</ref>این کشور که پایتختش شهر کابل است، به 34 ولایت تقسیم می‌شود.<ref> جغرافیای سیاسی جهان اسلام، ص120؛دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج9، ص528-529</ref>
افغانستان سرزمینی است کوهستانی با مساحت 649000 کیلومتر مربع که حدود 5800 کیلومتر مرز مشترک دارد. این کشور از شمال با جمهوری‌های تاجیکستان، ازبکستان و ترکمنستان و از شرق و جنوب با پاکستان و از شمال شرقی از راه تنگه واخان با چین همسایه است و از مغرب نزدیک به 900 کیلومتر با جمهوری اسلامی ایران مرز مشترک دارد.<ref>افغانستان در پنج قرن اخیر، ج1، ص3-4؛افغانستان، ص3</ref>این کشور که پایتختش شهر کابل است، به 34 ولایت تقسیم می‌شود.<ref> جغرافیای سیاسی جهان اسلام، ص120؛دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج9، ص528-529</ref>


=جغرافیای طبیعی=
== جغرافیای طبیعی ==
 
افغانستان کشوری محصور در خشکی و کوهستانی است که بین آسیای جنوبی و آسیای میانه در طول جغرافیایی ۶۰ تا ۷۵ درجه شرقی و عرض ۲۹ تا ۳۸ درجه شمالی قرار گرفته‌است. بلندترین نقطه کشور قله نوشاخ به بلندای ۷٬۴۸۵ متر ارتفاع از سطح دریا در شمال شرقی کشور در مرز تاجیکستان است.
افغانستان کشوری محصور در خشکی و کوهستانی است که بین آسیای جنوبی و آسیای میانه در طول جغرافیایی ۶۰ تا ۷۵ درجه شرقی و عرض ۲۹ تا ۳۸ درجه شمالی قرار گرفته‌است. بلندترین نقطه کشور قله نوشاخ به بلندای ۷٬۴۸۵ متر ارتفاع از سطح دریا در شمال شرقی کشور در مرز تاجیکستان است.


خط ۴۰: خط ۳۶:
در سال ۱۹۹۸ زلزله‌ای در این منطقه جان ۶ هزار نفر را گرفت. چهار سال بعد ۱۵۰ نفر در زلزله دیگری در هندوکش کشته شدند و در سال ۲۰۱۰ زلزله دیگری جان ۱۱ افغان را گرفته و ۲ هزار خانه را تخریب کرد. در سال ۲۰۱۴ نیز رانش زمین در بدخشان چندین هزار کشته بر جای گذاشت.<ref> Afghanistan. (2014). In Encyclopædia Britannica. Retrieved from</ref>
در سال ۱۹۹۸ زلزله‌ای در این منطقه جان ۶ هزار نفر را گرفت. چهار سال بعد ۱۵۰ نفر در زلزله دیگری در هندوکش کشته شدند و در سال ۲۰۱۰ زلزله دیگری جان ۱۱ افغان را گرفته و ۲ هزار خانه را تخریب کرد. در سال ۲۰۱۴ نیز رانش زمین در بدخشان چندین هزار کشته بر جای گذاشت.<ref> Afghanistan. (2014). In Encyclopædia Britannica. Retrieved from</ref>


=ولسوالی‌های افغانستان=
== ولسوالی‌های افغانستان ==
 
وُلُسوالی یا اولُسوالی یکی از واحدهای تقسیمات کشوری افغانستان است که معادل واحدی در حدود فرمانداری و شهرستان در ایران می‌شود. ولسوالی از واژه‌ای مغولی برگرفته از ترکی قدیم اولوس یا ولوس است که در زبان‌های مغولی و ترکی معنی قبیله و ایل را می‌دهد. همچنان واژه‌ای ولسوال یا اولسوال به حاکم ولسوالی گفته می‌شود این کلمات در فارسی رایج در افغانستان کاربردی گسترده دارد.<ref>www.afghanpaper.com/info/dolati/edari.htm</ref>
وُلُسوالی یا اولُسوالی یکی از واحدهای تقسیمات کشوری افغانستان است که معادل واحدی در حدود فرمانداری و شهرستان در ایران می‌شود. ولسوالی از واژه‌ای مغولی برگرفته از ترکی قدیم اولوس یا ولوس است که در زبان‌های مغولی و ترکی معنی قبیله و ایل را می‌دهد. همچنان واژه‌ای ولسوال یا اولسوال به حاکم ولسوالی گفته می‌شود این کلمات در فارسی رایج در افغانستان کاربردی گسترده دارد.<ref>www.afghanpaper.com/info/dolati/edari.htm</ref>
Afghanistan District-pus Faa.png
Afghanistan District-pus Faa.png
خط ۴۷: خط ۴۲:
افغانستان هم اکنون دارای ۳۶۴ ولسوالی است.<ref>«تشکیلات». ادارۀ مستقل ارگانهای محلی</ref>
افغانستان هم اکنون دارای ۳۶۴ ولسوالی است.<ref>«تشکیلات». ادارۀ مستقل ارگانهای محلی</ref>


=مردم افغانستان=
== مردم افغانستان ==
 
مردم افغانستان به یکی از زبان‌های دری (فارسی) ۵۰ درصد، پشتو ۳۵ درصد، ازبکی، ترکمنی، پشهی، نورستانی و بلوچی سخن می‌گویند. بر اساس قانون اساسی افغانستان، زبان‌های دری و پشتو زبان‌های رسمی دولت افغانستان است.
مردم افغانستان به یکی از زبان‌های دری (فارسی) ۵۰ درصد، پشتو ۳۵ درصد، ازبکی، ترکمنی، پشهی، نورستانی و بلوچی سخن می‌گویند. بر اساس قانون اساسی افغانستان، زبان‌های دری و پشتو زبان‌های رسمی دولت افغانستان است.


خط ۵۴: خط ۴۸:
</ref>
</ref>


=یک عید مقدس در افغانستان=
== یک عید مقدس در افغانستان ==
 
در افغانستان سه روز تعطیل رسمی برای عید فطر در نظر گرفته شده است. این عید دارای تقدس زیادی برای مردم افغانستان است. معمولا مردم برای عید لباس‌های نو خریده، کودکان و نوجوانان به دست‌های خود حنا می‌بندند و عده زیادی از مردان و تعداد کمی از زنان برای نماز در مساجد جمع می‌شوند.
در افغانستان سه روز تعطیل رسمی برای عید فطر در نظر گرفته شده است. این عید دارای تقدس زیادی برای مردم افغانستان است. معمولا مردم برای عید لباس‌های نو خریده، کودکان و نوجوانان به دست‌های خود حنا می‌بندند و عده زیادی از مردان و تعداد کمی از زنان برای نماز در مساجد جمع می‌شوند.


خط ۶۱: خط ۵۴:
www.borna.news › قرآن و معارف</ref>
www.borna.news › قرآن و معارف</ref>


=آموزش در افغانستان=
== آموزش در افغانستان ==
 
در هنگام اشغال افغانستان توسط شوروی (دهه ۱۳۶۰) و جنگ‌های داخلی این کشور (دهه ۱۳۷۰)، شالوده آموزش و پرورش افغانستان از هم پاشید. در دورهٔ قدرت [[طالبان]] دختران خانه‌نشین شده و اجازهٔ تحصیل از آنها گرفته شد. در این دوره، به جای درس‌های علمی‌مانند کیمیا و فیزیک در مدارس، بیشتر بر آموزش‌های مذهبی تأکید می‌شد.
در هنگام اشغال افغانستان توسط شوروی (دهه ۱۳۶۰) و جنگ‌های داخلی این کشور (دهه ۱۳۷۰)، شالوده آموزش و پرورش افغانستان از هم پاشید. در دورهٔ قدرت [[طالبان]] دختران خانه‌نشین شده و اجازهٔ تحصیل از آنها گرفته شد. در این دوره، به جای درس‌های علمی‌مانند کیمیا و فیزیک در مدارس، بیشتر بر آموزش‌های مذهبی تأکید می‌شد.


خط ۷۱: خط ۶۳:
ده درصد بودجه سالانه افغانستان به امور آموزشی اختصاص دارد، که از این میان هفت درصد آن مربوط به وزارت معارف (آموزش و پرورش) است، یک درصد مربوط به نهادهای پژوهشی و یک درصد مربوط به آموزش عالی است.<ref>دانشگاه کابل، زندگی دوباره | جدید آنلاین</ref>
ده درصد بودجه سالانه افغانستان به امور آموزشی اختصاص دارد، که از این میان هفت درصد آن مربوط به وزارت معارف (آموزش و پرورش) است، یک درصد مربوط به نهادهای پژوهشی و یک درصد مربوط به آموزش عالی است.<ref>دانشگاه کابل، زندگی دوباره | جدید آنلاین</ref>


=سیاست در افغانستان=
== سیاست در افغانستان ==
 
افغانستان عضو سازمان ملل و اکو است.
افغانستان عضو سازمان ملل و اکو است.


خط ۸۴: خط ۷۵:
'''روسای قوه قضائیه''' (قاضی القضات) [[افغانستان]] در رأس قوه قضائیه آن کشور قرار دارد<ref>[https://supremecourt.gov.af/dr قوه قضائیه]</ref>.این سمت هم‌اکنون در اختیار سید یوسف حلیم است<ref>[https://supremecourt.gov.af/dr/system/404?destination=/en&_exception_statuscode=404 دیوان محکمه]</ref>.
'''روسای قوه قضائیه''' (قاضی القضات) [[افغانستان]] در رأس قوه قضائیه آن کشور قرار دارد<ref>[https://supremecourt.gov.af/dr قوه قضائیه]</ref>.این سمت هم‌اکنون در اختیار سید یوسف حلیم است<ref>[https://supremecourt.gov.af/dr/system/404?destination=/en&_exception_statuscode=404 دیوان محکمه]</ref>.


=فهرست رئیسان قوه قضائیه ۲۰۰۱-تاکنون=
== فهرست رئیسان قوه قضائیه ۲۰۰۱-تاکنون ==
 
* فضل هادی شینواری (۲۰۰۶–۲۰۰۱)، عضو تنظیم دعوت اسلامی افغانستان بود.
فضل هادی شینواری (۲۰۰۶–۲۰۰۱)، عضو تنظیم دعوت اسلامی افغانستان بود.
* عبدالسلام عظیمی (۲۰۱۴–۲۰۰۶)، یک استاد سابق در دانشگاه آریزونا در [[ایالات متحده آمریکا]] بود.
عبدالسلام عظیمی (۲۰۱۴–۲۰۰۶)، یک استاد سابق در دانشگاه آریزونا در [[ایالات متحده آمریکا]] بود.
* سید یوسف حلیم (۲۰۱۴–کنونی)، معاون وزارت عدلیه افغانستان، معاون وزارت دارایی افغانستان، رئیس ادارهٔ عمومی قانونی وزارت دادگستر
سید یوسف حلیم (۲۰۱۴–کنونی)، معاون وزارت عدلیه افغانستان، معاون وزارت دارایی افغانستان، رئیس ادارهٔ عمومی قانونی وزارت دادگستری.
ی.
 
=فهرست رئیسان قوه قضائیه قبل از ۲۰۰۱=


== فهرست رئیسان قوه قضائیه قبل از ۲۰۰۱ ==
عبدالسلام (دوره [[طالبان]])
عبدالسلام (دوره [[طالبان]])
عبدالکریم شادان (قبل طالبان)<ref>[https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%82%D8%A7%D8%B6%DB%8C_%D8%A7%D8%B1%D8%B4%D8%AF_%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 روسای پیشین]</ref>.
عبدالکریم شادان (قبل طالبان)<ref>[https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%82%D8%A7%D8%B6%DB%8C_%D8%A7%D8%B1%D8%B4%D8%AF_%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 روسای پیشین]</ref>.
خط ۹۹: خط ۸۹:
'''روسای قوه قضائیه''' (قاضی القضات) [[افغانستان]] در رأس قوه قضائیه آن کشور قرار دارد<ref>[https://supremecourt.gov.af/dr قوه قضائیه]</ref>.این سمت هم‌اکنون در اختیار سید یوسف حلیم است<ref>[https://supremecourt.gov.af/dr/system/404?destination=/en&_exception_statuscode=404 دیوان محکمه]</ref>.
'''روسای قوه قضائیه''' (قاضی القضات) [[افغانستان]] در رأس قوه قضائیه آن کشور قرار دارد<ref>[https://supremecourt.gov.af/dr قوه قضائیه]</ref>.این سمت هم‌اکنون در اختیار سید یوسف حلیم است<ref>[https://supremecourt.gov.af/dr/system/404?destination=/en&_exception_statuscode=404 دیوان محکمه]</ref>.


=فهرست رئیسان قوه قضائیه ۲۰۰۱-تاکنون=
== فهرست رئیسان قوه قضائیه ۲۰۰۱-تاکنون ==
 
* فضل هادی شینواری (۲۰۰۶–۲۰۰۱)، عضو تنظیم دعوت اسلامی افغانستان بود.
فضل هادی شینواری (۲۰۰۶–۲۰۰۱)، عضو تنظیم دعوت اسلامی افغانستان بود.
* عبدالسلام عظیمی (۲۰۱۴–۲۰۰۶)، یک استاد سابق در دانشگاه آریزونا در [[ایالات متحده آمریکا]] بود.
عبدالسلام عظیمی (۲۰۱۴–۲۰۰۶)، یک استاد سابق در دانشگاه آریزونا در [[ایالات متحده آمریکا]] بود.
* سید یوسف حلیم (۲۰۱۴–کنونی)، معاون وزارت عدلیه افغانستان، معاون وزارت دارایی افغانستان، رئیس ادارهٔ عمومی قانونی وزارت دادگستری.
سید یوسف حلیم (۲۰۱۴–کنونی)، معاون وزارت عدلیه افغانستان، معاون وزارت دارایی افغانستان، رئیس ادارهٔ عمومی قانونی وزارت دادگستری.
*
 
== فهرست رئیسان قوه قضائیه قبل از ۲۰۰۱ ==
=فهرست رئیسان قوه قضائیه قبل از ۲۰۰۱=
 
عبدالسلام (دوره [[طالبان]])
عبدالسلام (دوره [[طالبان]])
عبدالکریم شادان (قبل طالبان)<ref>[https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%82%D8%A7%D8%B6%DB%8C_%D8%A7%D8%B1%D8%B4%D8%AF_%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 روسای پیشین]</ref>.
عبدالکریم شادان (قبل طالبان)<ref>[https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%82%D8%A7%D8%B6%DB%8C_%D8%A7%D8%B1%D8%B4%D8%AF_%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 روسای پیشین]</ref>.


=جایگاه لویه جرگه در نظام حقوقی افغانستان=
== جایگاه لویه جرگه در نظام حقوقی افغانستان ==
 
از گذشته‏‌های دور، ملت‌ها برای انجام کارهای بزرگ و سرنوشت‌ساز، برای جنگ و صلح، برای عقد معاهده و در کل برای هر کاری که به سرنوشت مردم ارتباط مستقیم داشت، از جلسه و شورا استفاده می‌‏کردند تا تصمیمی که اخذ می‏شود از همه جوانب سنجیده شود و به سود همه باشد. در دین مبین اسلام و سیره نبی اکرم (ص) نیز به دفعات بر این امر تاکید شده است. مشورت به صورت سازمان یافته، امری است که سابقه بسیار کهن دارد.
از گذشته‏‌های دور، ملت‌ها برای انجام کارهای بزرگ و سرنوشت‌ساز، برای جنگ و صلح، برای عقد معاهده و در کل برای هر کاری که به سرنوشت مردم ارتباط مستقیم داشت، از جلسه و شورا استفاده می‌‏کردند تا تصمیمی که اخذ می‏شود از همه جوانب سنجیده شود و به سود همه باشد. در دین مبین اسلام و سیره نبی اکرم (ص) نیز به دفعات بر این امر تاکید شده است. مشورت به صورت سازمان یافته، امری است که سابقه بسیار کهن دارد.


