بوسنی و هرزگوین: تفاوت میان نسخه‌ها

جز
تمیزکاری
جز (جایگزینی متن - '=پانویس=↵{{پانویس|2}}↵↵[[رده:' به '== پانویس == {{پانویس}} [[رده:')
جز (تمیزکاری)
خط ۳۹: خط ۳۹:


=تاریخچه=
=تاریخچه=
==تاریخ کهن==
== تاریخ کهن ==
ایلیریان، ساکنین قدیمی بوسنی و هرزگوین که اوج قدرت و ترقی آنان در قرون 5 الی 8 قبل از میلاد مسیح تخمین زده شده، قدیمی ترین ساکنین بوسنی و هرزگوین تلقی می‌شوند نیمه دوم قرن یکم قبل از میلاد برای تاریخ و مردم بوسنی و هرزگوین بخاطر دو واقعه عظیم مهم تلقی می‌شود: اولین واقعه نفود کلت‌ها (گالا) از شمال ایتالیا، و دیگری ایجاد مستعمرات یونان در جزایر و سواحل دریای آدریاتیک.
ایلیریان، ساکنین قدیمی بوسنی و هرزگوین که اوج قدرت و ترقی آنان در قرون 5 الی 8 قبل از میلاد مسیح تخمین زده شده، قدیمی ترین ساکنین بوسنی و هرزگوین تلقی می‌شوند نیمه دوم قرن یکم قبل از میلاد برای تاریخ و مردم بوسنی و هرزگوین بخاطر دو واقعه عظیم مهم تلقی می‌شود: اولین واقعه نفود کلت‌ها (گالا) از شمال ایتالیا، و دیگری ایجاد مستعمرات یونان در جزایر و سواحل دریای آدریاتیک.


این دو واقعه یا به بیان دیگر نفوذ اقوام یاد شده در خاک این مناطق تاثیر بسزایی بر ایلیریان گذاشت بطوریکه بسیاری از عادات و مهارت‌های آنان را فراگرفتند (از جمله کوزه گری، رقص کولو، ابزار آلات مختلف، ایجاد قبرستان جهت دفن اموات و غیره).
این دو واقعه یا به بیان دیگر نفوذ اقوام یاد شده در خاک این مناطق تاثیر بسزایی بر ایلیریان گذاشت بطوریکه بسیاری از عادات و مهارت‌های آنان را فراگرفتند (از جمله کوزه گری، رقص کولو، ابزار آلات مختلف، ایجاد قبرستان جهت دفن اموات و غیره).


ورود رومیان به شبه جزیره بالکان به اواخر قرن سوم قبل از میلاد مسیح باز می‌گردد.آنان با تجهیزات و سازماندهی قوی خویش جنگهای طویل المدت و فرسایشی در مناطق مختلف بالکان آغاز کردند. این جنگها تا اوایل قرن بعد یا به عبارت دیگر بمدت 9 سال ادامه یافت.
ورود رومیان به شبه جزیره بالکان به اواخر قرن سوم قبل از میلاد مسیح باز می‌گردد. آنان با تجهیزات و سازماندهی قوی خویش جنگهای طویل المدت و فرسایشی در مناطق مختلف بالکان آغاز کردند. این جنگها تا اوایل قرن بعد یا به عبارت دیگر بمدت 9 سال ادامه یافت.


قابل ذکر است که رومیان تاثیر محسوسی بر زندگی مردم بالکان داشتند از جمله فعالیت‌های آنان می‌توان به احداث راهها، قلعه‌ها، معادن و شهرکها اشاره نمود. علیرغم این فعالیت‌ها در حیات مذهبی مناطق یادشده تغییر زیادی ایجاد نگردید و ایلیریان همچنان به پایبندی به مذهب و فرهنگ کهن خویش ادامه دادند. ساکنین بوسنی باستان، یا به عبارت دیگر بوسنی که جزئی از ایالت رومی دالماتسیا محسوب میشد، با مسیحیت بسیار زود آشنا گردیدند. به موجب منابع موجود دفاتر اسقفهای کاتولیک از قرن اول پس از میلاد مسیح در سرمسکا میترویتسا، اوسیِک، و سولون وجود داشته‌اند. اولین اخبار موثق مربوط به سازماندهی کلیساها در این مناطق به قرن ششم بازمی‌گردد اولین شورای کلیسایی در سالهای 530 و 533 میلادی برگزار شده که اسقف آندریه بعنوان اسقف بوسنی در آن حضور داشته است.
قابل ذکر است که رومیان تاثیر محسوسی بر زندگی مردم بالکان داشتند از جمله فعالیت‌های آنان می‌توان به احداث راهها، قلعه‌ها، معادن و شهرکها اشاره نمود. علیرغم این فعالیت‌ها در حیات مذهبی مناطق یادشده تغییر زیادی ایجاد نگردید و ایلیریان همچنان به پایبندی به مذهب و فرهنگ کهن خویش ادامه دادند. ساکنین بوسنی باستان، یا به عبارت دیگر بوسنی که جزئی از ایالت رومی دالماتسیا محسوب میشد، با مسیحیت بسیار زود آشنا گردیدند. به موجب منابع موجود دفاتر اسقفهای کاتولیک از قرن اول پس از میلاد مسیح در سرمسکا میترویتسا، اوسیِک، و سولون وجود داشته‌اند. اولین اخبار موثق مربوط به سازماندهی کلیساها در این مناطق به قرن ششم بازمی‌گردد اولین شورای کلیسایی در سالهای 530 و 533 میلادی برگزار شده که اسقف آندریه بعنوان اسقف بوسنی در آن حضور داشته است.
خط ۵۰: خط ۵۰:
برای اولین بار در اسناد دولتی کنستانتین هفتم امپراطور روم، از بوسنی یاد شده است (سالهای 913-959). کهن ترین اثر ادبی بوسنیایی – هومی (کتیبه هومی) نیز مربوط به همین مقطع است. ایجاد و سازماندهی دستگاه دولتی بوسنی اواسط قرن یازدهم صورت پذیرفت. این سیستم شامل چند منطقه واقع در بین دو رود درینا و ورباس بوده و “بان بوسنی” در صدر آن قرار داشته است.<ref>[http://icro.ir/index.aspx?pageid=32738&p=133&showitem=7473 برگرفته از سایت سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی]</ref>
برای اولین بار در اسناد دولتی کنستانتین هفتم امپراطور روم، از بوسنی یاد شده است (سالهای 913-959). کهن ترین اثر ادبی بوسنیایی – هومی (کتیبه هومی) نیز مربوط به همین مقطع است. ایجاد و سازماندهی دستگاه دولتی بوسنی اواسط قرن یازدهم صورت پذیرفت. این سیستم شامل چند منطقه واقع در بین دو رود درینا و ورباس بوده و “بان بوسنی” در صدر آن قرار داشته است.<ref>[http://icro.ir/index.aspx?pageid=32738&p=133&showitem=7473 برگرفته از سایت سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی]</ref>


==قرون وسطی==
== قرون وسطی ==
“نبوریچ بان” اولین بان بوسنی در مقطع جنگ و درگیریهای رومیان و مجاریان در بوسنی و هرزگوین بود که دوره حکومت و خدمات شایان وی به سالهای 1154 الی 1163 میلادی باز می‌گردد. از سال 1167 الی 1203 میلادی نیز “کولین بان” بعنوان بان بزرگ بوسنی بر مسند قدرت جای داشت. بوسنی در پرتو حکومت وی پای به پای کشورهای مناطق جنوب اسلوونی به ترقی و پیشرفت زیادی در راستای ثبات سیاسی و اقتصادی، توسعه فرهنگی و تجاری دست یافت. کولین بان در سال 1189 در “بیلین پولیه” واقع در حوالی زنیتسا منشوری صادر نمود که به واسطه آن به سکنه دوبرونیک جهت بازرگانی و تجارت آزاد در بوسنی تضمین داده شد. با توجه به محتوای این منشور می‌توان نتیجه‌گیری نمود که نظام و سیستم دولتی آن زمان بسیار سازمان یافته بوده است. در سال 1203 در زمان حکومت کولین بان با حضور نماینده پاپ در منطقه بیلین پولیه مجلس کلیسای کاتولیک برگزار و در آن از کولین بان خواسته شد تا از پیروی از کلیسای بوسنی سرباز زند.
“نبوریچ بان” اولین بان بوسنی در مقطع جنگ و درگیریهای رومیان و مجاریان در بوسنی و هرزگوین بود که دوره حکومت و خدمات شایان وی به سالهای 1154 الی 1163 میلادی باز می‌گردد. از سال 1167 الی 1203 میلادی نیز “کولین بان” بعنوان بان بزرگ بوسنی بر مسند قدرت جای داشت. بوسنی در پرتو حکومت وی پای به پای کشورهای مناطق جنوب اسلوونی به ترقی و پیشرفت زیادی در راستای ثبات سیاسی و اقتصادی، توسعه فرهنگی و تجاری دست یافت. کولین بان در سال 1189 در “بیلین پولیه” واقع در حوالی زنیتسا منشوری صادر نمود که به واسطه آن به سکنه دوبرونیک جهت بازرگانی و تجارت آزاد در بوسنی تضمین داده شد. با توجه به محتوای این منشور می‌توان نتیجه‌گیری نمود که نظام و سیستم دولتی آن زمان بسیار سازمان یافته بوده است. در سال 1203 در زمان حکومت کولین بان با حضور نماینده پاپ در منطقه بیلین پولیه مجلس کلیسای کاتولیک برگزار و در آن از کولین بان خواسته شد تا از پیروی از کلیسای بوسنی سرباز زند.