خط ۱۲۷: خط ۱۱۴:
# یکی دیگر از انواع جرگه‌ها، لویه جرگه است که از نمایندگان تمام مردم افغانستان شکل گرفته و این جرگه در مورد مسائل مهم کشور تصمیم نمی‌گیرد. لویه جرگه یک مجلس عنعنوی افغانستان است که اولین لویه جرگه رسمی و تا حدی شبیه به لویه جرگه امروزی، در سال 1160 هجری در مزار شیر سرخ برگزار شد و پس از 9 روز بحث و مشورت، احمد شاه ابدالی را به عنوان پادشاه برگزید.
# یکی دیگر از انواع جرگه‌ها، لویه جرگه است که از نمایندگان تمام مردم افغانستان شکل گرفته و این جرگه در مورد مسائل مهم کشور تصمیم نمی‌گیرد. لویه جرگه یک مجلس عنعنوی افغانستان است که اولین لویه جرگه رسمی و تا حدی شبیه به لویه جرگه امروزی، در سال 1160 هجری در مزار شیر سرخ برگزار شد و پس از 9 روز بحث و مشورت، احمد شاه ابدالی را به عنوان پادشاه برگزید.


== تاریخچه ==
=== تاریخچه ===
 
لویه جرگه در بیشتر موارد از سوی پادشاه یا رئیس‌جمهور فراخوانده شده و اعضای آن می‌توانند هم انتخابی و هم انتصابی باشند. نخستین جرگه در سال ۱۱۶۰ هجری قمری (۱۱۲۶ هجری خورشیدی / ۱۷۴۷ میلادی) برگزار شد. این جرگه که سرنوشت و آینده کشور تازه‌ای به نام افغانستان را رقم زد، پس از کشته شدن نادر شاه افشار، در مزار شیر سرخ در قلعه نظامی نادرآباد به تاریخ مهرماه ۱۱۲۶ ه‍.ش برگزار شد و نُه روز به درازا کشید. پس از نُه روز مباحثه میان سران اقوام غلزایی، پوپلزایی، نورزایی، سدوزایی، بدیچی و دیگران، احمدشاه ابدالی از قوم سدوزایی به عنوان پادشاه برگزیده شد.
لویه جرگه در بیشتر موارد از سوی پادشاه یا رئیس‌جمهور فراخوانده شده و اعضای آن می‌توانند هم انتخابی و هم انتصابی باشند. نخستین جرگه در سال ۱۱۶۰ هجری قمری (۱۱۲۶ هجری خورشیدی / ۱۷۴۷ میلادی) برگزار شد. این جرگه که سرنوشت و آینده کشور تازه‌ای به نام افغانستان را رقم زد، پس از کشته شدن نادر شاه افشار، در مزار شیر سرخ در قلعه نظامی نادرآباد به تاریخ مهرماه ۱۱۲۶ ه‍.ش برگزار شد و نُه روز به درازا کشید. پس از نُه روز مباحثه میان سران اقوام غلزایی، پوپلزایی، نورزایی، سدوزایی، بدیچی و دیگران، احمدشاه ابدالی از قوم سدوزایی به عنوان پادشاه برگزیده شد.


خط ۱۳۴: خط ۱۲۰:
لویه جرگه واژه‌ای پشتو است که در زبان فارسی دری به معنی جرگه بزرگ است. جرگه واژه‌ای فارسی و به معنی گروه و صف آمده‌است. جرگه در کاربردهای سیاسی-اجتماعی آن به معنی گردهمایی و نشست است. به عبارت دیگر هر مجلس، جلسه و اجلاسی که برای تصمیم‌گیری، نظرخواهی و رایزنی دربارهٔ یک امر محلی، ملی و قومی برگزار شود، جرگه‌است.
لویه جرگه واژه‌ای پشتو است که در زبان فارسی دری به معنی جرگه بزرگ است. جرگه واژه‌ای فارسی و به معنی گروه و صف آمده‌است. جرگه در کاربردهای سیاسی-اجتماعی آن به معنی گردهمایی و نشست است. به عبارت دیگر هر مجلس، جلسه و اجلاسی که برای تصمیم‌گیری، نظرخواهی و رایزنی دربارهٔ یک امر محلی، ملی و قومی برگزار شود، جرگه‌است.


== نحوه گزینش اعضای لویه جرگه ==
=== نحوه گزینش اعضای لویه جرگه ===
 
«لویه جرگه» در افغانستان، به نشست بزرگ متنفذان قومی گفته می‌شود که بیشتر برای تصمیم‌گیری‌های مهم کشوری برگزار می‌شود. این نشست که یک روش بدوی و فاقد سازوکارهای دمکراتیک است، بیشتر از سوی حاکمان و با هدف کسب مشروعیت داخلی یا مشروعیت دادن به یک تصمیم مهم برگزار می‌شود<ref>[https://atlaspress.af/%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%86%D9%85%D8%A7-%D9%88-%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%84%D9%88%DB%8C%D9%87-%D8%AC%D8%B1%DA%AF%D9%87-%DB%8C-%D9%BE%DB%8C%D8%B4-%D8%B1%D9%88/ خبرگزاری اطلس]</ref>.
«لویه جرگه» در افغانستان، به نشست بزرگ متنفذان قومی گفته می‌شود که بیشتر برای تصمیم‌گیری‌های مهم کشوری برگزار می‌شود. این نشست که یک روش بدوی و فاقد سازوکارهای دمکراتیک است، بیشتر از سوی حاکمان و با هدف کسب مشروعیت داخلی یا مشروعیت دادن به یک تصمیم مهم برگزار می‌شود<ref>[https://atlaspress.af/%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%86%D9%85%D8%A7-%D9%88-%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%84%D9%88%DB%8C%D9%87-%D8%AC%D8%B1%DA%AF%D9%87-%DB%8C-%D9%BE%DB%8C%D8%B4-%D8%B1%D9%88/ خبرگزاری اطلس]</ref>.


خط ۱۴۶: خط ۱۳۱:
معمولا هزینه‌ای برای رفت و برگشت و اقامت مهمانان، به اضافه مبلغی به عنوان «تحفه» به شرکت‌کنندگان پرداخت می‌شود. همچنین، چند روز پیش از آغاز نشست «لویه‌ جرگه»، برگزارکنندگان طرح و برنامه مورد نظر خود را برای شرکت‌کنندگان در جلسه‌های خصوصی تشریح می‌کنند تا در جریان برگزاری نشست، دیدگاه‎های مخالف مطرح نشوند.
معمولا هزینه‌ای برای رفت و برگشت و اقامت مهمانان، به اضافه مبلغی به عنوان «تحفه» به شرکت‌کنندگان پرداخت می‌شود. همچنین، چند روز پیش از آغاز نشست «لویه‌ جرگه»، برگزارکنندگان طرح و برنامه مورد نظر خود را برای شرکت‌کنندگان در جلسه‌های خصوصی تشریح می‌کنند تا در جریان برگزاری نشست، دیدگاه‎های مخالف مطرح نشوند.


== لویه جرگه ابزاری در راستای اهداف پشتون ها ==
=== لویه جرگه ابزاری در راستای اهداف پشتون ها ===
 
لویه جرگه ساختاری به شدت سنتی و غیر شفاف دارد که از گذشته برای حل مشکلات بین اقوام مختلف پشتون و بیشتر در جنوب کشور افغانستان استفاده می‌شده که اکنون کارایی ندارد<ref>[https://www.irna.ir/news/84632637/%D8%AA%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D9%84-%D9%84%D9%88%DB%8C%D9%87-%D8%AC%D8%B1%DA%AF%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 خبرگزاری ایرنا]</ref>
لویه جرگه ساختاری به شدت سنتی و غیر شفاف دارد که از گذشته برای حل مشکلات بین اقوام مختلف پشتون و بیشتر در جنوب کشور افغانستان استفاده می‌شده که اکنون کارایی ندارد<ref>[https://www.irna.ir/news/84632637/%D8%AA%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D9%84-%D9%84%D9%88%DB%8C%D9%87-%D8%AC%D8%B1%DA%AF%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 خبرگزاری ایرنا]</ref>
حاکمان پشتون افغانستان برای جلب حمایت پشتون‌‌ها و نیز ارعاب غیرپشتون‌‌ها، لویه‌‌جرگه را دست و پا کرده‌‌ و از آن به‌عنوان دستگاهی هژمونیک برای ایجاد اجماع استفاده کرده‌اند.
حاکمان پشتون افغانستان برای جلب حمایت پشتون‌‌ها و نیز ارعاب غیرپشتون‌‌ها، لویه‌‌جرگه را دست و پا کرده‌‌ و از آن به‌عنوان دستگاهی هژمونیک برای ایجاد اجماع استفاده کرده‌اند.
خط ۱۵۹: خط ۱۴۳:
دولت‌های حاکم در افغانستان به وسیله‌‌ی لویه‌‌جرگه خود را به‌عنوان یک دولت پشتون جا زده، بر حاکمیت خود تأکید کرده، شهرت تاریخی و نمادهای قبیله‌ای شان را برجسته کرده، و در نهایت بدین وسیله به ارعاب و ترساندن اقوام غیر پشتون‌‌ می‌پردازند<ref>[http://irdiplomacy.ir/fa/news/2004905/%D8%AA%D9%88%D8%B7%D8%A6%D9%87-%DA%A9%D8%B1%D8%B2%DB%8C-%D8%A7%D8%B4%D8%B1%D9%81-%D8%BA%D9%86%DB%8C-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D9%84%D8%B2%D8%A7%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D9%BE%D8%B3-%D8%AA%D8%AD%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 دیپلماسی ایرانی]</ref>. بطور نمونه به توصیه لارد و بِرنِس؛ مشاوران انگلیسی برای اولین بار نام افغانستان در لویه جرگه پغمان به تصویب رسید و از آن پس نام افغانستان بجای نام تاریخی خراسان بکار برده شد<ref>[https://af.shafaqna.com/FA/343004 سایت شفقنا]</ref>.
دولت‌های حاکم در افغانستان به وسیله‌‌ی لویه‌‌جرگه خود را به‌عنوان یک دولت پشتون جا زده، بر حاکمیت خود تأکید کرده، شهرت تاریخی و نمادهای قبیله‌ای شان را برجسته کرده، و در نهایت بدین وسیله به ارعاب و ترساندن اقوام غیر پشتون‌‌ می‌پردازند<ref>[http://irdiplomacy.ir/fa/news/2004905/%D8%AA%D9%88%D8%B7%D8%A6%D9%87-%DA%A9%D8%B1%D8%B2%DB%8C-%D8%A7%D8%B4%D8%B1%D9%81-%D8%BA%D9%86%DB%8C-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D9%84%D8%B2%D8%A7%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D9%BE%D8%B3-%D8%AA%D8%AD%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 دیپلماسی ایرانی]</ref>. بطور نمونه به توصیه لارد و بِرنِس؛ مشاوران انگلیسی برای اولین بار نام افغانستان در لویه جرگه پغمان به تصویب رسید و از آن پس نام افغانستان بجای نام تاریخی خراسان بکار برده شد<ref>[https://af.shafaqna.com/FA/343004 سایت شفقنا]</ref>.


== نقش لویه جرگه در بقدرت رساندن مجدد طالبان ==
=== نقش لویه جرگه در بقدرت رساندن مجدد طالبان ===
 
تاریخ افغانستان گواه برآن است که، جرگه های متعددی در افغانستان راه اندازی گردیده، که بیشترین آن در مواقع پادشاه تراشی ها و حکومت سازی ها، در گیر و دار رقابتهای سران قبایل، و یا هم زمانی که زمامداران و اربابان شان، از طریق جنگ موفق به حفظ و یا تصرف قدرت در جامعه نبوده و محتاج کسب مشروعیت از جانب مردم میباشند، دایر گردیده است <ref>[https://www.khorasanzameen.net/archive/politics/tmaimanagi07.html لویی جرگه یا ترور قانونمداری در افغانستان]</ref>.
تاریخ افغانستان گواه برآن است که، جرگه های متعددی در افغانستان راه اندازی گردیده، که بیشترین آن در مواقع پادشاه تراشی ها و حکومت سازی ها، در گیر و دار رقابتهای سران قبایل، و یا هم زمانی که زمامداران و اربابان شان، از طریق جنگ موفق به حفظ و یا تصرف قدرت در جامعه نبوده و محتاج کسب مشروعیت از جانب مردم میباشند، دایر گردیده است <ref>[https://www.khorasanzameen.net/archive/politics/tmaimanagi07.html لویی جرگه یا ترور قانونمداری در افغانستان]</ref>.


خط ۱۷۳: خط ۱۵۶:
پس از فرار اشرف غنی از افغانستان حامد کرزی که به برادری با طالبان مشهور است، چون در دوره حاکمیتش بر افغانستان مانع حملات هوایی به مواضع طالبان ‌شد و با نام مصلحت ملی، هرگز به‌ صراحت از جنایت‌های طالبان حرفی نزد و برعکس، چهره‌ها و حرکت‌های ضد طالبان را در دوره حاکمیتش بر افغانستان تضعیف کرد<ref>[https://www.independentpersian.com/node/200491/%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C/%D8%A2%DB%8C%D8%A7-%D9%84%D9%88%DB%8C%D9%87-%D8%AC%D8%B1%DA%AF%D9%87-%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%AF-%D8%A8%D9%87-%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%AF%D9%87%D8%AF%D8%9F ایندیپندنت فارسی]</ref>در گفتگو با طالبان خواستار احیای قانون اساسی دوران ظاهر شاه که در سال ۱۳۴۳ خورشیدی به تصویب رسیده است شد، و همزمان پیشنهاد کرد تا لویه جرگه برگزار شود و درباره آینده کشور و مسائلی چون حکومت، قانون اساسی و پرچم ملی تصمیم بگیرد. این در حالی است که به باور بسیاری از کارشناسان، احیای دوباره قانون اساسی منسوخ دوران شاهنشاهی یک بازگشت ویران‌گر و غیرقابل جبران به گذشته‌ای سیاه و تاریک است؛ قانونی که حقوق اقلیت‌ها را به رسمیت نمی شناسد به شاه به مثابه سایه خدا و سلطان بلامنازع سرنوشت مردم قدرت نامحدود اعطا می‌کند و حکومت را به طرز انحصاری در اختیار یک گروه خاص قرار می‌دهد وجز آنکه دیکتاتوری را توجیه و تشریع کند و بسیاری از اقوام و مذاهب افغانستان را از دستیابی به حقوق عادلانه خود در ساختار قدرت بازبدارد هیچ پیامد دیگری نخواهد داشت<ref>[https://af.shafaqna.com/FA/501425 سایت شفقنا]</ref>
پس از فرار اشرف غنی از افغانستان حامد کرزی که به برادری با طالبان مشهور است، چون در دوره حاکمیتش بر افغانستان مانع حملات هوایی به مواضع طالبان ‌شد و با نام مصلحت ملی، هرگز به‌ صراحت از جنایت‌های طالبان حرفی نزد و برعکس، چهره‌ها و حرکت‌های ضد طالبان را در دوره حاکمیتش بر افغانستان تضعیف کرد<ref>[https://www.independentpersian.com/node/200491/%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C/%D8%A2%DB%8C%D8%A7-%D9%84%D9%88%DB%8C%D9%87-%D8%AC%D8%B1%DA%AF%D9%87-%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%AF-%D8%A8%D9%87-%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%AF%D9%87%D8%AF%D8%9F ایندیپندنت فارسی]</ref>در گفتگو با طالبان خواستار احیای قانون اساسی دوران ظاهر شاه که در سال ۱۳۴۳ خورشیدی به تصویب رسیده است شد، و همزمان پیشنهاد کرد تا لویه جرگه برگزار شود و درباره آینده کشور و مسائلی چون حکومت، قانون اساسی و پرچم ملی تصمیم بگیرد. این در حالی است که به باور بسیاری از کارشناسان، احیای دوباره قانون اساسی منسوخ دوران شاهنشاهی یک بازگشت ویران‌گر و غیرقابل جبران به گذشته‌ای سیاه و تاریک است؛ قانونی که حقوق اقلیت‌ها را به رسمیت نمی شناسد به شاه به مثابه سایه خدا و سلطان بلامنازع سرنوشت مردم قدرت نامحدود اعطا می‌کند و حکومت را به طرز انحصاری در اختیار یک گروه خاص قرار می‌دهد وجز آنکه دیکتاتوری را توجیه و تشریع کند و بسیاری از اقوام و مذاهب افغانستان را از دستیابی به حقوق عادلانه خود در ساختار قدرت بازبدارد هیچ پیامد دیگری نخواهد داشت<ref>[https://af.shafaqna.com/FA/501425 سایت شفقنا]</ref>


== گاهشماری لویه جرگه‌های مهم ==
=== گاهشماری لویه جرگه‌های مهم ===
 
# لویه جرگه‌های مهمی که تاکنون برگزار شده‌اند عبارتند از:<ref>[https://www.bbc.com/persian/afghanistan/2011/11/111115_k02-loy-jergas بی بی سی فارسی]</ref>
لویه جرگه‌های مهمی که تاکنون برگزار شده‌اند عبارتند از:<ref>[https://www.bbc.com/persian/afghanistan/2011/11/111115_k02-loy-jergas بی بی سی فارسی]</ref>
#
 
# ۱۱۲۶ شمسی (اکتبر ۱۷۴۷) به مدت ۹ روز در قلعه نظامی نادرآباد قندهار تشکیل شد و نتیجه آن تأیید پادشاهی احمدشاه درانی بود <ref>The Importance of Tribal Structures and Pakhtunwali in Afghanistan;. Their role in security and governance. By. Shahmahmood Miakhel. Former Deputy Minister</ref>.
۱۱۲۶ شمسی (اکتبر ۱۷۴۷)
#
به مدت ۹ روز در قلعه نظامی نادرآباد قندهار تشکیل شد و نتیجه آن تأیید پادشاهی احمدشاه درانی بود <ref>The Importance of Tribal Structures and Pakhtunwali in Afghanistan;. Their role in security and governance. By. Shahmahmood Miakhel. Former Deputy Minister</ref>.
# ۱۲۲۰ خورشیدی (۱۸۴۱) همایشی ۱۲ نفره در کابل، در خانه عبدالله اچکزایی به ریاست محمد زمان خان، که نتیجه آن فراخوانی مردم در جنگ اول افغان و انگلیس بود.
 
#
۱۲۲۰ خورشیدی (۱۸۴۱)
# ۱۲۴۴ خورشیدی (۱۸۶۵) نشستی دو هزار نفره در کابل به ریاست امیر شیرعلی خان، پادشاه وقت افغانستان، که نتیجه آن حمایت از سلطنت امیر شیرعلی خان و تحکیم پایه سلطنت او در برابر برادرانش بود.
همایشی ۱۲ نفره در کابل، در خانه عبدالله اچکزایی به ریاست محمد زمان خان، که نتیجه آن فراخوانی مردم در جنگ اول افغان و انگلیس بود.
#
 
# ۱۲۷۲ خورشیدی (۱۸۹۳) در کابل به ریاست امیر عبدالرحمان خان، پادشاه وقت، تشکیل شد و نتیجه آن تأیید پیمان دیورند دربارهٔ تعیین مرز میان افغانستان و هند بریتانیایی بود.
۱۲۴۴ خورشیدی (۱۸۶۵)
#
نشستی دو هزار نفره در کابل به ریاست امیر شیرعلی خان، پادشاه وقت افغانستان، که نتیجه آن حمایت از سلطنت امیر شیرعلی خان و تحکیم پایه سلطنت او در برابر برادرانش بود.
# ۱۲۹۴خورشیدی (۱۹۱۵) نشستی با شرکت ۵۴۰ نفر در کابل به ریاست امیر حبیب‌الله خان، پادشاه وقت، که نتیجه آن اعلام بی‌طرفی افغانستان در جنگ جهانی اول بود.
 
#
۱۲۷۲ خورشیدی (۱۸۹۳)
# ۱۱ سنبله ۱۳۲۰ (۲ سپتامبر ۱۹۴۱) نشستی ۸۰۰ نفره در کابل به ریاست محمد هاشم، نخست‌وزیر و عم محمد ظاهر، پادشاه وقت، که نتیجه آن تأیید بی‌طرفی افغانستان در جنگ دوم جهانی و اخراج اتباع آلمانی و ایتالیایی از کشور بود.
در کابل به ریاست امیر عبدالرحمان خان، پادشاه وقت، تشکیل شد و نتیجه آن تأیید پیمان دیورند دربارهٔ تعیین مرز میان افغانستان و هند بریتانیایی بود.
#
 
# ۲۲ عقرب ۱۳۲۸ (۱۴ نوامبر ۱۳۴۹) همایشی با شرکت ۴۵۲ نفر در کابل به ریاست محمد گل‌خان، یکی از حامیان عمده قضیه «پشتونستان» در افغانستان. نتیجه آن تأیید سیاست حمایت دولت افغانستان از منطقه پشتون‌نشین (پشتونستان) پاکستان و بی‌اعتبار اعلام کردن معاهده دیورند (۱۸۹۳)، پیمان افغان و انگلیس (۱۹۰۵)، پیمان راولپندی (۱۹۱۹) و پیمان ۱۹۲۱ افغان و انگلیس بود.
۱۲۹۴خورشیدی (۱۹۱۵)
#
نشستی با شرکت ۵۴۰ نفر در کابل به ریاست امیر حبیب‌الله خان، پادشاه وقت، که نتیجه آن اعلام بی‌طرفی افغانستان در جنگ جهانی اول بود.
# زمستان ۱۳۰۱ (۱۹۲۳) جرگه‌ای ۸۷۲ نفره در جلال‌آباد به ریاست امان‌الله خان، پادشاه وقت افغانستان. نتیجه آن تصویب نخستین قانون اساسی کشور بود.
 
#
۱۱ سنبله ۱۳۲۰ (۲ سپتامبر ۱۹۴۱)
# ۱۳۰۳ خورشیدی (۲۸ سرطان-۹اسد؛ ۱۹۲۴ میلادی) با شرکت ۱۰۴۶ نفر در پغمان و کابل به ریاست امان‌الله خان، پادشاه وقت. نتیجه آن تعدیل قانون اساسی افغانستان بود.
نشستی ۸۰۰ نفره در کابل به ریاست محمد هاشم، نخست‌وزیر و عم محمد ظاهر، پادشاه وقت، که نتیجه آن تأیید بی‌طرفی افغانستان در جنگ دوم جهانی و اخراج اتباع آلمانی و ایتالیایی از کشور بود.
#
 
# سنبله/شهریور ۱۳۰۷ (۱۹۲۸) با تعداد اعضا ۱۱۰۰ نفر در پغمان کابل به ریاست امان‌الله خان، پادشاه وقت، تشکیل شد. نتیجه آن تشکیل مجلس شورای ملی با ۱۵۰ عضو، اجباری شدن خدمت سربازی، و کشف حجاب بود. در این لوی جرگه، ثریا همسر شاه امان‌الله بدون حجاب سنتی حاضر شد و شاه اعضای جرگه را ملزم به پوشیدن لباس غربی کرد.
۲۲ عقرب ۱۳۲۸ (۱۴ نوامبر ۱۳۴۹)
#
همایشی با شرکت ۴۵۲ نفر در کابل به ریاست محمد گل‌خان، یکی از حامیان عمده قضیه «پشتونستان» در افغانستان. نتیجه آن تأیید سیاست حمایت دولت افغانستان از منطقه پشتون‌نشین (پشتونستان) پاکستان و بی‌اعتبار اعلام کردن معاهده دیورند (۱۸۹۳)، پیمان افغان و انگلیس (۱۹۰۵)، پیمان راولپندی (۱۹۱۹) و پیمان ۱۹۲۱ افغان و انگلیس بود.
# ۱۳۰۹ (۱۹۳۰) نشستی با ۳۰۱ عضو به ریاست محمد هاشم، نخست‌وزیر و برادر محمد نادر خان پادشاه وقت در کابل. نتیجه آن حمایت از پادشاهی نادر خان و تشکیل هیاتی برای تهیه دومین قانون اساسی کشور بود. این جرگه همچنین یک هیئت ۱۰۵ نفری را موظف به تصویب دومین قانون اساسی کشور کرد. دومین قانون اساسی یک سال بعد تحت عنوان «اصولنامه اساسی» به تصویب رسید.
 
#
زمستان ۱۳۰۱ (۱۹۲۳)
# ۱۸–۲۹ شهریور ۱۳۴۳ (۱۹۶۴) این نشست در کابل برگزار شد. تعداد اعضا آن ۴۵۲ نفر، رئیس آن محمد ظاهر پادشاه، و نائب رئیس لوی جرگه دکتر عبدالظاهر رئیس مجلس یازدهم بود. نتیجه آن تصویب نخستین قانون اساسی دموکراتیک کشور بود که بر پایه آن خانواده سلطنتی از دخالت در امور حکومتی و سیاسی ممنوع و قدرت به نخست‌وزیرانی خارج از خانواده سلطنتی و پارلمان منتخب واگذار شد. تفکیک قوا، آزادی رسانه‌ها و گروه‌های سیاسی و برابری حقوق اتباع از مواد برجسته این قانون بود.
جرگه‌ای ۸۷۲ نفره در جلال‌آباد به ریاست امان‌الله خان، پادشاه وقت افغانستان. نتیجه آن تصویب نخستین قانون اساسی کشور بود.
#
 
# ۱۰–۲۵ دلو ۱۳۵۵ (۳۰جنوری-۱۴ فبروری ۱۹۷۷) با شرکت ۳۴۹ نفر در کابل برگزار شد. رئیس گردهمایی محمد داوود خان، رئیس‌جمهوری، و نائب رئیس همایش عزیزالله واصفی بود. نتیجه این لویه جرگه تصویب قانون اساسی نظام جمهوری و انتخاب محمد داوود خان به عنوان رئیس‌جمهوری بودو
۱۳۰۳ خورشیدی (۲۸ سرطان-۹اسد؛ ۱۹۲۴ میلادی)
#
با شرکت ۱۰۴۶ نفر در پغمان و کابل به ریاست امان‌الله خان، پادشاه وقت. نتیجه آن تعدیل قانون اساسی افغانستان بود.
# ۱۳۶۴ (۱۹۸۵) با شرکت ۱۷۹۶ نفر در دانشگاه پلی‌تکنیک کابل و به ریاست عبدالرحیم هاتف، و نائب رئیسی عبدالواحد سرابی تشکیل شد که نتیجه آن حمایت از سیاست‌های دولت در مورد مسائل خارجی و داخلی بود. برگزاری این جرگه نخستین اقدام دولت تحت حمایت شوروی سابق برای بازگشت به سنت‌های اجتماعی برای حل مسائل سیاسی بود.
 
#
سنبله/شهریور ۱۳۰۷ (۱۹۲۸)
# ۸–۹ قوس/آذر ۱۳۶۶ (۲۹–۳۰ نوامبر ۱۹۸۷) به ریاست عبدالرحیم هاتف در دانشگاه پلی‌تکنیک کابل تشکیل شد و نتیجه آن تصویب ششمین قانون اساسی و انتخاب دکتر نجیب‌الله به ریاست‌جمهوری بود. این جرگه هم‌چنین قانون اساسی را تعدیل کرد و در این قانون اسلام به عنوان دین رسمی کشور پذیرفته شد و به مذاهب حنفی و جعفری رسمیت داده شد. پیش از آن تنها مذهب حنفی به رسمیت شناخته می‌شد.
با تعداد اعضا ۱۱۰۰ نفر در پغمان کابل به ریاست امان‌الله خان، پادشاه وقت، تشکیل شد. نتیجه آن تشکیل مجلس شورای ملی با ۱۵۰ عضو، اجباری شدن خدمت سربازی، و کشف حجاب بود. در این لوی جرگه، ثریا همسر شاه امان‌الله بدون حجاب سنتی حاضر شد و شاه اعضای جرگه را ملزم به پوشیدن لباس غربی کرد.
#
 
# ۱۳۸۱ (۲۴حمل- ۱۱جوزا) این یک لویه جرگه اضطراری با شرکت ۱۵۵۱ نفر در کابل بود که ریاست آن را اسماعیل قاسمیار برعهده داشت. نتیجه آن انتخاب حامد کرزی به عنوان رئیس دولت انتقالی بود. این «لویه جرگه اضطراری» برای نخستین بار شاهد سهم ۱۱ درصدی زنان بود و همچنین نخستین بار مردم در انتخاب اعضای آن شرکت داشتند.
۱۳۰۹ (۱۹۳۰)
#
نشستی با ۳۰۱ عضو به ریاست محمد هاشم، نخست‌وزیر و برادر محمد نادر خان پادشاه وقت در کابل. نتیجه آن حمایت از پادشاهی نادر خان و تشکیل هیاتی برای تهیه دومین قانون اساسی کشور بود. این جرگه همچنین یک هیئت ۱۰۵ نفری را موظف به تصویب دومین قانون اساسی کشور کرد. دومین قانون اساسی یک سال بعد تحت عنوان «اصولنامه اساسی» به تصویب رسید.
# قوس ۱۳۸۲ نام آن لویه جرگه قانون اساسی بود که با شرکت ۵۰۰ نفر و ریاست صبغت‌الله مجددی در کابل تشکیل شد و نتیجه آن تصویب هشتمین قانون اساسی بود.
 
#
۱۸–۲۹ شهریور ۱۳۴۳ (۱۹۶۴)
# جوزا ۱۳۸۹ (جون ۲۰۱۰) جرگه مشورتی صلح که با شرکت ۱۶۰۰ نفر در کابل با ریاست برهان‌الدین ربانی تشکیل شد و نتیجه آن تأیید برنامه صلح حکومت حامد کرزی بود. حامد کرزی در پی این جرگه، شمار زیادی از زندانیان طالبان را آزاد کرد و شورای عالی صلح را هم به ریاست برهان‌الدین ربانی تشکیل کرد، هر چند برهان‌الدین ربانی جان خود را در این راه از دست داد.
این نشست در کابل برگزار شد. تعداد اعضا آن ۴۵۲ نفر، رئیس آن محمد ظاهر پادشاه، و نائب رئیس لوی جرگه دکتر عبدالظاهر رئیس مجلس یازدهم بود. نتیجه آن تصویب نخستین قانون اساسی دموکراتیک کشور بود که بر پایه آن خانواده سلطنتی از دخالت در امور حکومتی و سیاسی ممنوع و قدرت به نخست‌وزیرانی خارج از خانواده سلطنتی و پارلمان منتخب واگذار شد. تفکیک قوا، آزادی رسانه‌ها و گروه‌های سیاسی و برابری حقوق اتباع از مواد برجسته این قانون بود.
#
 
# ۲۵ عقرب/آبان ۱۳۹۰ نشست چهار روزه این لویه جرگه در کابل به بررسی همکاری استراتژیک با آمریکا و موضوع مصالحه با طالبان پرداخت. طالبان تهدید کرده بود این مجمع را که بیش از دو هزار سرکرده سیاسی و اجتماعی در آن شرکت داشتند مختل خواهد کرد. هم‌زمان با این لویه جرگه راکت‌هایی در کابل شلیک شد.
۱۰–۲۵ دلو ۱۳۵۵ (۳۰جنوری-۱۴ فبروری ۱۹۷۷)
با شرکت ۳۴۹ نفر در کابل برگزار شد. رئیس گردهمایی محمد داوود خان، رئیس‌جمهوری، و نائب رئیس همایش عزیزالله واصفی بود. نتیجه این لویه جرگه تصویب قانون اساسی نظام جمهوری و انتخاب محمد داوود خان به عنوان رئیس‌جمهوری بودو
 
۱۳۶۴ (۱۹۸۵)
با شرکت ۱۷۹۶ نفر در دانشگاه پلی‌تکنیک کابل و به ریاست عبدالرحیم هاتف، و نائب رئیسی عبدالواحد سرابی تشکیل شد که نتیجه آن حمایت از سیاست‌های دولت در مورد مسائل خارجی و داخلی بود. برگزاری این جرگه نخستین اقدام دولت تحت حمایت شوروی سابق برای بازگشت به سنت‌های اجتماعی برای حل مسائل سیاسی بود.
 
۸–۹ قوس/آذر ۱۳۶۶ (۲۹–۳۰ نوامبر ۱۹۸۷)
به ریاست عبدالرحیم هاتف در دانشگاه پلی‌تکنیک کابل تشکیل شد و نتیجه آن تصویب ششمین قانون اساسی و انتخاب دکتر نجیب‌الله به ریاست‌جمهوری بود. این جرگه هم‌چنین قانون اساسی را تعدیل کرد و در این قانون اسلام به عنوان دین رسمی کشور پذیرفته شد و به مذاهب حنفی و جعفری رسمیت داده شد. پیش از آن تنها مذهب حنفی به رسمیت شناخته می‌شد.
 