اسقف کاتولیک در سال 1252 در منطقه جاکوو که نهایتا به مقر اصلی او تبدیل گردید، توسط کلیسای صرب تحت فشار قرار گرفت. در سال 1292 کشیشهای فرانیویی به بوسنی وارد شدند و در مقطع حکومت استپان کوتورمانیچ دوم (1314-1353) قلمرو بوسنی از رود ساوا تا دریا و از تستینا تا درینا گسترده شد. بوسنی در زمان حکومت تورتکو کوتورمانیچ اول (1353 –1391) به اوج قدرت و ترقی دست یافت. وی از سال 1377 “پادشاه صربستان، بوسنی و مناطق ساحلی” نام گرفت. مقطع مزبور را می‌توان مقطع ترقی مستمر کشور بوسنی و اوج قدرت سیاسی و گستردگی مرزی این کشور نام نهاد.
اسقف کاتولیک در سال 1252 در منطقه جاکوو که نهایتا به مقر اصلی او تبدیل گردید، توسط کلیسای صرب تحت فشار قرار گرفت. در سال 1292 کشیشهای فرانیویی به بوسنی وارد شدند و در مقطع حکومت استپان کوتورمانیچ دوم (1314-1353) قلمرو بوسنی از رود ساوا تا دریا و از تستینا تا درینا گسترده شد. بوسنی در زمان حکومت تورتکو کوتورمانیچ اول (1353 –1391) به اوج قدرت و ترقی دست یافت. وی از سال 1377 “پادشاه صربستان، بوسنی و مناطق ساحلی” نام گرفت. مقطع مزبور را می‌توان مقطع ترقی مستمر کشور بوسنی و اوج قدرت سیاسی و گستردگی مرزی این کشور نام نهاد.


==امپراطوری عثمانی==
== امپراطوری عثمانی ==
ترکهای عثمانی در سال 1463 میلادی به بوسنی و هرزگوین دست یافته و آن را فتح نمودند اینسال را می‌توان تاریخ رسمی خاتمه بوسنی قرون وسطایی و آغاز بوسنی سنجاک قلمداد نمود. در این مقطع روند پذیرش دین اسلام توسط مردم بوسنی شدت یافت و در سال 1470 نیز بوسنی سنجاک رسماً تاسیس یافت.
ترکهای عثمانی در سال 1463 میلادی به بوسنی و هرزگوین دست یافته و آن را فتح نمودند اینسال را می‌توان تاریخ رسمی خاتمه بوسنی قرون وسطایی و آغاز بوسنی سنجاک قلمداد نمود. در این مقطع روند پذیرش دین اسلام توسط مردم بوسنی شدت یافت و در سال 1470 نیز بوسنی سنجاک رسماً تاسیس یافت.


خط ۶۴: خط ۶۴:
لغو یانیچارها (در سال 1826) و اعلام “خط شریف” (فرمانیه سلطان) که اصلاحاتی در آن تبیین شده بود نیز تضعیف هر چه بیشتر حکومت عثمانیان که بطبع تضعیف بوسنی و هرزگوین را نیز در پی داشت، را مانع نشد. نارضایتی و سرکوب مردم و افزایش هر چه بیشتر مالیات‌ها میل و تلاش هر چه بیشتر مردم جهت استقلال را تقویت نمود. یکی از این جنبشها بر علیه اصلاحات دولت وقت در سال 1831 تا 1832 به رهبری حسین کاپیتان گراداچواتس رخ داد.
لغو یانیچارها (در سال 1826) و اعلام “خط شریف” (فرمانیه سلطان) که اصلاحاتی در آن تبیین شده بود نیز تضعیف هر چه بیشتر حکومت عثمانیان که بطبع تضعیف بوسنی و هرزگوین را نیز در پی داشت، را مانع نشد. نارضایتی و سرکوب مردم و افزایش هر چه بیشتر مالیات‌ها میل و تلاش هر چه بیشتر مردم جهت استقلال را تقویت نمود. یکی از این جنبشها بر علیه اصلاحات دولت وقت در سال 1831 تا 1832 به رهبری حسین کاپیتان گراداچواتس رخ داد.


==مقطع امپراطوری اتریش-مجار==
== مقطع امپراطوری اتریش-مجار ==
در کنگره برلین که در سال 1878 میلادی برگزار گردید اداره و سرپرستی بوسنی و هرزگوین به امپراطوری اتریش- مجار واگذار گردید و “سنجاک نووی پازار” همچنان در حیطه حکومت امپراطوری عثمانی قرار گرفت. ارتش بوسنی که عمدتا از بوشنیاکها تشکیل شده و در مناطقی نیز از حمایت صرب‌ها و کروات‌ها برخوردار بود و همچنین یهودیان نیز حمایت مالی خود را از آن دریغ نداشتند مقاومت زیادی بر علیه نیروهای اشغالگر اتریشی نشان داد جنگ بوسنی با امپراطوری اتریش-مجار از 29 جولای تا 20 اکتبر ادامه یافت و نهایتا با پیروزی اتریشیان باتمام رسید و حکومت 40 ساله امپراطوری اتریش –مجار بر بوسنی را در پی آورد بطوریکه بوسنی به بخشی از حکومت پادشاهی اتریش تبدیل شد. فاتحین در بوسنی با سیستم مالیاتی، نظم اداری و دستگاه دولتی عثمانیها و همچنین اصلاحات ارضی آنان مواجه شده و اقداماتی جهت کنترل و ایفای قدرت بر جوامع مذهبی بوسنی و هرزگوین بعمل آوردند. در پی این امر جوامع مذهبی توانستند در چارچوب حکومت امپراطوری اتریش به استقلال مذهبی دست یابند.
در کنگره برلین که در سال 1878 میلادی برگزار گردید اداره و سرپرستی بوسنی و هرزگوین به امپراطوری اتریش- مجار واگذار گردید و “سنجاک نووی پازار” همچنان در حیطه حکومت امپراطوری عثمانی قرار گرفت. ارتش بوسنی که عمدتا از بوشنیاکها تشکیل شده و در مناطقی نیز از حمایت صرب‌ها و کروات‌ها برخوردار بود و همچنین یهودیان نیز حمایت مالی خود را از آن دریغ نداشتند مقاومت زیادی بر علیه نیروهای اشغالگر اتریشی نشان داد جنگ بوسنی با امپراطوری اتریش-مجار از 29 جولای تا 20 اکتبر ادامه یافت و نهایتا با پیروزی اتریشیان باتمام رسید و حکومت 40 ساله امپراطوری اتریش –مجار بر بوسنی را در پی آورد بطوریکه بوسنی به بخشی از حکومت پادشاهی اتریش تبدیل شد. فاتحین در بوسنی با سیستم مالیاتی، نظم اداری و دستگاه دولتی عثمانیها و همچنین اصلاحات ارضی آنان مواجه شده و اقداماتی جهت کنترل و ایفای قدرت بر جوامع مذهبی بوسنی و هرزگوین بعمل آوردند. در پی این امر جوامع مذهبی توانستند در چارچوب حکومت امپراطوری اتریش به استقلال مذهبی دست یابند.