۱۳۸۱ (۲۴حمل- ۱۱جوزا)
این یک لویه جرگه اضطراری با شرکت ۱۵۵۱ نفر در کابل بود که ریاست آن را اسماعیل قاسمیار برعهده داشت. نتیجه آن انتخاب حامد کرزی به عنوان رئیس دولت انتقالی بود. این «لویه جرگه اضطراری» برای نخستین بار شاهد سهم ۱۱ درصدی زنان بود و همچنین نخستین بار مردم در انتخاب اعضای آن شرکت داشتند.
 
قوس ۱۳۸۲
نام آن لویه جرگه قانون اساسی بود که با شرکت ۵۰۰ نفر و ریاست صبغت‌الله مجددی در کابل تشکیل شد و نتیجه آن تصویب هشتمین قانون اساسی بود.
 
جوزا ۱۳۸۹ (جون ۲۰۱۰)
جرگه مشورتی صلح که با شرکت ۱۶۰۰ نفر در کابل با ریاست برهان‌الدین ربانی تشکیل شد و نتیجه آن تأیید برنامه صلح حکومت حامد کرزی بود. حامد کرزی در پی این جرگه، شمار زیادی از زندانیان طالبان را آزاد کرد و شورای عالی صلح را هم به ریاست برهان‌الدین ربانی تشکیل کرد، هر چند برهان‌الدین ربانی جان خود را در این راه از دست داد.
 
۲۵ عقرب/آبان ۱۳۹۰
نشست چهار روزه این لویه جرگه در کابل به بررسی همکاری استراتژیک با آمریکا و موضوع مصالحه با طالبان پرداخت. طالبان تهدید کرده بود این مجمع را که بیش از دو هزار سرکرده سیاسی و اجتماعی در آن شرکت داشتند مختل خواهد کرد. هم‌زمان با این لویه جرگه راکت‌هایی در کابل شلیک شد.


صبغت‌الله مجددی ریاست این لویه جرگه را برعهده داشت و او نعمت‌الله شهرانی را به عنوان معاون اول، محمدعارف نورزی را معاون دوم، محمدعلم ایزدیار را منشی اول، حیات الله بلاغی را منشی دوم و صفیه صدیقی را به عنوان سخنگوی جرگه اعلام کرد<ref>[https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%84%D9%88%DB%8C%D9%87_%D8%AC%D8%B1%DA%AF%D9%87 لویی جرگه]</ref>.
صبغت‌الله مجددی ریاست این لویه جرگه را برعهده داشت و او نعمت‌الله شهرانی را به عنوان معاون اول، محمدعارف نورزی را معاون دوم، محمدعلم ایزدیار را منشی اول، حیات الله بلاغی را منشی دوم و صفیه صدیقی را به عنوان سخنگوی جرگه اعلام کرد<ref>[https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%84%D9%88%DB%8C%D9%87_%D8%AC%D8%B1%DA%AF%D9%87 لویی جرگه]</ref>.


=شهرها ی مهم افغانستان=
== شهرها ی مهم افغانستان ==
 
#
<big>'''هرات'''</big>
# <big>'''هرات'''</big> در باختر افغانستان، قرار دارد و مهمترین شهر صنعتی و فرهنگی افغانستان است.
در باختر افغانستان، قرار دارد و مهمترین شهر صنعتی و فرهنگی افغانستان است.
#
 
# <big>'''کابل'''</big> در خاور افغانستان قرار دارد و پایتخت کشور است.
<big>'''کابل'''</big>
#
در خاور افغانستان قرار دارد و پایتخت کشور است.
# <big>'''بامیان'''</big> خرابه‌های به جا مانده از بوداییان. سازه‌های بلند این خرابه‌ها، زمانی یکی از عجایب جهان به شمار می‌آمد.
#
# <big>'''غزنی'''</big> در جنوب خاوری، بین کابل و قندهار.
#
# <big>''''''قندهار'''''</big> شهری در جنوب افغانستان که متاثر از حضور طالبان بوده است و در حال حاضر سفر به این شهر امن نیست.
#
# <big>'''مزار شریف'''</big> محلی که مسجد فیروزه‌ای با کاشیکاری‌های بی‌نظیر در آن واقع شده است و نقطه‌ای است برای رفتن به ازبکستان.
#
# <big>'''قندوز'''</big> یک شهر مهم در شمال خاوری که نقطه گذری به تاجیکستان می‌باشد.


<big>'''بامیان'''</big>
== مساجد و بناهای تاریخی افغانستان ==
خرابه‌های به جا مانده از بوداییان. سازه‌های بلند این خرابه‌ها، زمانی یکی از عجایب جهان به شمار می‌آمد.
 
<big>'''غزنی'''</big>
در جنوب خاوری، بین کابل و قندهار.
 
<big>''''''قندهار'''''</big>
شهری در جنوب افغانستان که متاثر از حضور طالبان بوده است و در حال حاضر سفر به این شهر امن نیست.
 
<big>'''مزار شریف'''</big>
محلی که مسجد فیروزه‌ای با کاشیکاری‌های بی‌نظیر در آن واقع شده است و نقطه‌ای است برای رفتن به ازبکستان.
 
<big>'''قندوز'''</big>
یک شهر مهم در شمال خاوری که نقطه گذری به تاجیکستان می‌باشد.
 
=مساجد و بناهای تاریخی افغانستان=


'''<big>مقبره منسوب به امام علی(ع)</big>'''
'''<big>مقبره منسوب به امام علی(ع)</big>'''
خط ۳۳۶: خط ۲۹۲:
</ref>
</ref>


=اقتصاد در افغانستان=
== اقتصاد در افغانستان ==
 
اقتصاد افغانستان در حال نوسازی خود پس از سال‌ها جنگ و درگیری است. با این حال پس از فروپاشی [[طالبان]] در سال ۲۰۰۱ رو به رشد نهاده است.
اقتصاد افغانستان در حال نوسازی خود پس از سال‌ها جنگ و درگیری است. با این حال پس از فروپاشی [[طالبان]] در سال ۲۰۰۱ رو به رشد نهاده است.


خط ۳۵۳: خط ۳۰۸:
www.hamshahrionline.ir </ref>
www.hamshahrionline.ir </ref>


=دین مردم افغانستان=
== دین مردم افغانستان ==
 
اسلام دین رسمی افغانستان است که در ماده دوم قانون اساسی ثبت شده است.<ref> متن قانون اساسی افغانستان، سایت وزارت عدلیه</ref> در ماده بعدی آمده که «در افغانستان هیچ قانون نمی‌تواند مخالف معتقدات واحکام دین اسلام باشد.»<ref> متن قانون اساسی افغانستان، سایت وزارت عدلیه</ref> تقویم رسمی این کشور، هجری خورشیدی است و ماه‌های آن، همان برج‌های دوازده گانه فلکی است.<ref> متن قانون اساسی افغانستان، سایت وزارت عدلیه</ref> در نشان رسمی افغانستان نیز اجزای اسلامی وجود دارد. دین مردم افغانستان پیش از ظهور اسلام، بودایی و نیز زرتشتی بوده است. اکنون پیروان مذهب حنفی (سنی) در اکثریت و پیروان مذهب شیعه در اقلیت هستند. هم‌چنین پیروان گروه‌های [[صوفی]] مانند [[نقشبندیه]] و نیز طرفداران عقاید [[سلفیه]] در این کشور وجود دارند؛ اما آمارهای دقیقی درباره تعداد پیروان ادیان و مذاهب مختلف در افغانستان وجود ندارد.
اسلام دین رسمی افغانستان است که در ماده دوم قانون اساسی ثبت شده است.<ref> متن قانون اساسی افغانستان، سایت وزارت عدلیه</ref> در ماده بعدی آمده که «در افغانستان هیچ قانون نمی‌تواند مخالف معتقدات واحکام دین اسلام باشد.»<ref> متن قانون اساسی افغانستان، سایت وزارت عدلیه</ref> تقویم رسمی این کشور، هجری خورشیدی است و ماه‌های آن، همان برج‌های دوازده گانه فلکی است.<ref> متن قانون اساسی افغانستان، سایت وزارت عدلیه</ref> در نشان رسمی افغانستان نیز اجزای اسلامی وجود دارد. دین مردم افغانستان پیش از ظهور اسلام، بودایی و نیز زرتشتی بوده است. اکنون پیروان مذهب حنفی (سنی) در اکثریت و پیروان مذهب شیعه در اقلیت هستند. هم‌چنین پیروان گروه‌های [[صوفی]] مانند [[نقشبندیه]] و نیز طرفداران عقاید [[سلفیه]] در این کشور وجود دارند؛ اما آمارهای دقیقی درباره تعداد پیروان ادیان و مذاهب مختلف در افغانستان وجود ندارد.


خط ۳۶۳: خط ۳۱۷:
بیشتر شیعیان افغانستان، معتقد به مذهب [[شیعه امامیه]] هستند. [[شیعیان اسماعیلی]] نیز در مناطقی از افغانستان حضور دارند. آمار دقیق از پیروان مذاهب در افغانستان وجود ندارد. درصد شیعیان بین ۲۵٪ تا ۳۰٪ برآورد شده است.<ref> بختیاری، شیعیان افغانستان، ۱۳۸۵ش، ص ۷</ref> اکثریت شیعیان افغانستان از قوم هزاره‌ هستند. قزلباش‌ها، سادات و گروه‌هایی از هراتی‌ها، تاجیک‌ها، بلوچ‌ها، ترکمن‌ها و پشتون‌ها، دیگر اقوام و طوایف [[شیعه]] افغانستان را تشکیل میدهند.<ref> بختیاری، شیعیان افغانستان، ۱۳۸۵ش، ص ۶</ref>
بیشتر شیعیان افغانستان، معتقد به مذهب [[شیعه امامیه]] هستند. [[شیعیان اسماعیلی]] نیز در مناطقی از افغانستان حضور دارند. آمار دقیق از پیروان مذاهب در افغانستان وجود ندارد. درصد شیعیان بین ۲۵٪ تا ۳۰٪ برآورد شده است.<ref> بختیاری، شیعیان افغانستان، ۱۳۸۵ش، ص ۷</ref> اکثریت شیعیان افغانستان از قوم هزاره‌ هستند. قزلباش‌ها، سادات و گروه‌هایی از هراتی‌ها، تاجیک‌ها، بلوچ‌ها، ترکمن‌ها و پشتون‌ها، دیگر اقوام و طوایف [[شیعه]] افغانستان را تشکیل میدهند.<ref> بختیاری، شیعیان افغانستان، ۱۳۸۵ش، ص ۶</ref>


=ورود اسلام به افغانستان=
== ورود اسلام به افغانستان ==
 
مسلمانان از دو سو وارد افغانستان شدند؛ ابتدا از سوی هرات و مرو در غرب و شمال<ref>طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۴، ص۱۶۷</ref> و دیگری بعدهااز طریق سیستان در جنوب.<ref>مستوفی، تاریخ گزیده، ۱۳۶۴ش، ص۳۷۱</ref>
مسلمانان از دو سو وارد افغانستان شدند؛ ابتدا از سوی هرات و مرو در غرب و شمال<ref>طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۴، ص۱۶۷</ref> و دیگری بعدهااز طریق سیستان در جنوب.<ref>مستوفی، تاریخ گزیده، ۱۳۶۴ش، ص۳۷۱</ref>


خط ۳۷۰: خط ۳۲۳:
یعقوب لیث صفاری، در نیمه دوم قرن۳ق، نیمه شرقی افغانستان فعلی یعنی غزنی و کابل را فتح کرد.<ref>حسینی، گزارش تشیع در افغانستان، ص ۲۵۰</ref>
یعقوب لیث صفاری، در نیمه دوم قرن۳ق، نیمه شرقی افغانستان فعلی یعنی غزنی و کابل را فتح کرد.<ref>حسینی، گزارش تشیع در افغانستان، ص ۲۵۰</ref>


=شیعیان اولیه افغانستان=
== شیعیان اولیه افغانستان ==
 
برخی از مورخین اعتقاد دارند رواج اسلام در افغانستان در هر دو مذهب آن یعنی تسنن و تشیع هم‌زمان بوده است.<ref>محقق ارزگانی، بررسی ریشه‌های تاریخی تشیع در افغانستان، ۱۳۹۱ش، ص ۱۱۶</ref> اینان معتقدند شیعیان هزاره (غور) با نامه‌ای از طرف امام علی که توسط خواهرزاده ایشان و والی خراسان، جعدة بن هبیره آورده شد، مسلمان شدند و پس از شهادت امام، از عمل به دستور معاویه برای لعن [[امام علی]] خودداری کردند.<ref>محقق ارزگانی، بررسی ریشه‌های تاریخی تشیع در افغانستان، ۱۳۹۱ش، ص ۱۱۷</ref> عده‌ای نیز رواج تشیع را در افغانستان به دوران بنی‌عباس و مهاجرت [[علویان]] به خراسان ارتباط می‌دهند.<ref>دائرة المعارف تشیع، ج ۲، ۶۵۲</ref> از طرفی رشیدالدین فضل‌الله، تاریخ‌نگار قرن ۷ق در زمان ایلخانیان، رواج تشیع را در افغانستان مربوط به [[تشیع]] غازان خان، فرزند بزرگ هلاکو خان، به همراه برادرش اولجایتو و فرزندش ابوسعید، دانسته است. آرمین ومبری، شرق‌شناس (۱۹۱۳-۱۸۳۲م) بیان کرده که [[مذهب شیعه]] در دوران [[صفویه]] و در پادشاهی شاه عباس که متولد هرات بود، وارد افغانستان شده است.<ref>موسوی، هزاره‌های افغانستان، ۱۳۷۸ش، ص ۱۱۰</ref>
برخی از مورخین اعتقاد دارند رواج اسلام در افغانستان در هر دو مذهب آن یعنی تسنن و تشیع هم‌زمان بوده است.<ref>محقق ارزگانی، بررسی ریشه‌های تاریخی تشیع در افغانستان، ۱۳۹۱ش، ص ۱۱۶</ref> اینان معتقدند شیعیان هزاره (غور) با نامه‌ای از طرف امام علی که توسط خواهرزاده ایشان و والی خراسان، جعدة بن هبیره آورده شد، مسلمان شدند و پس از شهادت امام، از عمل به دستور معاویه برای لعن [[امام علی]] خودداری کردند.<ref>محقق ارزگانی، بررسی ریشه‌های تاریخی تشیع در افغانستان، ۱۳۹۱ش، ص ۱۱۷</ref> عده‌ای نیز رواج تشیع را در افغانستان به دوران بنی‌عباس و مهاجرت [[علویان]] به خراسان ارتباط می‌دهند.<ref>دائرة المعارف تشیع، ج ۲، ۶۵۲</ref> از طرفی رشیدالدین فضل‌الله، تاریخ‌نگار قرن ۷ق در زمان ایلخانیان، رواج تشیع را در افغانستان مربوط به [[تشیع]] غازان خان، فرزند بزرگ هلاکو خان، به همراه برادرش اولجایتو و فرزندش ابوسعید، دانسته است. آرمین ومبری، شرق‌شناس (۱۹۱۳-۱۸۳۲م) بیان کرده که [[مذهب شیعه]] در دوران [[صفویه]] و در پادشاهی شاه عباس که متولد هرات بود، وارد افغانستان شده است.<ref>موسوی، هزاره‌های افغانستان، ۱۳۷۸ش، ص ۱۱۰</ref>


=فرق و مذاهب در افغانستان=
== فرق و مذاهب در افغانستان ==
 
در کشور افغانستان فرق و مذاهب و روش‌های سلوکی صوفیه متعددی وجود دارد که فرق و مسالک فعال و عمده آنها عبارت‌اند از:
در کشور افغانستان فرق و مذاهب و روش‌های سلوکی صوفیه متعددی وجود دارد که فرق و مسالک فعال و عمده آنها عبارت‌اند از:


خط ۴۰۳: خط ۳۵۴:
Translate this page</ref>
Translate this page</ref>


=اسامی احزاب فعال سیاسی=
== اسامی احزاب فعال سیاسی ==
 
در سال ۲۰۰۹ قانون جدید احزاب سیاسی افغانستان نافذ شد. مطابق به این قانون هر حزب سیاسی قابل جواز باید حد اقل ۱۰ هزار عضو و در ۲۰ ولایت دفتر داشته باشند. در آماری که در سایت وزارت عدلیه قرار گرفته‌است تا اکنون ۷۲ حزب ثبت و دارای مجوز فعالیت هستند.
در سال ۲۰۰۹ قانون جدید احزاب سیاسی افغانستان نافذ شد. مطابق به این قانون هر حزب سیاسی قابل جواز باید حد اقل ۱۰ هزار عضو و در ۲۰ ولایت دفتر داشته باشند. در آماری که در سایت وزارت عدلیه قرار گرفته‌است تا اکنون ۷۲ حزب ثبت و دارای مجوز فعالیت هستند.


خط ۴۱۰: خط ۳۶۰:
حزب عصرما/ حزب آزادی خواهان مردم افغانستان/ د افغانستان متحد ملت گوند/ حزب صدای مردم/ حزب نخبگان مردم افغانستان/ حزب اجماع ملی جوانان/ حزب قیام ملی افغانستان/ حزب افغانستان واحد/ حزب رفاه ملی افغانستان/ حزب حراست اسلامی افغانستان/ حزب عدالت افغانستان/ دافغانستان دوحدت/ حزب حرکت اسلامی ملت افغانستان/ حزب تحول و رفاه افغانستان/ حزب ملی ترقی مردم افغانستان/ د افغانستان ولسی حرکت/ دافغانستان نوی بنسټ ګوند/ حزب بیداری ملت افغانستان/ حرکت اسلامی آزاد افغانستان/ حزب توسعهٔ افغانستان/ حزب اعتدال افغانستان/ حزب حرکت انقلاب اسلامی سعادت افغانستان/ حزب مشارکت ملی افغانستان/ حزب حرکت اسلامی متحد افغانستان/ حزب حمایت نظام اسلامی افغانستان/ حزب خدمتکار مردم افغانستان/ حزب برابری مردم افغانستان/ حزب همبستگی مردم سعادتمند افغانستان/ حزب عدالت اسلامی ملت افغانستان <ref>احزاب سیاسی دارای جواز در قانون سابقه و جدید نوشته وزارت عدلیه افغانستان</ref>
حزب عصرما/ حزب آزادی خواهان مردم افغانستان/ د افغانستان متحد ملت گوند/ حزب صدای مردم/ حزب نخبگان مردم افغانستان/ حزب اجماع ملی جوانان/ حزب قیام ملی افغانستان/ حزب افغانستان واحد/ حزب رفاه ملی افغانستان/ حزب حراست اسلامی افغانستان/ حزب عدالت افغانستان/ دافغانستان دوحدت/ حزب حرکت اسلامی ملت افغانستان/ حزب تحول و رفاه افغانستان/ حزب ملی ترقی مردم افغانستان/ د افغانستان ولسی حرکت/ دافغانستان نوی بنسټ ګوند/ حزب بیداری ملت افغانستان/ حرکت اسلامی آزاد افغانستان/ حزب توسعهٔ افغانستان/ حزب اعتدال افغانستان/ حزب حرکت انقلاب اسلامی سعادت افغانستان/ حزب مشارکت ملی افغانستان/ حزب حرکت اسلامی متحد افغانستان/ حزب حمایت نظام اسلامی افغانستان/ حزب خدمتکار مردم افغانستان/ حزب برابری مردم افغانستان/ حزب همبستگی مردم سعادتمند افغانستان/ حزب عدالت اسلامی ملت افغانستان <ref>احزاب سیاسی دارای جواز در قانون سابقه و جدید نوشته وزارت عدلیه افغانستان</ref>


=جنبش اسلامی افغانستان=
== جنبش اسلامی افغانستان ==
<br>
<br>
[[جنبش اسلامی افغانستان]] که از دهه شصت میلادی اوج نمی‌گیرد و سرانجام به قیام‌های عمومی می‌انجامد، علل زیادی دارد که تحت دو عنوان به آن اشاره می‌کنیم:
[[جنبش اسلامی افغانستان]] که از دهه شصت میلادی اوج نمی‌گیرد و سرانجام به قیام‌های عمومی می‌انجامد، علل زیادی دارد که تحت دو عنوان به آن اشاره می‌کنیم:
خط ۴۳۴: خط ۳۸۴:
3. پیروزی انقلاب اسلامی ایران. بدون تردید بسیاری از گروه‌های مجاهدان و از جمله احزاب شیعه این کشور، با اتکا به [[انقلاب اسلامی ایران]] مبارزات خود را شروع کردند.
3. پیروزی انقلاب اسلامی ایران. بدون تردید بسیاری از گروه‌های مجاهدان و از جمله احزاب شیعه این کشور، با اتکا به [[انقلاب اسلامی ایران]] مبارزات خود را شروع کردند.
<br>
<br>
=سه جریان فکری قوی در افغانستان=
== سه جریان فکری قوی در افغانستان ==
 
1. جریان بازمانده‌های رژیم کمونیستی قدیم، که با حمایت اتحاد جماهیر شوروی سابق، سرمایه‌گذاری‌های کلانی درباره مسائل فرهنگی و نیز تغییر هویت و ذهنیت [[مسلمانان]]، به ویژه جوانان مسلمان افغانستان کردند و در مجموع، تغییر فرهنگی جامعه افغانستان را مد نظر داشته، هنوز هم دارند و با تغییر شعارها و لعاب‌های جدید، این مسئله را پی‌گیری می‌کنند.<br>
1. جریان بازمانده‌های رژیم کمونیستی قدیم، که با حمایت اتحاد جماهیر شوروی سابق، سرمایه‌گذاری‌های کلانی درباره مسائل فرهنگی و نیز تغییر هویت و ذهنیت [[مسلمانان]]، به ویژه جوانان مسلمان افغانستان کردند و در مجموع، تغییر فرهنگی جامعه افغانستان را مد نظر داشته، هنوز هم دارند و با تغییر شعارها و لعاب‌های جدید، این مسئله را پی‌گیری می‌کنند.<br>


خط ۴۴۴: خط ۳۹۳:
hawzah.net › Magazine › View</ref>
hawzah.net › Magazine › View</ref>


=احزاب مشهور افغانستان=
== احزاب مشهور افغانستان ==
 
'''جریان‌هایی که بیشتر در زمان جهاد علیه شوروی شکل گرفته‌اند''':
'''جریان‌هایی که بیشتر در زمان جهاد علیه شوروی شکل گرفته‌اند''':


خط ۵۰۳: خط ۴۵۱:
=امنیت در افغانستان=
=امنیت در افغانستان=
افغانستان به علت منابع سرشار معدنی و نبود حکومت مستقل مرکزی در ده‌هاای اخیر همواره مورد طمع قدرت‌های جهانی شرق و غرب بوده به گونه‌ای که هر کدام از این قدرت‌ها بارها به بهانه برقرار ساختن امنیت برای مردمان افغانستان به اشغال این کشور پرداخته‌اند ولی در عوض پس از سرقت منابع و ثروت‌های طبیعی این کشور، با نابود کردن همان سطح از امنیت سابق، از این کشور خارج شده‌اند. به عنوان نمونه برای اشاره به اوضاع امنیتی در افغانستان می‌توان به برخی از حملات تروریستی و اعمال منافی با امنیت در این کگشور اشاره نمود:  
افغانستان به علت منابع سرشار معدنی و نبود حکومت مستقل مرکزی در ده‌هاای اخیر همواره مورد طمع قدرت‌های جهانی شرق و غرب بوده به گونه‌ای که هر کدام از این قدرت‌ها بارها به بهانه برقرار ساختن امنیت برای مردمان افغانستان به اشغال این کشور پرداخته‌اند ولی در عوض پس از سرقت منابع و ثروت‌های طبیعی این کشور، با نابود کردن همان سطح از امنیت سابق، از این کشور خارج شده‌اند. به عنوان نمونه برای اشاره به اوضاع امنیتی در افغانستان می‌توان به برخی از حملات تروریستی و اعمال منافی با امنیت در این کگشور اشاره نمود:  
== بمب‌گذاری انتحاری اسد ۱۳۹۴ در افغانستان ==
 
=== بمب‌گذاری انتحاری اسد ۱۳۹۴ در افغانستان ===
[[پرونده:حمله انتحاری.jpg|بندانگشتی]]
[[پرونده:حمله انتحاری.jpg|بندانگشتی]]
'''بمب‌گذاری انتحاری اسد ۱۳۹۴''' یک حمله انتحاری در تاریخ ۳۱ مرداد/سد ۱۳۹۴ در کابل [[افغانستان]] بود که در نتیجه این حمله بیش از ۱۰ تن کشته و حدود ۶۰ تن دیگر زخمی شدند<ref>[https://www.nbcnews.com/news/world/kabul-explosion-kills-or-wounds-dozens-afghan-officials-say-n766471 سایت ان بی سی نیوز]</ref>.  
'''بمب‌گذاری انتحاری اسد ۱۳۹۴''' یک حمله انتحاری در تاریخ ۳۱ مرداد/سد ۱۳۹۴ در کابل [[افغانستان]] بود که در نتیجه این حمله بیش از ۱۰ تن کشته و حدود ۶۰ تن دیگر زخمی شدند<ref>[https://www.nbcnews.com/news/world/kabul-explosion-kills-or-wounds-dozens-afghan-officials-say-n766471 سایت ان بی سی نیوز]</ref>.  
خط ۵۱۲: خط ۴۶۱:
[[پرونده:داعش طالبان.jpg|جایگزین=منازعات داخل افغانستان|بندانگشتی| منازعه داعش و طالبان در افغانستان]]
[[پرونده:داعش طالبان.jpg|جایگزین=منازعات داخل افغانستان|بندانگشتی| منازعه داعش و طالبان در افغانستان]]


== منازعه داعش و طالبان ==
=== منازعه داعش و طالبان ===
'''منازعه داعش و طالبان''' در [[افغانستان]] درگیری مسلحانه بین [[طالبان]] و شاخه دولت اسلامی در افغانستان است. شبکه حقانی از طالبان حمایت می‌کند در حالی که [[داعش]] مورد حمایت یک گروه ضد طالبان، شورای عالی امارات افغانستان به رهبری محمد رسول اسلامگرا قرار دارد<ref>[http://www.dailyafghanistan.com/opinion_detail.php?post_id=132567 افغانستان ما]</ref>.
'''منازعه داعش و طالبان''' در [[افغانستان]] درگیری مسلحانه بین [[طالبان]] و شاخه دولت اسلامی در افغانستان است. شبکه حقانی از طالبان حمایت می‌کند در حالی که [[داعش]] مورد حمایت یک گروه ضد طالبان، شورای عالی امارات افغانستان به رهبری محمد رسول اسلامگرا قرار دارد<ref>[http://www.dailyafghanistan.com/opinion_detail.php?post_id=132567 افغانستان ما]</ref>.


خط ۵۲۹: خط ۴۷۸:
در ۲۴ مه ۲۰۱۷، درگیری ای بین طالبان و داعش رخ داد که در آن زمان گزارش شده بود که بزرگ‌ترین درگیری بین این دو با ۲۲ کشته بوده‌است که به گفته یک مقام طالبان ۱۳ نفر از آنها جنگجویان داعش و ۹ جنگجوی طالبان بوده‌اند. این درگیری‌ها در نزدیکی مرز [[ایران]] با افغانستان رخ داد. طالبان به اردوگاه داعش در این منطقه حمله کرده بودند، یکی از فرماندهان داعش که قبلاً عضو طالبان بود، گفت که توافقنامه‌ای بین طالبان و داعش وجود دارد که تا زمانی که گفت وگو برقرار است به یکدیگر حمله نکنند، این فرمانده مدعی شد که طالبان توافق را نقض کرده و به اردوگاه داعش حمله کرده‌است. فرمانده داعش همچنین مدعی شد که این حمله با ارتش ایران هماهنگ شده‌است و ایرانیان در حال فیلمبرداری از جنگجویان کشته شده داعش هستند. جناح منشعب شده طالبان فیدایی محاذ نیز از طالبان به دلیل رابطه با ایران انتقاد کرده‌است. گزارش شده‌است که طالبان چند روز قبل از نبرد با مقامات ایرانی ملاقات کرده و مسائل منطقه‌ای را مورد بحث قرار داده‌اند. سخنگوی فیدایی محاذ مدعی شد که این ملاقات به درخواست طالبان برگزار شد زیرا از گسترش داعش در این کشور که دولت ایران را هم نگران کرده‌است خسته شده‌است. این سخنگو همچنین گفت که طالبان ۳ میلیون دلار پول نقد، ۳۰۰۰ سلاح و ۴۰ کامیون و مهمات از سرویس‌های اطلاعاتی ایران برای مبارزه با داعش در نزدیکی مرز ایران دریافت کردند، اگرچه سخنگوی طالبان این ادعاها را رد کرد<ref>[https://www.dw.com/fa-af/%D8%A2%DB%8C%D8%A7-%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D9%82%D8%A7%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%D8%A7%D8%B9%D8%B4-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%87%D9%86%D8%AF-%D8%A8%D9%88%D8%AF/a-59707143 طالبان و داعش]</ref>.
در ۲۴ مه ۲۰۱۷، درگیری ای بین طالبان و داعش رخ داد که در آن زمان گزارش شده بود که بزرگ‌ترین درگیری بین این دو با ۲۲ کشته بوده‌است که به گفته یک مقام طالبان ۱۳ نفر از آنها جنگجویان داعش و ۹ جنگجوی طالبان بوده‌اند. این درگیری‌ها در نزدیکی مرز [[ایران]] با افغانستان رخ داد. طالبان به اردوگاه داعش در این منطقه حمله کرده بودند، یکی از فرماندهان داعش که قبلاً عضو طالبان بود، گفت که توافقنامه‌ای بین طالبان و داعش وجود دارد که تا زمانی که گفت وگو برقرار است به یکدیگر حمله نکنند، این فرمانده مدعی شد که طالبان توافق را نقض کرده و به اردوگاه داعش حمله کرده‌است. فرمانده داعش همچنین مدعی شد که این حمله با ارتش ایران هماهنگ شده‌است و ایرانیان در حال فیلمبرداری از جنگجویان کشته شده داعش هستند. جناح منشعب شده طالبان فیدایی محاذ نیز از طالبان به دلیل رابطه با ایران انتقاد کرده‌است. گزارش شده‌است که طالبان چند روز قبل از نبرد با مقامات ایرانی ملاقات کرده و مسائل منطقه‌ای را مورد بحث قرار داده‌اند. سخنگوی فیدایی محاذ مدعی شد که این ملاقات به درخواست طالبان برگزار شد زیرا از گسترش داعش در این کشور که دولت ایران را هم نگران کرده‌است خسته شده‌است. این سخنگو همچنین گفت که طالبان ۳ میلیون دلار پول نقد، ۳۰۰۰ سلاح و ۴۰ کامیون و مهمات از سرویس‌های اطلاعاتی ایران برای مبارزه با داعش در نزدیکی مرز ایران دریافت کردند، اگرچه سخنگوی طالبان این ادعاها را رد کرد<ref>[https://www.dw.com/fa-af/%D8%A2%DB%8C%D8%A7-%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D9%82%D8%A7%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%D8%A7%D8%B9%D8%B4-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%87%D9%86%D8%AF-%D8%A8%D9%88%D8%AF/a-59707143 طالبان و داعش]</ref>.