در مقطع امپراطوری اتریش-مجار در بوسنی 4 بار آمار نفوس انجام گرفت. در فاصله بین اولین و آخرین آمارگیری جمعیت کشور از 1158164 به 1808044 تن افزایش یافت. بدین ترتیب شاخص رشد جمعیت بطور سالیانه بالغ بر 06/2 درصد بوده است. هدف اصلی حکومت اتریش مجار از بدو ورود به بوسنی انضمام این کشور به قلمرو خود و اجرای طرحها و نقشه‌های این امپراطوری در مورد بوسنی و منطقه بالکان است که نهایتا در سال 1908 اجرا گردید.
در مقطع امپراطوری اتریش-مجار در بوسنی 4 بار آمار نفوس انجام گرفت. در فاصله بین اولین و آخرین آمارگیری جمعیت کشور از 1158164 به 1808044 تن افزایش یافت. بدین ترتیب شاخص رشد جمعیت بطور سالیانه بالغ بر 06/2 درصد بوده است. هدف اصلی حکومت اتریش مجار از بدو ورود به بوسنی انضمام این کشور به قلمرو خود و اجرای طرحها و نقشه‌های این امپراطوری در مورد بوسنی و منطقه بالکان است که نهایتا در سال 1908 اجرا گردید.


==شاهنشاهی صرب‌ها، کروات‌ها و اسلوونیها==
== شاهنشاهی صرب‌ها، کروات‌ها و اسلوونیها ==
بوسنی و هرزگوین در پی اعلام منشور اتحاد در اول دسامبر 1918 به ساختار دولت جدیدالاحداث شاهنشاهی صرب‌ها، کروات‌ها و اسلوونیها ملحق گردید. به موجب قانون اساسی تصویب شده در روز عید مذهبی ویدودان، بوسنی و هرزگوین یکپارچگی مرزی و اداری خود را در ساختار این دولت حفظ نمود تا اینکه در سال 1929 رژیم دیکتاتوری شاه الکساندر با تشکیل واحدهای اداری جدید (تحت عنوان بانووینه) یکپارچگی مرزی و تاریخی بوسنی را دستخوش تخریب نمود.
بوسنی و هرزگوین در پی اعلام منشور اتحاد در اول دسامبر 1918 به ساختار دولت جدیدالاحداث شاهنشاهی صرب‌ها، کروات‌ها و اسلوونیها ملحق گردید. به موجب قانون اساسی تصویب شده در روز عید مذهبی ویدودان، بوسنی و هرزگوین یکپارچگی مرزی و اداری خود را در ساختار این دولت حفظ نمود تا اینکه در سال 1929 رژیم دیکتاتوری شاه الکساندر با تشکیل واحدهای اداری جدید (تحت عنوان بانووینه) یکپارچگی مرزی و تاریخی بوسنی را دستخوش تخریب نمود.


خط ۷۶: خط ۷۶:
بوسنی و هرزگوین بمدت کوتاهی در بدو آغاز جنگ جهانی دوم به ساختار دولت مستقل جدیدالاحداث کرواسی پیوست تا اینکه در اجلاس شورای آزادیبخش مردمی ضد فاشیستی بوسنی و هرزگوین در مرکونیچ گراد مورخ 25 و 26 سال 1943 بعنوان یکی از فدراسیونهای متساوی الحقوق جمهوری فدرال سوسیالیستی یوگسلاوی معرفی گردید.
بوسنی و هرزگوین بمدت کوتاهی در بدو آغاز جنگ جهانی دوم به ساختار دولت مستقل جدیدالاحداث کرواسی پیوست تا اینکه در اجلاس شورای آزادیبخش مردمی ضد فاشیستی بوسنی و هرزگوین در مرکونیچ گراد مورخ 25 و 26 سال 1943 بعنوان یکی از فدراسیونهای متساوی الحقوق جمهوری فدرال سوسیالیستی یوگسلاوی معرفی گردید.


==جمهوری فدرال سوسیالیستی یوگسلاوی==
== جمهوری فدرال سوسیالیستی یوگسلاوی ==
پس از خاتمه جنگ جهانی دوم در تاریخ 25 الی 28 آوریل سال 1945 در سومین اجلاس شورای آزادیبخش مردمی ضد فاشیستی بوسنی، مجلس ملی بوسنی و دولت مردمی فدراسیون بوسنی و هرزگوین تشکیل گردید. بوسنی و هرزگوین بعنوان یک واحد فدرال متساوی الحقوق در ساختار یوگسلاوی بیش از هر چیز به تساوی حقوق کلیه اقوام و اقلیت‌های ملی بذل توجه می‌نمود. آرمان “برابری و برادری” بعلت بافت چندقومی مشهود بوسنی با توجه کامل اجرا و اعمال می‌گردید. اعلان و اجرای اصل برابری به آحاد مردم امکان تحصیلات و حفظ سنن و فرهنگ خاص هر قوم را داد.
پس از خاتمه جنگ جهانی دوم در تاریخ 25 الی 28 آوریل سال 1945 در سومین اجلاس شورای آزادیبخش مردمی ضد فاشیستی بوسنی، مجلس ملی بوسنی و دولت مردمی فدراسیون بوسنی و هرزگوین تشکیل گردید. بوسنی و هرزگوین بعنوان یک واحد فدرال متساوی الحقوق در ساختار یوگسلاوی بیش از هر چیز به تساوی حقوق کلیه اقوام و اقلیت‌های ملی بذل توجه می‌نمود. آرمان “برابری و برادری” بعلت بافت چندقومی مشهود بوسنی با توجه کامل اجرا و اعمال می‌گردید. اعلان و اجرای اصل برابری به آحاد مردم امکان تحصیلات و حفظ سنن و فرهنگ خاص هر قوم را داد.


==تجاوز به بوسنی و هرزگوین و مبارزات استقلال طلبانه==
== تجاوز به بوسنی و هرزگوین و مبارزات استقلال طلبانه ==
فروپاشی جمهوری فدرال سوسیالیستی یوگسلاوی و سلسله فعالیت‌های مربوط به تجزیه اجزاء آن و ایجاد کشورهای جدید موجب شد که 29 فوریه و اول مارس سال 1992 همه پرسی مربوط به استقلال بوسنی و هرزگوین برگزار و بیش از 65 درصد از افراد واجد شرایط موافقت خود با استقلال کشور بوسنی در چارچوب مرزهای تاریخی تایید شده آن را اعلام نمایند. بوسنی و هرزگوین پس از برگزاری موفقیت‌آمیز همه پرسی در تاریخ 7 آوریل سال 1992 در سطح جهانی بعنوان یک کشور مستقل برسمیت شناخته شد. صرب‌های بوسنی با همیاری صربستان و مونته نگرو عدم موافقت و نارضایتی خود از ایجاد کشور مستقل و غیروابسته بوسنی و هرزگوین را به عرصه ظهور رسانیدند. هدف و تلاش اصلی آنان ایجاد کشوری بود که کلیه صرب‌ها بتوانند در آن زندگی کنند.
فروپاشی جمهوری فدرال سوسیالیستی یوگسلاوی و سلسله فعالیت‌های مربوط به تجزیه اجزاء آن و ایجاد کشورهای جدید موجب شد که 29 فوریه و اول مارس سال 1992 همه پرسی مربوط به استقلال بوسنی و هرزگوین برگزار و بیش از 65 درصد از افراد واجد شرایط موافقت خود با استقلال کشور بوسنی در چارچوب مرزهای تاریخی تایید شده آن را اعلام نمایند. بوسنی و هرزگوین پس از برگزاری موفقیت‌آمیز همه پرسی در تاریخ 7 آوریل سال 1992 در سطح جهانی بعنوان یک کشور مستقل برسمیت شناخته شد. صرب‌های بوسنی با همیاری صربستان و مونته نگرو عدم موافقت و نارضایتی خود از ایجاد کشور مستقل و غیروابسته بوسنی و هرزگوین را به عرصه ظهور رسانیدند. هدف و تلاش اصلی آنان ایجاد کشوری بود که کلیه صرب‌ها بتوانند در آن زندگی کنند.