==== سال۲۰۱۸====
==== سال۲۰۱۸ ====
 
در ۲۰ ژوئن ۲۰۱۸، پس از مذاکرات بین دولت [[روسیه]] و طالبان، الیس ولز، دستیار وزیر امور خارجه [[آمریکا]]، موضع دولت روسیه در قبال طالبان را که شامل حمایت از این گروه در برابر داعش می‌شد، محکوم کرد و اعلام کرد که این امر به طالبان مشروعیت می‌بخشد و حکومت به رسمیت شناخته شده افغانستان را به چالش کشیده‌است. دولت <ref>[https://thediplomat.com/2018/07/why-has-russia-invited-the-taliban-to-moscow/ سایت دیپلمات]</ref>
در ۲۰ ژوئن ۲۰۱۸، پس از مذاکرات بین دولت [[روسیه]] و طالبان، الیس ولز، دستیار وزیر امور خارجه [[آمریکا]]، موضع دولت روسیه در قبال طالبان را که شامل حمایت از این گروه در برابر داعش می‌شد، محکوم کرد و اعلام کرد که این امر به طالبان مشروعیت می‌بخشد و حکومت به رسمیت شناخته شده افغانستان را به چالش کشیده‌است. دولت <ref>[https://thediplomat.com/2018/07/why-has-russia-invited-the-taliban-to-moscow/ سایت دیپلمات]</ref>


خط ۵۳۷: خط ۴۸۵:
در اوت ۲۰۱۸، در جریان مذاکرات بین حکومت آمریکا و طالبان در دوحه، طالبان درخواست کرده بود که حملات هوایی آمریکا به طالبان متوقف شود و همچنین برای مبارزه با داعش از این گروه حمایت کند<ref>[https://www.thetimes.co.uk/article/taliban-asks-us-to-stop-airstrikes-so-it-can-crush-isis-5dg6rtjf5 ساندی تایمز]</ref>.
در اوت ۲۰۱۸، در جریان مذاکرات بین حکومت آمریکا و طالبان در دوحه، طالبان درخواست کرده بود که حملات هوایی آمریکا به طالبان متوقف شود و همچنین برای مبارزه با داعش از این گروه حمایت کند<ref>[https://www.thetimes.co.uk/article/taliban-asks-us-to-stop-airstrikes-so-it-can-crush-isis-5dg6rtjf5 ساندی تایمز]</ref>.


==== سال۲۰۱۹====
==== سال۲۰۱۹ ====


در ۲۲ ژوئن ۲۰۱۹، درگیری در طالبان و داعش در کنر توسط یک مقام دولتی افغانستان گزارش شد. این مقام همچنین اظهار داشت که ارتش افغانستان برخی از جنگجویان داعش را در این منطقه کشته‌اند و طالبان نیز در این منطقه فعال هستند<ref>[https://www.khaama.com/heavy-clashes-underway-between-taliban-isis-militants-in-two-districts-of-kunar-03695/ نزاع میان دو گروه]</ref>.
در ۲۲ ژوئن ۲۰۱۹، درگیری در طالبان و داعش در کنر توسط یک مقام دولتی افغانستان گزارش شد. این مقام همچنین اظهار داشت که ارتش افغانستان برخی از جنگجویان داعش را در این منطقه کشته‌اند و طالبان نیز در این منطقه فعال هستند<ref>[https://www.khaama.com/heavy-clashes-underway-between-taliban-isis-militants-in-two-districts-of-kunar-03695/ نزاع میان دو گروه]</ref>.
خط ۵۴۳: خط ۴۹۱:
در ۲۹ ژوئن ۲۰۱۹، داعش عکس‌های سلاح‌های گرفته شده از طالبان را منتشر کرد<ref>[https://pbs.twimg.com/media/D-Qy82-X4AAPVvm.jpg داعش خراسان]</ref>. در همان روز داعش ویدئویی از تجدید بیعت رزمندگانش با [[ابوبکر البغدادی]] منتشر کرد، در این ویدئو رزمنده‌ها از طالبان برای مشارکت در مذاکرات صلح انتقاد کردند و از جنگجویان طالبان خواستند که به داعش بپیوندند<ref>[https://web.archive.org/web/20190701073613/https://monitoring.ifiadvisory.com/en/islamic-state-renewed-bayah-from-khorasan-province/ مونیتورینگ]</ref>.در ۱ اوت ۲۰۱۹، خبرگزاری اعماق ادعا کرد که داعش ۵ تن از اعضای طالبان را در جریان درگیری‌ها در کنر کشته‌است. در ۱ اکتبر ۲۰۱۹، داعش ادعا کرد که ۲۰ جنگجوی طالبان را در تورا بورا کشته و زخمی کرده‌است <ref>[https://web.archive.org/web/20191001092131/https://pbs.twimg.com/media/EFyCuqZWkAApnzA.jpg طالبان]</ref>.
در ۲۹ ژوئن ۲۰۱۹، داعش عکس‌های سلاح‌های گرفته شده از طالبان را منتشر کرد<ref>[https://pbs.twimg.com/media/D-Qy82-X4AAPVvm.jpg داعش خراسان]</ref>. در همان روز داعش ویدئویی از تجدید بیعت رزمندگانش با [[ابوبکر البغدادی]] منتشر کرد، در این ویدئو رزمنده‌ها از طالبان برای مشارکت در مذاکرات صلح انتقاد کردند و از جنگجویان طالبان خواستند که به داعش بپیوندند<ref>[https://web.archive.org/web/20190701073613/https://monitoring.ifiadvisory.com/en/islamic-state-renewed-bayah-from-khorasan-province/ مونیتورینگ]</ref>.در ۱ اوت ۲۰۱۹، خبرگزاری اعماق ادعا کرد که داعش ۵ تن از اعضای طالبان را در جریان درگیری‌ها در کنر کشته‌است. در ۱ اکتبر ۲۰۱۹، داعش ادعا کرد که ۲۰ جنگجوی طالبان را در تورا بورا کشته و زخمی کرده‌است <ref>[https://web.archive.org/web/20191001092131/https://pbs.twimg.com/media/EFyCuqZWkAApnzA.jpg طالبان]</ref>.


==== سال۲۰۲۱====
==== سال۲۰۲۱ ====


در ۲۶ اوت ۲۰۲۱، دو حمله انتحاری در نزدیکی دروازه اَبی در میدان هوایی بین‌المللی [[حامد کرزی]] در کابل، افغانستان رخ داد. [https://edition.cnn.com/world/live-news/afghanistan-news-taliban-refugees-08-26-21-intl <ref>سایت سی ان ان</ref>]. این حملات چند ساعت پس از آن صورت گرفت که وزارت خارجه [[ایالات متحده]] به آمریکایی‌های خارج از فرودگاه اعلام کرد به دلیل تهدید تروریستی آنجا را ترک کنند <ref>[https://www.foxnews.com/world/explosion-outside-kabul-airport-afghanistan-evacuation فاکس نیوز]</ref>.در این حملات دست کم ۷۲ نفر کشته شدند که ۱۳ نفر از آنها سرباز آمریکایی بودند<ref>[https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%B2%D8%B9%D9%87_%D8%AF%D8%A7%D8%B9%D8%B4-%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 منازعه در افغانستان]</ref>.
در ۲۶ اوت ۲۰۲۱، دو حمله انتحاری در نزدیکی دروازه اَبی در میدان هوایی بین‌المللی [[حامد کرزی]] در کابل، افغانستان رخ داد. [https://edition.cnn.com/world/live-news/afghanistan-news-taliban-refugees-08-26-21-intl <ref>سایت سی ان ان</ref>]. این حملات چند ساعت پس از آن صورت گرفت که وزارت خارجه [[ایالات متحده]] به آمریکایی‌های خارج از فرودگاه اعلام کرد به دلیل تهدید تروریستی آنجا را ترک کنند <ref>[https://www.foxnews.com/world/explosion-outside-kabul-airport-afghanistan-evacuation فاکس نیوز]</ref>.در این حملات دست کم ۷۲ نفر کشته شدند که ۱۳ نفر از آنها سرباز آمریکایی بودند<ref>[https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%B2%D8%B9%D9%87_%D8%AF%D8%A7%D8%B9%D8%B4-%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 منازعه در افغانستان]</ref>.
خط ۵۵۱: خط ۴۹۹:
آموزش در افغانستان به دو ردهٔ آموزش‌های اساسی و ثانوی بخش‌بندی می‌شود. دستمزد آموزگاران در [[افغانستان]] بسیار پایین است.
آموزش در افغانستان به دو ردهٔ آموزش‌های اساسی و ثانوی بخش‌بندی می‌شود. دستمزد آموزگاران در [[افغانستان]] بسیار پایین است.


=تاریخچه=
== تاریخچه ==
 
در هنگام اشغال افغانستان توسط شوروی (دهه ۱۳۶۰) و جنگ‌های داخلی این کشور (دهه ۱۳۷۰)، شالوده آموزش و پرورش افغانستان از هم پاشید. در دورهٔ قدرت [[طالبان]] دختران خانه‌نشین شده و اجازهٔ تحصیل از آنها گرفته شد. در این دوره به جای درس‌های علمی مانند کیمیا و فیزیک در مدارس بیشتر بر آموزش‌های مذهبی تأکید می‌شد.
در هنگام اشغال افغانستان توسط شوروی (دهه ۱۳۶۰) و جنگ‌های داخلی این کشور (دهه ۱۳۷۰)، شالوده آموزش و پرورش افغانستان از هم پاشید. در دورهٔ قدرت [[طالبان]] دختران خانه‌نشین شده و اجازهٔ تحصیل از آنها گرفته شد. در این دوره به جای درس‌های علمی مانند کیمیا و فیزیک در مدارس بیشتر بر آموزش‌های مذهبی تأکید می‌شد.


=وضعیت کنونی=
== وضعیت کنونی ==
 
اکنون برآورد می‌شود کمتر از نیمی از مدارس افغانستان دسترسی به آب آشامیدنی داشته باشند. پس از یورش [[آمریکا]] به افغانستان در سال ۱۳۸۰ و فروپاشی طالبان با روی کار آمدن دولت انتقالی وضعیت تحصیل اندک‌اندک رو به بهبودی می‌رود، ولی با این وجود هنوز بیش از ۶۰٪ مردم افغانستان از سواد خواندن و نوشتن بی‌بهره‌اند<ref>[https://data.albankaldawli.org/indicator/SE.ADT.LITR.ZS?most_recent_value_desc=false البنک الدولی]</ref>.
اکنون برآورد می‌شود کمتر از نیمی از مدارس افغانستان دسترسی به آب آشامیدنی داشته باشند. پس از یورش [[آمریکا]] به افغانستان در سال ۱۳۸۰ و فروپاشی طالبان با روی کار آمدن دولت انتقالی وضعیت تحصیل اندک‌اندک رو به بهبودی می‌رود، ولی با این وجود هنوز بیش از ۶۰٪ مردم افغانستان از سواد خواندن و نوشتن بی‌بهره‌اند<ref>[https://data.albankaldawli.org/indicator/SE.ADT.LITR.ZS?most_recent_value_desc=false البنک الدولی]</ref>.


خط ۵۶۳: خط ۵۰۹:
ده درصد بودجه سالانه افغانستان به امور آموزشی اختصاص دارد، که از این میان هفت درصد آن مربوط به وزارت معارف (آموزش و پرورش) است، یک درصد مربوط به نهادهای پژوهشی و یک درصد مربوط به آموزش عالی است<ref>[https://www.jadidonline.com/story/22012006/fq/kabul_university جدید آنلاین]</ref>.
ده درصد بودجه سالانه افغانستان به امور آموزشی اختصاص دارد، که از این میان هفت درصد آن مربوط به وزارت معارف (آموزش و پرورش) است، یک درصد مربوط به نهادهای پژوهشی و یک درصد مربوط به آموزش عالی است<ref>[https://www.jadidonline.com/story/22012006/fq/kabul_university جدید آنلاین]</ref>.


=وضعیت آموزش از منظری دیگر=
== وضعیت آموزش از منظری دیگر ==
 
آمارها نشان می‌دهد یک سوم از دانش‌آموزان افغانی را دختران تشکیل می‌دهند. ولی از آنجایی که در فرهنگ این کشور تحصیل دختران، منطقی عجیب و دور از ذهن به نظر می‌رسد- البته تغییراتی در شرف وقوع است- بسیاری از آنها بدون هیچ آموزشی خانه‌نشین شده و در انتظار ازدواج، چشم به در می‌دوزند.
آمارها نشان می‌دهد یک سوم از دانش‌آموزان افغانی را دختران تشکیل می‌دهند. ولی از آنجایی که در فرهنگ این کشور تحصیل دختران، منطقی عجیب و دور از ذهن به نظر می‌رسد- البته تغییراتی در شرف وقوع است- بسیاری از آنها بدون هیچ آموزشی خانه‌نشین شده و در انتظار ازدواج، چشم به در می‌دوزند.


خط ۵۷۹: خط ۵۲۴:
براساس اعلام دولت افغانستان، چیزی حدود ۴۴۴ حمله نظامی طی ماه آگوست ۲۰۰۷ در مناطق جنوبی این کشور رخ داده که برخی از آنها با آمار بالای تعداد مجروحان و کشته‌ها همراه بوده است. این عوامل دلیل اصلی منتفی شدن هر نوع بازسازی در مناطق جنوبی افغانستان است<ref>[https://vista.ir/w/a/16/m2r47 نگاهی به آموزش و پرورش در افغانستان]</ref>.
براساس اعلام دولت افغانستان، چیزی حدود ۴۴۴ حمله نظامی طی ماه آگوست ۲۰۰۷ در مناطق جنوبی این کشور رخ داده که برخی از آنها با آمار بالای تعداد مجروحان و کشته‌ها همراه بوده است. این عوامل دلیل اصلی منتفی شدن هر نوع بازسازی در مناطق جنوبی افغانستان است<ref>[https://vista.ir/w/a/16/m2r47 نگاهی به آموزش و پرورش در افغانستان]</ref>.


=ساختار=
== ساختار ==
 
آموزش و پرورش در افغانستان در دو بخش تعلیمات اساسی و تعلیمات ثانوی صورت می‌گیرد.
آموزش و پرورش در افغانستان در دو بخش تعلیمات اساسی و تعلیمات ثانوی صورت می‌گیرد.


=تعلیمات اساسی=
== تعلیمات اساسی ==
 
این دوره شامل صنف (کلاس) اول تا نهم را در بر می‌گیرد. درافغانستان دروس زبان دری، قرآن کریم، حساب، رسم، حسن خط، ورزش، و تهذیب تا کلاس سوم درس داده می‌شود. از کلاس چهار تا ششم مضامین زبان دری، حساب، رسم، حسن خط، [[تاریخ]]، جغرافیا، دنیات، ورزش و تهذیب درس داده می‌شود<ref>[http://dari.moe.gov.af/index.php?option=com_content&view=article&id=25&Itemid=46&limitstart=7 وزارت معارف افغانستان]</ref>.
این دوره شامل صنف (کلاس) اول تا نهم را در بر می‌گیرد. درافغانستان دروس زبان دری، قرآن کریم، حساب، رسم، حسن خط، ورزش، و تهذیب تا کلاس سوم درس داده می‌شود. از کلاس چهار تا ششم مضامین زبان دری، حساب، رسم، حسن خط، [[تاریخ]]، جغرافیا، دنیات، ورزش و تهذیب درس داده می‌شود<ref>[http://dari.moe.gov.af/index.php?option=com_content&view=article&id=25&Itemid=46&limitstart=7 وزارت معارف افغانستان]</ref>.


=تعلیمات ثانویه=
== تعلیمات ثانویه ==
 
این دوره شامل صنف‌های دهم تا دوازدهم می‌باشد<ref>[http://dari.moe.gov.af/index.php?option=com_content&view=article&id=25&Itemid=46&limitstart=2 قانون معارف]</ref>.
این دوره شامل صنف‌های دهم تا دوازدهم می‌باشد<ref>[http://dari.moe.gov.af/index.php?option=com_content&view=article&id=25&Itemid=46&limitstart=2 قانون معارف]</ref>.


=زمان گرفتن امتحانات=
== زمان گرفتن امتحانات ==
 
در افغانستان نظر به آب وهوا دونوع مکاتب یعنی گرمسیر مانند مزارشریف کندز شرغان سمنگان میمنه بادعیس جلال‌آباد لغمان قندهار هلمند وخوست و سرد سیر مانند کابل پروان غور دای کندی پنجشیر لهوگر میدان غزنی هرات فراه نیمروز تخار بدخشان نورستان کنرهار پکتیا می‌باشد. در مناطق گرمسیر مکاتب در ماه سنبله آغاز گردیده در اخیر ثور مسدود می‌شود. در مناطق سرد سیر مکاتب در ۲ حمل آغاز گردیده در ۱۵ قوس مسدود می‌گردند.
در افغانستان نظر به آب وهوا دونوع مکاتب یعنی گرمسیر مانند مزارشریف کندز شرغان سمنگان میمنه بادعیس جلال‌آباد لغمان قندهار هلمند وخوست و سرد سیر مانند کابل پروان غور دای کندی پنجشیر لهوگر میدان غزنی هرات فراه نیمروز تخار بدخشان نورستان کنرهار پکتیا می‌باشد. در مناطق گرمسیر مکاتب در ماه سنبله آغاز گردیده در اخیر ثور مسدود می‌شود. در مناطق سرد سیر مکاتب در ۲ حمل آغاز گردیده در ۱۵ قوس مسدود می‌گردند.