خط ۹۴: خط ۹۴:
=ویژگیهای طبیعی=
=ویژگیهای طبیعی=


==وضعیت جغرافیایی==
== وضعیت جغرافیایی ==
بوسنی و هرزگوین در جنوب شرقی اروپا واقع شده و سرزمینی است دارای ارتفاعات و مناطق مسطح، که در قسمت‌های جنوبی نیز دارای فلات می‌باشد همچنین این کشور در مناطق نئوم و کلرک به دریای آدریاتیک راه دارد. در هر حال بوسنی و هرزگوین را می‌توان سرزمینی کوهستانی و تپه ای نام داد چرا که قریب به 85 درصد از مساحت آن در ارتقاع بیش از 200 متر بالاتر از سطح دریا واقع است. دارای آب و هوای قاره ای و در مناطق بسیار محدودی نیز مدیترانه ای است.
بوسنی و هرزگوین در جنوب شرقی اروپا واقع شده و سرزمینی است دارای ارتفاعات و مناطق مسطح، که در قسمت‌های جنوبی نیز دارای فلات می‌باشد همچنین این کشور در مناطق نئوم و کلرک به دریای آدریاتیک راه دارد. در هر حال بوسنی و هرزگوین را می‌توان سرزمینی کوهستانی و تپه ای نام داد چرا که قریب به 85 درصد از مساحت آن در ارتقاع بیش از 200 متر بالاتر از سطح دریا واقع است. دارای آب و هوای قاره ای و در مناطق بسیار محدودی نیز مدیترانه ای است.


مساحت کل بوسنی و هرزگوین بالغ بر 51129 کیلومتر مربع و طول مرزهای آن بالغ بر 1537 کیلومتر مربع است که از این رقم 5/762 کیلومتر مربع را مرز خاکی، 751 کیلومتر مربع را مرز رودخانه ای و 5/23 کیلومتر مربع را مرز دریایی تشکیل می‌دهد.
مساحت کل بوسنی و هرزگوین بالغ بر 51129 کیلومتر مربع و طول مرزهای آن بالغ بر 1537 کیلومتر مربع است که از این رقم 5/762 کیلومتر مربع را مرز خاکی، 751 کیلومتر مربع را مرز رودخانه ای و 5/23 کیلومتر مربع را مرز دریایی تشکیل می‌دهد.


همسایگان بوسنی و هرزگوین شامل جمهوری کرواسی (931 کیلومتر مرز مشترک)، صربستان ( 357 کیلومتر مرز مشترک) و مونته نگرو (249 کیلومتر مرز مشترک) می‌باشند. بوسنی در مرزهای شمالی خود به رود ساوا و در مرزهای جنوبی در منطقه نئوم به دریای آدریاتیک ختم می‌شود.
همسایگان بوسنی و هرزگوین شامل جمهوری کرواسی (931 کیلومتر مرز مشترک)، صربستان (357 کیلومتر مرز مشترک) و مونته نگرو (249 کیلومتر مرز مشترک) می‌باشند. بوسنی در مرزهای شمالی خود به رود ساوا و در مرزهای جنوبی در منطقه نئوم به دریای آدریاتیک ختم می‌شود.


==مناطق کوهستانی==
== مناطق کوهستانی ==
بخش اعظم بوسنی و هرزگوین را سرزمینهای کوهستانی تشکیل می‌دهد و بخشهای مسطح و صاف تنها در سواحل رودخانه‌ها (در شمال در سمت راست ساحل رود ساوا در منطقه بوسانسکا پوساوینا) قرار دارند. پهناورترین بخشهای مسطح سرزمین بوسنی در سواحل رودهای درینا و بوسنی (منطقه سمبریا) واقع شده‌اند. بخشهای مسطح مناطق جنوب نیز شامل 40 الی 60 کیلومتر است که بتدریج بر مساحت آن افزوده و نهایتا به مناطق کوهستانی می‌پیوندد. دیگر بخشهای این سرزمین شامل سلسله کوههایی است که از شمال غربی به جنوب شرقی گسترده‌اند.بخشهای مرکزی نیز شامل سرزمینهای صخره ای است که در فواصل مابین آنان دشت‌های وسیع سواحل رودهایی که به سوی شمال در جریانند، واقع شده‌اند (سارایوو-زنیتسا-توزلا). مناطق جنوب غربی بوسنی نیز شامل سرزمینهای صخره ای است. دشت‌های کوپرس (1150-1120 کیلومتر مربع)، گلاموچ (882-950 کیلومتر مربع)، دووانسکو (860-990 متر؛ 150 کیلومتر مربع)، لیوانسکو (700-740 متر؛ 380 کیلومتر مربع) و غیره نیز در این منطقه قرار دارند. شرق بوسنی منطقه ای تپه ای و کم جمعیت است که بخش اعظم آن را مناطق صخره ای، کوههای جنگلی و دامنه‌های عمیق تشکیل می‌دهد.
بخش اعظم بوسنی و هرزگوین را سرزمینهای کوهستانی تشکیل می‌دهد و بخشهای مسطح و صاف تنها در سواحل رودخانه‌ها (در شمال در سمت راست ساحل رود ساوا در منطقه بوسانسکا پوساوینا) قرار دارند. پهناورترین بخشهای مسطح سرزمین بوسنی در سواحل رودهای درینا و بوسنی (منطقه سمبریا) واقع شده‌اند. بخشهای مسطح مناطق جنوب نیز شامل 40 الی 60 کیلومتر است که بتدریج بر مساحت آن افزوده و نهایتا به مناطق کوهستانی می‌پیوندد. دیگر بخشهای این سرزمین شامل سلسله کوههایی است که از شمال غربی به جنوب شرقی گسترده‌اند. بخشهای مرکزی نیز شامل سرزمینهای صخره ای است که در فواصل مابین آنان دشت‌های وسیع سواحل رودهایی که به سوی شمال در جریانند، واقع شده‌اند (سارایوو-زنیتسا-توزلا). مناطق جنوب غربی بوسنی نیز شامل سرزمینهای صخره ای است. دشت‌های کوپرس (1150-1120 کیلومتر مربع)، گلاموچ (882-950 کیلومتر مربع)، دووانسکو (860-990 متر؛ 150 کیلومتر مربع)، لیوانسکو (700-740 متر؛ 380 کیلومتر مربع) و غیره نیز در این منطقه قرار دارند. شرق بوسنی منطقه ای تپه ای و کم جمعیت است که بخش اعظم آن را مناطق صخره ای، کوههای جنگلی و دامنه‌های عمیق تشکیل می‌دهد.


==آب و هوا==
== آب و هوا ==
بخشهای شمالی بوسنی و هرزگوین دارای آب و هوای معتدل قاره ای و حدود 700 میلی متر بارندگی می‌باشد. بخشهای غربی دارای 1000 میلی متر بارندگی و میزان بارندگی، در بخشهای مرکزی که دارای آب و هوای کوهستانی هستند بالغ بر 750 الی 1200 میلی متر می‌باشد. منطقه هرزگوین دارای آب و هوای مدیترانه ای و تابستانهای گرم و زمستانهای معتدل است و بارندگیها اغلب مربوط به نیمه دوم سال می‌باشد.
بخشهای شمالی بوسنی و هرزگوین دارای آب و هوای معتدل قاره ای و حدود 700 میلی متر بارندگی می‌باشد. بخشهای غربی دارای 1000 میلی متر بارندگی و میزان بارندگی، در بخشهای مرکزی که دارای آب و هوای کوهستانی هستند بالغ بر 750 الی 1200 میلی متر می‌باشد. منطقه هرزگوین دارای آب و هوای مدیترانه ای و تابستانهای گرم و زمستانهای معتدل است و بارندگیها اغلب مربوط به نیمه دوم سال می‌باشد.


بخش اعظم آب موجود در کشور مربوط به رود ساوا (947 کیلومتر ) می‌باشد که رودهای اونا (214 کیلومتر)، ورباس (240 کیلومتر)، بوسنی (271 کیلومتر) و درینا (346 کیلومتر) به آن می‌ریزند. تنها رود نرتوا (218 کیلومتر) به دریای آدریاتیک می‌ریزد. رودهای کوچک زیرزمینی بسیاری نیز وجود دارد که به نرتوا و دریای آدریاتیک می‌ریزند.
بخش اعظم آب موجود در کشور مربوط به رود ساوا (947 کیلومتر) می‌باشد که رودهای اونا (214 کیلومتر)، ورباس (240 کیلومتر)، بوسنی (271 کیلومتر) و درینا (346 کیلومتر) به آن می‌ریزند. تنها رود نرتوا (218 کیلومتر) به دریای آدریاتیک می‌ریزد. رودهای کوچک زیرزمینی بسیاری نیز وجود دارد که به نرتوا و دریای آدریاتیک می‌ریزند.


==منابع طبیعی==
== منابع طبیعی ==
بوسنی و هرزگوین دارای منابع غنی ذغال سنگ، آهن، بوکسیت، قلع، روی، سنگ نمک و مقادیری پیروفیلیت، باریت، آزبست، کائولین و گچ می‌باشد. این کشور همچنین واجد منابعی که بعنوان مصالح ساختمانی از آنها استفاده می‌شود نیز می‌باشد ( از جمله: سنگهای تزئینی، آهک، خاک رس، شن ریز و درشت و دولومیت). جنگلهای وسیع این کشور و رودخانه‌های عریض آن (رود نرتوا، بوسنی، راما، ورباس، اونا، تربیشنیتسا) نیز از منابع طبیعی بوسنی محسوب شده و پتانسیل بسیار عظیمی در راستای تولید برق و راه‌اندازی توربینهای آبی محسوب میشوند (علی الخصوص رود درینا). بوسنی همچنین واجد دریاچه‌های طبیعی نیز می‌باشد و دریاچه‌های مصنوعی نیز در پی سدبندی رودهای درینا، ورباس، راما، تربیشنیتسا و نرتوا ایجاد گردیده است. دریاچه مصنوعی مودراتس واقع در حوالی توزلا و چند دریاچه دیگر نیز جهت تولید آب صنعتی ایجاد شده است.
بوسنی و هرزگوین دارای منابع غنی ذغال سنگ، آهن، بوکسیت، قلع، روی، سنگ نمک و مقادیری پیروفیلیت، باریت، آزبست، کائولین و گچ می‌باشد. این کشور همچنین واجد منابعی که بعنوان مصالح ساختمانی از آنها استفاده می‌شود نیز می‌باشد (از جمله: سنگهای تزئینی، آهک، خاک رس، شن ریز و درشت و دولومیت). جنگلهای وسیع این کشور و رودخانه‌های عریض آن (رود نرتوا، بوسنی، راما، ورباس، اونا، تربیشنیتسا) نیز از منابع طبیعی بوسنی محسوب شده و پتانسیل بسیار عظیمی در راستای تولید برق و راه‌اندازی توربینهای آبی محسوب میشوند (علی الخصوص رود درینا). بوسنی همچنین واجد دریاچه‌های طبیعی نیز می‌باشد و دریاچه‌های مصنوعی نیز در پی سدبندی رودهای درینا، ورباس، راما، تربیشنیتسا و نرتوا ایجاد گردیده است. دریاچه مصنوعی مودراتس واقع در حوالی توزلا و چند دریاچه دیگر نیز جهت تولید آب صنعتی ایجاد شده است.
=جمعیت=
=جمعیت=


خط ۱۲۶: خط ۱۲۶:


رشد سالانه جمعیت: 76/0 درصد
رشد سالانه جمعیت: 76/0 درصد


'''شاخص سنی'''
'''شاخص سنی'''


8/19 درصد، گروه سنی تا 14 ساله، از این تعداد: 403391 مرد، 382037 زن
8/19 درصد، گروه سنی تا 14 ساله، از این تعداد: 403391 مرد، 382037 زن
خط ۱۴۰: خط ۱۳۸:


طول عمر: 02/72 سال
طول عمر: 02/72 سال


'''پراکندگی جمعیت'''
'''پراکندگی جمعیت'''
خط ۱۵۱: خط ۱۴۸:
اقتصاد بوسنی و هرزگوین در سال 2001 در برخی از بخشهای مهم رشد مثبت داشته است. روند هشت ماهه رشد اقتصادی به موجب آمار شش ماهه اول سال 2001 (از ژانویه تا ژوئن) به شرح ذیل است:
اقتصاد بوسنی و هرزگوین در سال 2001 در برخی از بخشهای مهم رشد مثبت داشته است. روند هشت ماهه رشد اقتصادی به موجب آمار شش ماهه اول سال 2001 (از ژانویه تا ژوئن) به شرح ذیل است:


==میانگین رشد==
== میانگین رشد ==


-میانگین رشد صادرات در مقطع هشت ماهه اول سال 2001 بطور ماهیانه بالغ بر 5/41 میلیون مارک یا 3/27 درصد بوده است. افزایش این مبلغ در شش ماهه اینسال بالغ بر 9/205 میلیون مارک یا به عبارت دیگر 5/22 درصد بیش از مقطع مشابه سال قبل بوده است.
-میانگین رشد صادرات در مقطع هشت ماهه اول سال 2001 بطور ماهیانه بالغ بر 5/41 میلیون مارک یا 3/27 درصد بوده است. افزایش این مبلغ در شش ماهه اینسال بالغ بر 9/205 میلیون مارک یا به عبارت دیگر 5/22 درصد بیش از مقطع مشابه سال قبل بوده است.


-میانگین رشد واردات در مقطع هشت ماهه اول سال 2001 بطور ماهیانه بالغ بر 6/35 میلیون مارک یا 8/9 درصد بوده است. افزایش این مبلغ در شش ماهه اول اینسال بالغ بر 8/165 میلیون مارک یا 5/5 درصد می‌باشد).                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      
-میانگین رشد واردات در مقطع هشت ماهه اول سال 2001 بطور ماهیانه بالغ بر 6/35 میلیون مارک یا 8/9 درصد بوده است. افزایش این مبلغ در شش ماهه اول اینسال بالغ بر 8/165 میلیون مارک یا 5/5 درصد می‌باشد).  


-در هشت ماهه اول اینسال میزان صادرات برابر با 5/36 درصد از میزان واردات بوده (در شش ماهه اول اینسال این رقم بالغ بر 3/35 درصد بوده است).
-در هشت ماهه اول اینسال میزان صادرات برابر با 5/36 درصد از میزان واردات بوده (در شش ماهه اول اینسال این رقم بالغ بر 3/35 درصد بوده است).
خط ۱۷۰: خط ۱۶۷:


-جمهوری صربسکا: 566558000 مارک تثبیت شده بوسنی
-جمهوری صربسکا: 566558000 مارک تثبیت شده بوسنی


بزرگترین کشورهای سرمایه گذار در بوسنی و هرزگوین (مقطع 1994 الی 2002):
بزرگترین کشورهای سرمایه گذار در بوسنی و هرزگوین (مقطع 1994 الی 2002):


-کرواسی- 233 میلیون مارک، کویت- 220 میلیون مارک،اسلوونی- 186 میلیون مارک، آلمان- 174 میلیون مارک، اتریش- 173 میلیون مارک، صربستان و مونته نگرو- 128 میلیون مارک، هلند- 115 میلیون مارک و سویس- 90 میلیون مارک.
-کرواسی- 233 میلیون مارک، کویت- 220 میلیون مارک، اسلوونی- 186 میلیون مارک، آلمان- 174 میلیون مارک، اتریش- 173 میلیون مارک، صربستان و مونته نگرو- 128 میلیون مارک، هلند- 115 میلیون مارک و سویس- 90 میلیون مارک.