مدت تحصیل هر صنف ۹ ماه است. در این نه ماه دو امتحان از شاگردان اخذ می‌گردد. امتحان چهارنیم ماه و امتحان سالانه می‌باشد. اگر شخصی در امتحان چهارنیم ماهه در یک یا چند مضمون کمتر از ۴۰ نمره می‌برد ناکام محسوب می‌شود؛ ولی اگر شاگردی مجموعه نمرات یک یا دومضمون آن کمتر از ۴۰ نمره و متباقی از ۴۰ بالا باشد مشروط می‌شود و باید در آخر سال یعنی ۱۵ حوت امتحان مشروطی دهد. اگر شخص اوسط تمام نمراتش از ۴۰ بالا باشد کامیاب است. اگر از ۴۰ پائین باشد مشروط نمی‌باشد باید یکسال دیگر این صنف را بخواند. اوسط نمرات نیز خیلی باهمیت است. باید هر شاگرد نمره تعذیب یا «دسپیلن در مدرسه» ۱۰۰ باشد. اگر شخص نمره تعذیب آن از ۱۰۰ پایئن باشد مشکل بزرگ برای شاگرد محسوب می‌شود. اگر ۹۰ باشد در بعضی موارد شاگرد از مدرسه اخراج می‌شود و ناکام محسوب می‌شود.
مدت تحصیل هر صنف ۹ ماه است. در این نه ماه دو امتحان از شاگردان اخذ می‌گردد. امتحان چهارنیم ماه و امتحان سالانه می‌باشد. اگر شخصی در امتحان چهارنیم ماهه در یک یا چند مضمون کمتر از ۴۰ نمره می‌برد ناکام محسوب می‌شود؛ ولی اگر شاگردی مجموعه نمرات یک یا دومضمون آن کمتر از ۴۰ نمره و متباقی از ۴۰ بالا باشد مشروط می‌شود و باید در آخر سال یعنی ۱۵ حوت امتحان مشروطی دهد. اگر شخص اوسط تمام نمراتش از ۴۰ بالا باشد کامیاب است. اگر از ۴۰ پائین باشد مشروط نمی‌باشد باید یکسال دیگر این صنف را بخواند. اوسط نمرات نیز خیلی باهمیت است. باید هر شاگرد نمره تعذیب یا «دسپیلن در مدرسه» ۱۰۰ باشد. اگر شخص نمره تعذیب آن از ۱۰۰ پایئن باشد مشکل بزرگ برای شاگرد محسوب می‌شود. اگر ۹۰ باشد در بعضی موارد شاگرد از مدرسه اخراج می‌شود و ناکام محسوب می‌شود.


=سامانهٔ نمره دهی=
== سامانهٔ نمره دهی ==
 
بیشینهٔ نمرات در امتحانات آموزش و پرورش افغانستان ۱۰۰ است. با این حال بیشینه نمرات هر نیم سال تحصیلی در کارنامه دانش‌آموزان اعداد ۴۰ و۶۰ است. به این ترتیب که بیشینه نمرات در نیم سال اول ۴۰ و در نیم سال دوم ۶۰ است. مجموع این دو نمره، نمره سالانه محسوب می‌شود و با این حساب بیشینه آن همان ۱۰۰ خواهد شد.
بیشینهٔ نمرات در امتحانات آموزش و پرورش افغانستان ۱۰۰ است. با این حال بیشینه نمرات هر نیم سال تحصیلی در کارنامه دانش‌آموزان اعداد ۴۰ و۶۰ است. به این ترتیب که بیشینه نمرات در نیم سال اول ۴۰ و در نیم سال دوم ۶۰ است. مجموع این دو نمره، نمره سالانه محسوب می‌شود و با این حساب بیشینه آن همان ۱۰۰ خواهد شد.


خط ۶۰۵: خط ۵۴۵:
حد پایین نمره برای کامیابی در امتحان نمره ۴۰ است که معادل نمره ۸ در [[ایران]] می‌شود<ref>[https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%B4_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 آموزش در افغانستان]</ref>.
حد پایین نمره برای کامیابی در امتحان نمره ۴۰ است که معادل نمره ۸ در [[ایران]] می‌شود<ref>[https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%B4_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 آموزش در افغانستان]</ref>.


=دانشگاه‌های دولتی=
== دانشگاه‌های دولتی ==
 
۳۹ نهاد تحصیلی عالی مربوط به دولت در افغانستان فعالیت دارند:
۳۹ نهاد تحصیلی عالی مربوط به دولت در افغانستان فعالیت دارند:


نام دانشگاه شهر سال تأسیس تعداد دانشکده
نام دانشگاه شهر سال تأسیس تعداد دانشکده
ابوعلی [[ابن سینا]]کابل ۱۳۱۱ ۴
# ابوعلی [[ابن سینا]]کابل ۱۳۱۱ ۴
دانشگاه ارزگان ترین‌کوت ۱۳۹۱ ۲
# دانشگاه ارزگان ترین‌کوت ۱۳۹۱ ۲
دانشگاه بادغیس قلعه‌نو ۱۳۸۹ ۴
# دانشگاه بادغیس قلعه‌نو ۱۳۸۹ ۴
دانشگاه بامیان بامیان ۱۳۷۳ ۸
# دانشگاه بامیان بامیان ۱۳۷۳ ۸
دانشگاه بدخشان فیض‌آباد ۱۳۷۷ ۹
# دانشگاه بدخشان فیض‌آباد ۱۳۷۷ ۹
دانشگاه بغلان پلخمری ۱۳۷۱ ۷
# دانشگاه بغلان پلخمری ۱۳۷۱ ۷
دانشگاه [[بلخ]] مزارشریف۱۳۶۶ ۱۱
# دانشگاه [[بلخ]] مزارشریف۱۳۶۶ ۱۱
دانشگاه پروان چاریکار ۱۳۴۰ ۱۰
# دانشگاه پروان چاریکار ۱۳۴۰ ۱۰
دانشگاه پکتیا گردیز ۱۳۸۳ ۸
# دانشگاه پکتیا گردیز ۱۳۸۳ ۸
دانشگاه پلی‌تکنیک کابل ۱۳۴۲ ۲۰
# دانشگاه پلی‌تکنیک کابل ۱۳۴۲ ۲۰
دانشگاه پنجشیر بازارک ۱۳۹۰ ۳
# دانشگاه پنجشیر بازارک ۱۳۹۰ ۳
دانشگاه تخار تالقان ۱۳۷۷ ۸
# دانشگاه تخار تالقان ۱۳۷۷ ۸
دانشگاه جوزجان شبرغان ۱۳۷۳ ۷
# دانشگاه جوزجان شبرغان ۱۳۷۳ ۷
دانشگاه خوست خوست ۱۳۷۸ ۷
# دانشگاه خوست خوست ۱۳۷۸ ۷
دانشگاه سمنگان ایبک ۱۳۸۷ ۳
# دانشگاه سمنگان ایبک ۱۳۸۷ ۳
دانشگاه کنر اسعدآباد۱۳۸۱ ۳
# دانشگاه کنر اسعدآباد۱۳۸۱ ۳
دانشگاه غزنی غزنی ۱۳۸۷ ۵
# دانشگاه غزنی غزنی ۱۳۸۷ ۵
دانشگاه غور فیروزگوه۱۳۹۱ ۳
# دانشگاه غور فیروزگوه۱۳۹۱ ۳
دانشگاه فاریاب میمنه ۱۳۵۶ ۵
# دانشگاه فاریاب میمنه ۱۳۵۶ ۵
دانشگاه فراه فراه
# دانشگاه فراه فراه
دانشگاه قندوز قندوز ۱۳۴۶ ۶
# دانشگاه قندوز قندوز ۱۳۴۶ ۶
دانشگاه قندهار قندهار ۱۳۶۹ ۱۰
# دانشگاه قندهار قندهار ۱۳۶۹ ۱۰
دانشگاه کابل کابل ۱۳۱۱ ۱۶
# دانشگاه کابل کابل ۱۳۱۱ ۱۶
دانشگاه کاپیسا محمودراقی۱۳۷۷ ۹
# دانشگاه کاپیسا محمودراقی۱۳۷۷ ۹
دانشگاه لغمان لغمان ۵
# دانشگاه لغمان لغمان ۵
دانشگاه ننگرهار جلال‌آباد ۱۳۴۱
# دانشگاه ننگرهار جلال‌آباد ۱۳۴۱
دانشگاه نیمروز زرنج ۱۳۹۵ ۲
# دانشگاه نیمروز زرنج ۱۳۹۵ ۲
دانشگاه هرات هرات ۱۳۶۷ ۱۵
# دانشگاه هرات هرات ۱۳۶۷ ۱۵
دانشگاه هلمند لشکرگاه
# دانشگاه هلمند لشکرگاه
=دانشگاه‌های غیردولتی=
=دانشگاه‌های غیردولتی=
خط ۶۴۴: خط ۵۸۳:
در افغانستان ۱۲۶ نهاد تحصیلی عالی غیردولتی از طرف وزارت تحصیلات عالی این کشور جواز فعالیت دریافت کرده‌اند:
در افغانستان ۱۲۶ نهاد تحصیلی عالی غیردولتی از طرف وزارت تحصیلات عالی این کشور جواز فعالیت دریافت کرده‌اند:


=ولایت/استان کابل=
== ولایت/استان کابل ==


در شهر کابل ۶۸ نهاد تحصیلی عالی غیردولتی فعالیت دارند که از آن‌جمله ۶۱ نهاد در کابل مرکزیت داشته و ۷ نهاد دیگر دراصل در شهر کابل شاخه دارند و مرکزیت‌شان یا بیرون از کابل در استان‌های افغانستان وجود دارد (مانند: مؤسسه تحصیلات عالی آریانا، مؤسسه تحصیلات عالی سپین غَر و دانشگاه غالب) یا هم بیرون از افغانستان مرکزیت دارند (مانند: دانشگاه آمریکایی افغانستان، دانشگاه آزاد اسلامی، مؤسسه تحصیلات عالی پیام نور، مؤسسه تحصیلات عالی جامعه المصطفی و مؤسسه تحصیلات عالی [[اهل‌بیت]]).
در شهر کابل ۶۸ نهاد تحصیلی عالی غیردولتی فعالیت دارند که از آن‌جمله ۶۱ نهاد در کابل مرکزیت داشته و ۷ نهاد دیگر دراصل در شهر کابل شاخه دارند و مرکزیت‌شان یا بیرون از کابل در استان‌های افغانستان وجود دارد (مانند: مؤسسه تحصیلات عالی آریانا، مؤسسه تحصیلات عالی سپین غَر و دانشگاه غالب) یا هم بیرون از افغانستان مرکزیت دارند (مانند: دانشگاه آمریکایی افغانستان، دانشگاه آزاد اسلامی، مؤسسه تحصیلات عالی پیام نور، مؤسسه تحصیلات عالی جامعه المصطفی و مؤسسه تحصیلات عالی [[اهل‌بیت]]).


چیدمان نهادهای تحصیلی عالی خصوصی کابل براساس حرف‌های الفبا
== چیدمان نهادهای تحصیلی عالی خصوصی کابل براساس حرف‌های الفبا ==
 
== آ ==


مؤسسه تحصیلات عالی آریانا – شاخه کابل
=== آ ===
دانشگاه آزاد اسلامی – شاخه کابل
مؤسسه تحصیلات عالی آشنا


== الف ==
# مؤسسه تحصیلات عالی آریانا – شاخه کابل
# دانشگاه آزاد اسلامی – شاخه کابل
# مؤسسه تحصیلات عالی آشنا
#
=== الف ===


مؤسسه تحصیلات عالی ابن خلدون
# مؤسسه تحصیلات عالی ابن خلدون
دانشگاه ابن سینا
# دانشگاه ابن سینا
مؤسسه تحصیلات عالی ابوریحان
# مؤسسه تحصیلات عالی ابوریحان
مؤسسه تحصیلات عالی ادراک
# مؤسسه تحصیلات عالی ادراک
مؤسسه تحصیلات عالی ازهر
# مؤسسه تحصیلات عالی ازهر
مؤسسه تحصیلات عالی استقامت
# مؤسسه تحصیلات عالی استقامت
مؤسسه تحصیلات عالی استقلال
# مؤسسه تحصیلات عالی استقلال
مؤسسه تحصیلات عالی افغان
# مؤسسه تحصیلات عالی افغان
مؤسسه تحصیلات عالی افغان پامیر
# مؤسسه تحصیلات عالی افغان پامیر
مؤسسه تحصیلات عالی افغانستان
# مؤسسه تحصیلات عالی افغانستان
مؤسسه تحصیلات عالی افغان سویس
# مؤسسه تحصیلات عالی افغان سویس
دانشگاه آمریکایی افغانستان
# دانشگاه آمریکایی افغانستان
مؤسسه تحصیلات عالی اهل‌بیت – شاخه کابل
# مؤسسه تحصیلات عالی اهل‌بیت – شاخه کابل


== ب ==
=== ب ===


دانشگاه باختر
# دانشگاه باختر
مؤسسه تحصیلات عالی بایزید روشان
# مؤسسه تحصیلات عالی بایزید روشان
مؤسسه تحصیلات عالی بیان
# مؤسسه تحصیلات عالی بیان


== پ ==
=== پ ===


مؤسسه تحصیلات عالی پیام
# مؤسسه تحصیلات عالی پیام
مؤسسه تحصیلات عالی پیام نور – شاخه کابل
# مؤسسه تحصیلات عالی پیام نور – شاخه کابل
مؤسسه تحصیلات عالی پیشگام
# مؤسسه تحصیلات عالی پیشگام


== ت ==
=== ت ===


مؤسسه تحصیلات عالی تابش
مؤسسه تحصیلات عالی تابش


== ج ==
=== ج ===


مؤسسه تحصیلات عالی جامعه المصطفی – شاخه کابل
# مؤسسه تحصیلات عالی جامعه المصطفی – شاخه کابل
مؤسسه تحصیلات عالی جهان
# مؤسسه تحصیلات عالی جهان
مؤسسه تحصیلات عالی جهان نور
# مؤسسه تحصیلات عالی جهان نور


== چ ==
=== چ ===


مؤسسه تحصیلات عالی چراغ
مؤسسه تحصیلات عالی چراغ


== خ ==
=== خ ===


دانشگاه خاتم النبیین
# دانشگاه خاتم النبیین
مؤسسه تحصیلات عالی خانه نور
# مؤسسه تحصیلات عالی خانه نور
مؤسسه تحصیلات عالی خورشید
# مؤسسه تحصیلات عالی خورشید


== د ==
=== د ===


دانشگاه دعوت
دانشگاه دعوت
دانشگاه دنیا
دانشگاه دنیا


== ر ==
=== ر ===


دانشگاه رابعه بلخی
# دانشگاه رابعه بلخی
مؤسسه تحصیلات عالی رازی
# مؤسسه تحصیلات عالی رازی
دانشگاه رنا
# دانشگاه رنا
مؤسسه تحصیلات عالی راه ابریشم
# مؤسسه تحصیلات عالی راه ابریشم


== ز ==
=== ز ===


مؤسسه تحصیلات عالی زاول
مؤسسه تحصیلات عالی زاول
مؤسسه تحصیلات عالی زنان افغان (مورا)
مؤسسه تحصیلات عالی زنان افغان (مورا)


== س ==
=== س ===


مؤسسه تحصیلات عالی سپین غر – شاخه کابل
مؤسسه تحصیلات عالی سپین غر – شاخه کابل
خط ۷۲۷: خط ۶۶۶:
مؤسسه تحصیلات عالی سید جمال‌الدین افغان
مؤسسه تحصیلات عالی سید جمال‌الدین افغان


== ش ==
=== ش ===


مؤسسه تحصیلات عالی شرق
مؤسسه تحصیلات عالی شرق
مؤسسه تحصیلات عالی شفا
مؤسسه تحصیلات عالی شفا