سرمایه‌گذاریهای خارجی در بوسنی در بخشهای مختلف صنعتی (1994-2002):
سرمایه‌گذاریهای خارجی در بوسنی در بخشهای مختلف صنعتی (1994-2002):
خط ۱۸۱: خط ۱۷۷:


مهمترین سرمایه‌گذاریهای خارجی بیش از 10 میلیون مارکی بوسنی به تفکیک شامل: بی‌ها استیل (ذوب آهن زنیتسا)-کویت، بوسنی بانک اینترنشنال و بوسنی سارای-امارات عربی متحده و عربستان سعودی، سی سی بیورگِس بی‌ها‌هاجیچی-هلند، میکو بانیالوکا-بلژیک، هیپوآدره آدریا بانک موستار-اتریش، یونیورسال بانک سارایوو-کرواسی، ولکس بانک سارایوو-اتریش، یونیتیک سارایوو-کویت، ترکیش زراعت بانک سارایوو-ترکیه، کمپانی دوشانوویچ بانیالوکا-صربستان و مونته نگرو، الکتروبوسنی یایتسه-بریتانیا، بلگراد کوم بانیالوکا-صربستان و مونته نگرو، فروشگاه زنجیره ای ایمپکس برچکو-لوکزامبورگ، آب معدنی کیسلیاک سارایوو-کرواسی، ام دی کمپانی شیپووو-بلغارستان.
مهمترین سرمایه‌گذاریهای خارجی بیش از 10 میلیون مارکی بوسنی به تفکیک شامل: بی‌ها استیل (ذوب آهن زنیتسا)-کویت، بوسنی بانک اینترنشنال و بوسنی سارای-امارات عربی متحده و عربستان سعودی، سی سی بیورگِس بی‌ها‌هاجیچی-هلند، میکو بانیالوکا-بلژیک، هیپوآدره آدریا بانک موستار-اتریش، یونیورسال بانک سارایوو-کرواسی، ولکس بانک سارایوو-اتریش، یونیتیک سارایوو-کویت، ترکیش زراعت بانک سارایوو-ترکیه، کمپانی دوشانوویچ بانیالوکا-صربستان و مونته نگرو، الکتروبوسنی یایتسه-بریتانیا، بلگراد کوم بانیالوکا-صربستان و مونته نگرو، فروشگاه زنجیره ای ایمپکس برچکو-لوکزامبورگ، آب معدنی کیسلیاک سارایوو-کرواسی، ام دی کمپانی شیپووو-بلغارستان.
==تورم (درصد سالانه)==
== تورم (درصد سالانه) ==


فدراسیون بوسنی و هرزگوین 3/0 درصد، جمهوری صربسکا 2/2 درصد (دسامبر 2001)
فدراسیون بوسنی و هرزگوین 3/0 درصد، جمهوری صربسکا 2/2 درصد (دسامبر 2001)
خط ۱۹۹: خط ۱۹۵:
-بوسنی و هرزگوین 1/41 درصد، فدراسیون 7/42 درصد، جمهوری صربسکا 2/38 درصد (دسامبر 2002)
-بوسنی و هرزگوین 1/41 درصد، فدراسیون 7/42 درصد، جمهوری صربسکا 2/38 درصد (دسامبر 2002)


==سیستم بانکی==
== سیستم بانکی ==


بانک مرکزی بوسنی و هرزگوین در پی تصویب قانون مربوطه در مجلس کشوری در تاریخ 20 ژوئن 1997 تاسیس و فعالیت رسمی خود را از 11 اوت همان سال آغاز نمود. اهداف و وظایف اصلی این بانک به موجب قانون مربوطه و توافق نامه صلح دیتون حفظ و حراست از ارز رسمی کشور و توازن آن با ارز وابسته به آن یعنی یوروست (هر مارک =51129/. یورو) یا به بیان بهتر ارائه ارز داخلی بوسنی با پشتوانه کامل و ارزش ثابت (هر مارک =51129/. یورو) است. بانک مرکزی سیاست پولی بوسنی و هرزگوین را تعریف و کنترل نموده و ذخیره‌های ارزی دولتی حاصله از عرضه ارز داخلی را اداره می‌نماید. این بانک همچنین به حفظ و اداره سیستم پولی و پرداختی کشور یاری رسانیده و سازماندهی لازم بین آژانس بانکداری کشوری و سیستم بانکی موجودیت‌ها را انجام می‌دهد.آژانس مزبور وظایف مربوط به صدور مجوز فعالیت بانکها و کنترل فعالیت‌های آنها را عهده دار می‌باشد.
بانک مرکزی بوسنی و هرزگوین در پی تصویب قانون مربوطه در مجلس کشوری در تاریخ 20 ژوئن 1997 تاسیس و فعالیت رسمی خود را از 11 اوت همان سال آغاز نمود. اهداف و وظایف اصلی این بانک به موجب قانون مربوطه و توافق نامه صلح دیتون حفظ و حراست از ارز رسمی کشور و توازن آن با ارز وابسته به آن یعنی یوروست (هر مارک =51129/. یورو) یا به بیان بهتر ارائه ارز داخلی بوسنی با پشتوانه کامل و ارزش ثابت (هر مارک =51129/. یورو) است. بانک مرکزی سیاست پولی بوسنی و هرزگوین را تعریف و کنترل نموده و ذخیره‌های ارزی دولتی حاصله از عرضه ارز داخلی را اداره می‌نماید. این بانک همچنین به حفظ و اداره سیستم پولی و پرداختی کشور یاری رسانیده و سازماندهی لازم بین آژانس بانکداری کشوری و سیستم بانکی موجودیت‌ها را انجام می‌دهد. آژانس مزبور وظایف مربوط به صدور مجوز فعالیت بانکها و کنترل فعالیت‌های آنها را عهده دار می‌باشد.


انتصاب رئیس این بانک به موجب قانون مربوطه توسط صندوق بین‌المللی پول انجام گرفته است. رئیس بالاترین مقام اجرایی بانک مرکزی است. اولین اسکناس‌های مارک تثبیت شده بوسنی و هرزگوین در تاریخ 22 ژوئن سال 1998 چاپ و عرضه شده است.
انتصاب رئیس این بانک به موجب قانون مربوطه توسط صندوق بین‌المللی پول انجام گرفته است. رئیس بالاترین مقام اجرایی بانک مرکزی است. اولین اسکناس‌های مارک تثبیت شده بوسنی و هرزگوین در تاریخ 22 ژوئن سال 1998 چاپ و عرضه شده است.
خط ۲۰۷: خط ۲۰۳:
بدهیهای خارجی: کل بدهی خارجی بوسنی و هرزگوین در تاریخ 31/12/2000 بالغ بر 3886801740 مارک؛ در تاریخ 31/12/2001 بالغ بر 4052402600 مارک و در تاریخ 31/12/2002 بالغ بر 4045863013 مارک بوده است.
بدهیهای خارجی: کل بدهی خارجی بوسنی و هرزگوین در تاریخ 31/12/2000 بالغ بر 3886801740 مارک؛ در تاریخ 31/12/2001 بالغ بر 4052402600 مارک و در تاریخ 31/12/2002 بالغ بر 4045863013 مارک بوده است.


==صنایع==
== صنایع ==


به موجب توافقنامه صلح دیتون قلمرو بوسنی و هرزگوین (و منابع موجود در آن) به نسبت 51 به 49 درصد به دو موجودیت فدراسیون بوسنی و هرزگوین و جمهوری صربسکا تقسیم شده است. احیای اقتصادی بوسنی و هرزگوین و نهادهای آن بر مبنای مفاد دیتون از سال 1996 آغاز گردید. بدین ترتیب تولیدات صنعتی در بوسنی و هرزگوین در مقطع 1996/1995 میلادی رشدی بالغ بر 8/72 درصد داشته که 6/87 درصد به فدراسیون و 58 درصد به جمهوری صربسکا مربوط می‌شود. روند رشد اقتصادی بوسنی در سالهای 1997 الی 1999 در حد کمتری ادامه داشته است. بدین ترتیب رشد حجمی تولیدات صنعتی در بوسنی و هرزگوین در سالهای 1997/1998 بالغ بر 4/23 درصد بوده که 8/23 درصد به فدراسیون و 23 درصد به جمهوری صربسکا مربوط است.
به موجب توافقنامه صلح دیتون قلمرو بوسنی و هرزگوین (و منابع موجود در آن) به نسبت 51 به 49 درصد به دو موجودیت فدراسیون بوسنی و هرزگوین و جمهوری صربسکا تقسیم شده است. احیای اقتصادی بوسنی و هرزگوین و نهادهای آن بر مبنای مفاد دیتون از سال 1996 آغاز گردید. بدین ترتیب تولیدات صنعتی در بوسنی و هرزگوین در مقطع 1996/1995 میلادی رشدی بالغ بر 8/72 درصد داشته که 6/87 درصد به فدراسیون و 58 درصد به جمهوری صربسکا مربوط می‌شود. روند رشد اقتصادی بوسنی در سالهای 1997 الی 1999 در حد کمتری ادامه داشته است. بدین ترتیب رشد حجمی تولیدات صنعتی در بوسنی و هرزگوین در سالهای 1997/1998 بالغ بر 4/23 درصد بوده که 8/23 درصد به فدراسیون و 23 درصد به جمهوری صربسکا مربوط است.


==شاخص رشد تولیدات صنعتی==
== شاخص رشد تولیدات صنعتی ==


-در سال 2000 در فدراسیون بالغ بر 8/108 درصد و جمهوری صربسکا 6/105 درصد
-در سال 2000 در فدراسیون بالغ بر 8/108 درصد و جمهوری صربسکا 6/105 درصد
خط ۲۳۵: خط ۲۳۱:
'''حمل و نقل و ترابری'''
'''حمل و نقل و ترابری'''


بوسنی و هرزگوین واجد جایگاه مهمی در سیستم حمل و نقل و ترابری بالکان و شرق اروپا می‌باشد. تاسیسات جاده ای بوسنی و هرزگوین اغلب در محور مرکزی متمرکز شده‌اند: شمال-جنوب در حاشیه رودهای بوسنی و نرتوا و غرب به شرق به موزارات رود ساوا.بخش اعظم منابع طبیعی و اقتصادی کشور نیز در همین نواحی موجود می‌باشند.
بوسنی و هرزگوین واجد جایگاه مهمی در سیستم حمل و نقل و ترابری بالکان و شرق اروپا می‌باشد. تاسیسات جاده ای بوسنی و هرزگوین اغلب در محور مرکزی متمرکز شده‌اند: شمال-جنوب در حاشیه رودهای بوسنی و نرتوا و غرب به شرق به موزارات رود ساوا. بخش اعظم منابع طبیعی و اقتصادی کشور نیز در همین نواحی موجود می‌باشند.


راه آهن بوسنی و هرزگوین توسط دو شرکت اداره می‌شود: شرکت دولتی راه آهن فدراسیون که دفتر مرکزی آن در سارایوو است و راه آهن جمهوری صربسکا که دفتر مرکزی آن در بانیالوکا می‌باشد. طول کل خطوط راه آهن کشور بالغ بر 1031 کیلو متر می‌باشد (بجز خطوط صنعتی که از اهمیت زیادی برخوردار می‌باشد). حمل و نقل 90 درصد از بار و مسافر در بوسنی بطور جاده ای انجام می‌پذیرد. حمل و نقل جاده ای در بوسنی و هرزگوین تقریبا بطور کامل خصوصی بوده و طول جاده‌های کشور بالغ بر 22500 کیلومتر می‌باشد. بخشی از اماکن و تاسیسات جاده ای که در طول جنگ متحمل خسارات فوق العاده ای شده‌اند احیا و بازسازی شده‌اند. بوسنی و هرزگوین تلاشهای زیادی در راستای الحاق به سیستم حمل و نقل بین‌المللی و اروپایی بعمل می‌آورد اولین گام در این راستا تاسیس کریدور وی سی است که از محور میانی کشور عبور کرده و از سمت شمال به جنوب به جاده‌های کرواسی و مجارستان خواهد پیوست. بوسنی و هرزگوین دارای 400 مرز ورودی جاده ای است که نهادهای کشوری در راستای طبقه بندی، تجهیز و کنترل آنها تلاشهای زیادی انجام داده‌اند.
راه آهن بوسنی و هرزگوین توسط دو شرکت اداره می‌شود: شرکت دولتی راه آهن فدراسیون که دفتر مرکزی آن در سارایوو است و راه آهن جمهوری صربسکا که دفتر مرکزی آن در بانیالوکا می‌باشد. طول کل خطوط راه آهن کشور بالغ بر 1031 کیلو متر می‌باشد (بجز خطوط صنعتی که از اهمیت زیادی برخوردار می‌باشد). حمل و نقل 90 درصد از بار و مسافر در بوسنی بطور جاده ای انجام می‌پذیرد. حمل و نقل جاده ای در بوسنی و هرزگوین تقریبا بطور کامل خصوصی بوده و طول جاده‌های کشور بالغ بر 22500 کیلومتر می‌باشد. بخشی از اماکن و تاسیسات جاده ای که در طول جنگ متحمل خسارات فوق العاده ای شده‌اند احیا و بازسازی شده‌اند. بوسنی و هرزگوین تلاشهای زیادی در راستای الحاق به سیستم حمل و نقل بین‌المللی و اروپایی بعمل می‌آورد اولین گام در این راستا تاسیس کریدور وی سی است که از محور میانی کشور عبور کرده و از سمت شمال به جنوب به جاده‌های کرواسی و مجارستان خواهد پیوست. بوسنی و هرزگوین دارای 400 مرز ورودی جاده ای است که نهادهای کشوری در راستای طبقه بندی، تجهیز و کنترل آنها تلاشهای زیادی انجام داده‌اند.
خط ۲۴۵: خط ۲۴۱:
شبکه پست، تلگراف و علی الخصوص مخابرات در بوسنی و هرزگوین از توسعه خوبی برخوردار می‌باشد در طول سالهای اخیر تاسیسات زیادی در این راستا بازسازی، تجهیز و مدرن سازی شده و سیستمهای قوی دیجیتالی تلفنی و تلفن همراه (مطابق با استاندارد جی اس ام) نصب شده است همچنین فن آوری آی اس دی ان نیز به کشور وارد شده و سیستم رومینگ تلفن همراه نیز برقرار شده است.
شبکه پست، تلگراف و علی الخصوص مخابرات در بوسنی و هرزگوین از توسعه خوبی برخوردار می‌باشد در طول سالهای اخیر تاسیسات زیادی در این راستا بازسازی، تجهیز و مدرن سازی شده و سیستمهای قوی دیجیتالی تلفنی و تلفن همراه (مطابق با استاندارد جی اس ام) نصب شده است همچنین فن آوری آی اس دی ان نیز به کشور وارد شده و سیستم رومینگ تلفن همراه نیز برقرار شده است.


در بوسنی و هرزگوین در حال حاضر دو شرکت مخابرات وجود دارد: مخابرات فدراسیون و جمهوری صربسکا. تنظیم روابط در بخش مخابرات بعهده آژانس ارتباطات ( CRA) می‌باشد. اخیرا بسط و گستردگی زیادی در شبکه تلفن همراه و اینترنت ایجاد شده و تعداد مشترکین اینترنت تا سال 2002 بالغ بر 45000 می‌باشد.
در بوسنی و هرزگوین در حال حاضر دو شرکت مخابرات وجود دارد: مخابرات فدراسیون و جمهوری صربسکا. تنظیم روابط در بخش مخابرات بعهده آژانس ارتباطات (CRA) می‌باشد. اخیرا بسط و گستردگی زیادی در شبکه تلفن همراه و اینترنت ایجاد شده و تعداد مشترکین اینترنت تا سال 2002 بالغ بر 45000 می‌باشد.


'''توریسم'''
'''توریسم'''
خط ۲۶۹: خط ۲۶۵:
=سیستم سیاسی و حقوقی=
=سیستم سیاسی و حقوقی=


==ساختار دولتی==
== ساختار دولتی ==
ساختار داخلی سرزمین بوسنی بسیار پیچیده می‌باشد. این کشور از دو موجودیت یعنی جمهوری صربسکا و فدراسیون بوسنی و هرزگوین تشکیل شده است. ساختار سیاسی و حقوقی کشور بر اساس توافقنامه صلح دیتون (منعقده در تاریخ 21/11/1995 در دیتون آمریکا و امضا‌ء شده در تاریخ 14/12/1995 در پاریس) تعیین و پایه ریزی شده است. نام رسمی جمهوری بوسنی و هرزگوین پس از اجرای توافقنامه صلح دیتون به “بوسنی و هرزگوین” تغییر یافت و این کشور در چارچوب مرزهای تایید شده و به رسمیت شناخته شده بین‌المللی به حیات خویش ادامه داد.
ساختار داخلی سرزمین بوسنی بسیار پیچیده می‌باشد. این کشور از دو موجودیت یعنی جمهوری صربسکا و فدراسیون بوسنی و هرزگوین تشکیل شده است. ساختار سیاسی و حقوقی کشور بر اساس توافقنامه صلح دیتون (منعقده در تاریخ 21/11/1995 در دیتون آمریکا و امضا‌ء شده در تاریخ 14/12/1995 در پاریس) تعیین و پایه ریزی شده است. نام رسمی جمهوری بوسنی و هرزگوین پس از اجرای توافقنامه صلح دیتون به “بوسنی و هرزگوین” تغییر یافت و این کشور در چارچوب مرزهای تایید شده و به رسمیت شناخته شده بین‌المللی به حیات خویش ادامه داد.