== ص ==
=== ص ===


مؤسسه تحصیلات عالی صابر
مؤسسه تحصیلات عالی صابر


== ط ==
=== ط ===


مؤسسه تحصیلات عالی طلوع آفتاب
# مؤسسه تحصیلات عالی طلوع آفتاب
انستیتوت علوم صحی طلوع سعادت <ref>[http://ts.edu.af/ طلوع سعادت]</ref>
# انستیتوت علوم صحی طلوع سعادت <ref>[http://ts.edu.af/ طلوع سعادت]</ref>
مؤسسه تعلیمات تخنیکی و مسلکی طلوع سعادت
# مؤسسه تعلیمات تخنیکی و مسلکی طلوع سعادت


== ع ==
=== ع ===


مؤسسه تحصیلات عالی عروج
مؤسسه تحصیلات عالی عروج
مؤسسه تحصیلات عالی علامه
مؤسسه تحصیلات عالی علامه


== غ ==
=== غ ===


مؤسسه تحصیلات عالی غازی امان‌الله خان
مؤسسه تحصیلات عالی غازی امان‌الله خان
خط ۷۵۳: خط ۶۹۲:
دانشگاه غرجستان
دانشگاه غرجستان


== ف ==
=== ف ===


مؤسسه تحصیلات عالی فانوس
مؤسسه تحصیلات عالی فانوس


== ق ==
=== ق ===


مؤسسه تحصیلات عالی قلم
مؤسسه تحصیلات عالی قلم


== ک ==
=== ک ===


مؤسسه تحصیلات عالی کابورا
مؤسسه تحصیلات عالی کابورا
خط ۷۶۸: خط ۷۰۷:
دانشگاه کاروان
دانشگاه کاروان


== گ ==
=== گ ===


دانشگاه گوهرشاد
دانشگاه گوهرشاد


== م ==
=== م ===


دانشگاه مریم
# دانشگاه مریم
مؤسسه تحصیلات عالی مستقبل
# مؤسسه تحصیلات عالی مستقبل
دانشگاه مشعل
# دانشگاه مشعل
مؤسسه تحصیلات عالی ملی
# مؤسسه تحصیلات عالی ملی
مؤسسه تحصیلات عالی میوند
# مؤسسه تحصیلات عالی میوند
مؤسسه تحصیلات عالی میهن
# مؤسسه تحصیلات عالی میهن
#
=== ن ===


== ن ==
# مؤسسه تحصیلات عالی نعمان سادات
# مؤسسه تحصیلات عالی نورین
# مؤسسه تحصیلات عالی نیستان


مؤسسه تحصیلات عالی نعمان سادات
=== و ===
مؤسسه تحصیلات عالی نورین
مؤسسه تحصیلات عالی نیستان
 
== و ==


مؤسسه تحصیلات عالی وزیر شاه‌ولی خان
مؤسسه تحصیلات عالی وزیر شاه‌ولی خان


== ه ==
=== ه ===


مؤسسه تحصیلات عالی هیواد
مؤسسه تحصیلات عالی هیواد


=ولایت/استان بلخ=
== ولایت/استان بلخ ==


در استان بلخ، شهر مزارشریف، ۱۱ نهاد تحصیلی عالی خصوصی فعالیت دارند:
در استان بلخ، شهر مزارشریف، ۱۱ نهاد تحصیلی عالی خصوصی فعالیت دارند:


دانشگاه آریا
# دانشگاه آریا
 
#
مؤسسه تحصیلات عالی ابن سینا – شاخه بلخ
# مؤسسه تحصیلات عالی ابن سینا – شاخه بلخ
 
#
مؤسسه تحصیلات عالی البرز
# مؤسسه تحصیلات عالی البرز
 
#
مؤسسه تحصیلات عالی تاج
# مؤسسه تحصیلات عالی تاج
 
#
مؤسسه تحصیلات عالی ترکستان
# مؤسسه تحصیلات عالی ترکستان
 
#
مؤسسه تحصیلات عالی راه سعادت
# مؤسسه تحصیلات عالی راه سعادت
 
#
دانشگاه رهنورد
# دانشگاه رهنورد
 
#
مؤسسه تحصیلات عالی سادات
# مؤسسه تحصیلات عالی سادات
 
#
مؤسسه تحصیلات عالی کاوون
# مؤسسه تحصیلات عالی کاوون
 
#
دانشگاه مولانا جلال‌الدین بلخی
# دانشگاه مولانا جلال‌الدین بلخی
 
#
مؤسسه تحصیلات عالی نخبگان
# مؤسسه تحصیلات عالی نخبگان
 
#
=ولایت/استان هرات=
# =ولایت/استان هرات=
 
#
در استان هرات، شهر هرات، بیشتر از ۹ نهاد تحصیلی عالی خصوصی فعالیت دارند:
# در استان هرات، شهر هرات، بیشتر از ۹ نهاد تحصیلی عالی خصوصی فعالیت دارند:
 
#
مؤسسه تحصیلات عالی آسیا
# مؤسسه تحصیلات عالی آسیا
 
#
مؤسسه تحصیلات عالی اشراق
# مؤسسه تحصیلات عالی اشراق
 
#
مؤسسه تحصیلات عالی الغیاث
# مؤسسه تحصیلات عالی الغیاث
 
#
دانشگاه جامی
# دانشگاه جامی
 
#
مؤسسه تحصیلات عالی خواجه عبدالله انصاری
# مؤسسه تحصیلات عالی خواجه عبدالله انصاری
 
#
دانشگاه غالب
# دانشگاه غالب
 
#
مؤسسه تحصیلات عالی کهکشان شرق
# مؤسسه تحصیلات عالی کهکشان شرق
 
#
مؤسسه تحصیلات عالی هریوا
# مؤسسه تحصیلات عالی هریوا
 
#
انستیتوت علوم صحی طلوع سعادت
# انستیتوت علوم صحی طلوع سعادت
 
#
مؤسسه تعلیمات تخنیکی و مسلکی طلوع سعادت
# مؤسسه تعلیمات تخنیکی و مسلکی طلوع سعادت
 
#
=ولایت/استان قندوز=
== ولایت/استان قندوز ==
 
در استان قندوز، شهر قندوز، ۷ نهاد تحصیلی عالی خصوصی فعالیت دارند:
در استان قندوز، شهر قندوز، ۷ نهاد تحصیلی عالی خصوصی فعالیت دارند:


مؤسسه تحصیلات عالی امام محمد شیبانی
# مؤسسه تحصیلات عالی امام محمد شیبانی
#
# مؤسسه تحصیلات عالی سلام – شاخه قندز
#
# مؤسسه تحصیلات عالی شمال
#
# مؤسسه تحصیلات عالی شهید سید جان
#
# مؤسسه تحصیلات عالی شیرزی افغان
#
# مؤسسه تحصیلات عالی کهندژ
#
# مؤسسه تحصیلات عالی نمر


مؤسسه تحصیلات عالی سلام – شاخه قندز
== ولایت/استان ننگرهار ==
 
مؤسسه تحصیلات عالی شمال
 
مؤسسه تحصیلات عالی شهید سید جان
 
مؤسسه تحصیلات عالی شیرزی افغان
 
مؤسسه تحصیلات عالی کهندژ
 
مؤسسه تحصیلات عالی نمر
 
=ولایت/استان ننگرهار=


در استان ننگرهار، شهر جلال‌آباد، ۶ نهاد تحصیلی عالی خصوصی فعالیت دارند:
در استان ننگرهار، شهر جلال‌آباد، ۶ نهاد تحصیلی عالی خصوصی فعالیت دارند:


مؤسسه تحصیلات عالی آریانا
# مؤسسه تحصیلات عالی آریانا
 
#
مؤسسه تحصیلات عالی التقوا
# مؤسسه تحصیلات عالی التقوا
#
# دانشگاه الفلاح
#
# دانشگاه خراسان
#
# مؤسسه تحصیلات عالی روشان
#
# مؤسسه تحصیلات عالی سپین غر


دانشگاه الفلاح
== ولایت/استان تخار ==
 
دانشگاه خراسان
 
مؤسسه تحصیلات عالی روشان
 
مؤسسه تحصیلات عالی سپین غر
 
=ولایت/استان تخار=


در استان تخار، شهر تالقان، ۴ نهاد تحصیلی عالی خصوصی فعالیت دارند:
در استان تخار، شهر تالقان، ۴ نهاد تحصیلی عالی خصوصی فعالیت دارند:


مؤسسه تحصیلات عالی پیمان
# مؤسسه تحصیلات عالی پیمان
 
#
مؤسسه تحصیلات عالی خانه دانش
# مؤسسه تحصیلات عالی خانه دانش
 
#
مؤسسه تحصیلات عالی راه سعادت – شاخه تخار
# مؤسسه تحصیلات عالی راه سعادت – شاخه تخار
 
#
مؤسسه تحصیلات عالی فجرستان
# مؤسسه تحصیلات عالی فجرستان
 
#
=ولایت/استان جوزجان=
== ولایت/استان جوزجان ==


در استان جوزجان، شهر شبرغان، ۴ نهاد تحصیلی عالی خصوصی فعالیت دارند:
در استان جوزجان، شهر شبرغان، ۴ نهاد تحصیلی عالی خصوصی فعالیت دارند:


مؤسسه تحصیلات عالی امیرعلی شیر نوایی
# مؤسسه تحصیلات عالی امیرعلی شیر نوایی
 
#
مؤسسه تحصیلات عالی برلاس
# مؤسسه تحصیلات عالی برلاس
#
# مؤسسه تحصیلات عالی طلوع سعادت
#
# مؤسسه تحصیلات عالی متانت


مؤسسه تحصیلات عالی طلوع سعادت
== ولایت/استان قندهار ==
 
مؤسسه تحصیلات عالی متانت
 
=ولایت/استان قندهار=


در استان قندهار، شهر قندهار، ۴ نهاد تحصیلی عالی خصوصی فعالیت دارند:
در استان قندهار، شهر قندهار، ۴ نهاد تحصیلی عالی خصوصی فعالیت دارند:


مؤسسه تحصیلات عالی بینوا
# مؤسسه تحصیلات عالی بینوا
 
#
مؤسسه تحصیلات عالی سبا
# مؤسسه تحصیلات عالی سبا
 
#
مؤسسه تحصیلات عالی ملالی
# مؤسسه تحصیلات عالی ملالی
 
#
مؤسسه تحصیلات عالی میرویس نیکه
# مؤسسه تحصیلات عالی میرویس نیکه


=ولایت/استان بغلان=
== ولایت/استان بغلان ==


در استان بغلان، شهر پلخمری، ۳ نهاد تحصیلی عالی خصوصی فعالیت دارند:
در استان بغلان، شهر پلخمری، ۳ نهاد تحصیلی عالی خصوصی فعالیت دارند:


دانشگاه حکیم سنایی
# دانشگاه حکیم سنایی
 
#
مؤسسه تحصیلات عالی رویان
# مؤسسه تحصیلات عالی رویان
 
#
مؤسسه تحصیلات عالی قدس
# مؤسسه تحصیلات عالی قدس


=ولایت/استان خوست=
== ولایت/استان خوست ==


در استان خوست، شهر خوست، ۳ نهاد تحصیلی عالی خصوصی فعالیت دارند:
در استان خوست، شهر خوست، ۳ نهاد تحصیلی عالی خصوصی فعالیت دارند:


مؤسسه تحصیلات عالی پامیر
# مؤسسه تحصیلات عالی پامیر
 
#
مؤسسه تحصیلات عالی احمدشاه ابدالی
# مؤسسه تحصیلات عالی احمدشاه ابدالی
#
# مؤسسه تحصیلات عالی دعوت – شاخه خوست


مؤسسه تحصیلات عالی دعوت – شاخه خوست
== ولایت/استان غزنی ==
 
=ولایت/استان غزنی=


در استان غزنی، شهر غزنی، ۳ نهاد تحصیلی عالی خصوصی فعالیت دارند:
در استان غزنی، شهر غزنی، ۳ نهاد تحصیلی عالی خصوصی فعالیت دارند:


مؤسسه تحصیلات عالی خاتم النبیین – شاخه غزنی
# مؤسسه تحصیلات عالی خاتم النبیین – شاخه غزنی
#
# مؤسسه تحصیلات عالی سلطان محمود غزنوی
#
# مؤسسه تحصیلات عالی مسلم


مؤسسه تحصیلات عالی سلطان محمود غزنوی
== ولایت/استان هلمند ==
 
مؤسسه تحصیلات عالی مسلم
 
=ولایت/استان هلمند=


در استان هلمند، شهر لشکرگاه، ۳ نهاد تحصیلی عالی خصوصی فعالیت دارند:
در استان هلمند، شهر لشکرگاه، ۳ نهاد تحصیلی عالی خصوصی فعالیت دارند:


مؤسسه تحصیلات عالی اراکوزیا
# مؤسسه تحصیلات عالی اراکوزیا
 
#
دانشگاه بُست
# دانشگاه بُست
 
#
مؤسسه تحصیلات عالی وادی هلمند
# مؤسسه تحصیلات عالی وادی هلمند


=ولایت/استان بادغیس=
== ولایت/استان بادغیس ==


در استان بادغیس، شهر قلعه‌نو، ۲ نهاد تحصیلی عالی خصوصی فعالیت دارند:
در استان بادغیس، شهر قلعه‌نو، ۲ نهاد تحصیلی عالی خصوصی فعالیت دارند:


مؤسسه تحصیلات عالی حکمت
# مؤسسه تحصیلات عالی حکمت
 
#
مؤسسه تحصیلات عالی حنظله
# مؤسسه تحصیلات عالی حنظله


=ولایت/استان فراه=
== ولایت/استان فراه ==


در استان فراه، شهر فراه، ۲ نهاد تحصیلی عالی خصوصی فعالیت دارند:
در استان فراه، شهر فراه، ۲ نهاد تحصیلی عالی خصوصی فعالیت دارند:


مؤسسه تحصیلات عالی ابونصر
# مؤسسه تحصیلات عالی ابونصر
 
#
مؤسسه تحصیلات عالی غرجستان – شاخه فراه
# مؤسسه تحصیلات عالی غرجستان – شاخه فراه
 
#
=سایر ولایات/استان‌ها با یک نهاد تحصیلی عالی خصوصی=
== سایر ولایات/استان‌ها با یک نهاد تحصیلی عالی خصوصی ==
 
مؤسسه تحصیلات عالی بامیکا (در بامیان)
 
مؤسسه تحصیلات عالی برنا (در بدخشان)
 
مؤسسه تحصیلات عالی دانش (در پروان)
 
مؤسسه تحصیلات عالی زم زم (در پکتیا)
 
مؤسسه تحصیلات عالی ناصر خسرو (در دایکندی)
 
مؤسسه تحصیلات عالی مولانا جلال‌الدین بلخی – شاخه سمنگان (در سمنگان)
 
مؤسسه تحصیلات عالی رشاد (در فاریاب)
 
مؤسسه تحصیلات عالی تنویر (در کنر)
 
مؤسسه تحصیلات عالی تابش - شاخه میدان وردک (در میدان وردک)


مؤسسه تحصیلات عالی بارک (درنیمروز)<ref>[https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA_%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 فهرست دانشگاه ها]</ref>
# مؤسسه تحصیلات عالی بامیکا (در بامیان)
#
# مؤسسه تحصیلات عالی برنا (در بدخشان)
#
# مؤسسه تحصیلات عالی دانش (در پروان)
#
# مؤسسه تحصیلات عالی زم زم (در پکتیا)
#
# مؤسسه تحصیلات عالی ناصر خسرو (در دایکندی)
#
# مؤسسه تحصیلات عالی مولانا جلال‌الدین بلخی – شاخه سمنگان (در سمنگان)
#
# مؤسسه تحصیلات عالی رشاد (در فاریاب)
#
# مؤسسه تحصیلات عالی تنویر (در کنر)
#
# مؤسسه تحصیلات عالی تابش - شاخه میدان وردک (در میدان وردک)
#
# مؤسسه تحصیلات عالی بارک (درنیمروز)<ref>[https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA_%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 فهرست دانشگاه ها]</ref>


== پانویس ==
== پانویس ==
confirmed، مدیران
۳۲٬۶۲۶

ویرایش