==اختیارات نهادهای کشوری==
== اختیارات نهادهای کشوری ==
موارد ذیل در حیطه اختیارات نهادهای کشوری بوسنی و هرزگوین قرار دارد: 1-سیاست خارجی، 2-سیاست تجاری خارجی، 3-سیاست‌های گمرکی، 4-سیستم پولی (به موجب بند هفتم دیتون)، 5-تامین مالی نهادهای کشوری و تعهدات بین‌المللی بوسنی و هرزگوین، 6-اجرای مقررات کیفری و حقوقی کشوری، بین‌المللی و موجودیت‌ها (از جمله ارتباط با پلیس بین‌المللی)، 7- انتصاب مسئولین و فعالیت شبکه ارتباطاتی بین‌المللی و مشترک داخلی (از جمله تصویب مقررات مربوط به ارتباطات بین موجودیتی و کنترل حمل و نقل هوایی).
موارد ذیل در حیطه اختیارات نهادهای کشوری بوسنی و هرزگوین قرار دارد: 1-سیاست خارجی، 2-سیاست تجاری خارجی، 3-سیاست‌های گمرکی، 4-سیستم پولی (به موجب بند هفتم دیتون)، 5-تامین مالی نهادهای کشوری و تعهدات بین‌المللی بوسنی و هرزگوین، 6-اجرای مقررات کیفری و حقوقی کشوری، بین‌المللی و موجودیت‌ها (از جمله ارتباط با پلیس بین‌المللی)، 7- انتصاب مسئولین و فعالیت شبکه ارتباطاتی بین‌المللی و مشترک داخلی (از جمله تصویب مقررات مربوط به ارتباطات بین موجودیتی و کنترل حمل و نقل هوایی).


==واحدهای دولتی==
== واحدهای دولتی ==
بوسنی و هرزگوین از حیث اداری و دولتی به دو واحد (موجودیت) تبدیل شده است: فدراسیون بوسنی و هرزگوین (51 درصد) و جمهوری صربسکا (49 درصد).
بوسنی و هرزگوین از حیث اداری و دولتی به دو واحد (موجودیت) تبدیل شده است: فدراسیون بوسنی و هرزگوین (51 درصد) و جمهوری صربسکا (49 درصد).


خط ۲۸۴: خط ۲۸۰:
کانتونها و مناطق فوق نیز به مناطق شهرداری تقسیم میشوند. برچکو نیز به موجب رای حکمیت کمیسیون بین‌المللی بعنوان منطقه ویژه تحت کنترل دولت کشوری قرار دارد و نام “منطقه” به آن اطلاق می‌شود.
کانتونها و مناطق فوق نیز به مناطق شهرداری تقسیم میشوند. برچکو نیز به موجب رای حکمیت کمیسیون بین‌المللی بعنوان منطقه ویژه تحت کنترل دولت کشوری قرار دارد و نام “منطقه” به آن اطلاق می‌شود.


==قوه مجریه==
== قوه مجریه ==
قوه مجریه در فدراسیون بوسنی و هرزگوین شامل رئیس‌جمهور، معاونین رئیس‌جمهور و دولت فدراسیون می‌باشد.
قوه مجریه در فدراسیون بوسنی و هرزگوین شامل رئیس‌جمهور، معاونین رئیس‌جمهور و دولت فدراسیون می‌باشد.


خط ۲۹۳: خط ۲۸۹:
رئیس شورا و وزرا شورای وزیران را تشکیل میدهند. شورای مزبور مسئولیت اجرای وظایف قید شده در تبصره‌های 1و4و5 بند سوم قانون اساسی را بعهده داشته و گزارش فعالیت‌های خود را به مجلس ارائه می‌نماید (حداقل یکبار در سال می‌بایست گزارش مربوط به هزینه‌های کشوری را ارائه نماید)، 2-حداکثر دوسوم از تعداد کل وزرا می‌توانند از قلمرو فدراسیون انتخاب شوند. انتصاب معاونین وزرا که از حیث قومی با وزیر مربوطه متفاوتند بعهده رئیس شورا می‌باشد. رئیس شورا پس از تایید و رای موافق مجلس وظایف خود را آغاز می‌نماید. شواری وزیران در صورت استیزاه و رای عدم اعتماد مجلس بکار خود خاتمه خواهد داد. شورای وزیران شامل 8 وزیر می‌باشد.
رئیس شورا و وزرا شورای وزیران را تشکیل میدهند. شورای مزبور مسئولیت اجرای وظایف قید شده در تبصره‌های 1و4و5 بند سوم قانون اساسی را بعهده داشته و گزارش فعالیت‌های خود را به مجلس ارائه می‌نماید (حداقل یکبار در سال می‌بایست گزارش مربوط به هزینه‌های کشوری را ارائه نماید)، 2-حداکثر دوسوم از تعداد کل وزرا می‌توانند از قلمرو فدراسیون انتخاب شوند. انتصاب معاونین وزرا که از حیث قومی با وزیر مربوطه متفاوتند بعهده رئیس شورا می‌باشد. رئیس شورا پس از تایید و رای موافق مجلس وظایف خود را آغاز می‌نماید. شواری وزیران در صورت استیزاه و رای عدم اعتماد مجلس بکار خود خاتمه خواهد داد. شورای وزیران شامل 8 وزیر می‌باشد.


==قوه مقننه==
== قوه مقننه ==
مجلس بوسنی و هرزگوین شامل مجلس نمایندگان و خانه اقوام بوسنی و هرزگوین می‌باشد.
مجلس بوسنی و هرزگوین شامل مجلس نمایندگان و خانه اقوام بوسنی و هرزگوین می‌باشد.


خط ۳۰۴: خط ۳۰۰:
مجلس فدراسیون بوسنی و هرزگوین شامل مجلس نمایندگان (متشکل از 98 نماینده) و خانه اقوام (73 نماینده) می‌باشد. توزیع کرسیهای مجلسی به احزاب سیاسی پس از انتخابات 5 اکتبر سال 2002 به شرح ذیل می‌باشند: حزب اقدام دمکرات 32 کرسی، اتحادیه دمکراتیک کروات‌ها 16 کرسی، حزب سوسیال دمکرات 15 کرسی، حزب برای بوسنی 15 کرسی و دیگر احزاب مجموعا 20 کرسی.
مجلس فدراسیون بوسنی و هرزگوین شامل مجلس نمایندگان (متشکل از 98 نماینده) و خانه اقوام (73 نماینده) می‌باشد. توزیع کرسیهای مجلسی به احزاب سیاسی پس از انتخابات 5 اکتبر سال 2002 به شرح ذیل می‌باشند: حزب اقدام دمکرات 32 کرسی، اتحادیه دمکراتیک کروات‌ها 16 کرسی، حزب سوسیال دمکرات 15 کرسی، حزب برای بوسنی 15 کرسی و دیگر احزاب مجموعا 20 کرسی.


==قوه قضائیه==
== قوه قضائیه ==
قوه قضائیه در فدراسیون شامل دادگاه قانون اساسی فدراسیون، دیوان عالی فدراسیون، دادگاه حقوق بشر فدراسیون، مدافع حقوق فدراسیون، شورای تخلفات فدراسیون، ناظرحقوق بشر فدراسیون می‌باشد.
قوه قضائیه در فدراسیون شامل دادگاه قانون اساسی فدراسیون، دیوان عالی فدراسیون، دادگاه حقوق بشر فدراسیون، مدافع حقوق فدراسیون، شورای تخلفات فدراسیون، ناظرحقوق بشر فدراسیون می‌باشد.


خط ۳۴۵: خط ۳۴۱:
بوسنی و هرزگوین در سازمان‌های بین‌المللی ذیل عضو می‌باشد: BIS, CE , EBRD, ECE, FAO, G77, IAEA, IBRD, ICAO, IDA, IFAD, IFC, IFRCS, ILO, IMF, IMO, INTERPOL, IOC, IOMعضو ناظر ,ISO, ITU, NAMعضومهمان, OASعضو ناظر, OICعضو ناظر, OPCW, OSCE, UN, UNCTAD, UNESCO, UNIDO, UNMEE, UPU, WHO, WIPO, WMO, WtoO, WtrOعضو ناظر. بوسنی و هرزگوین عضو مهمان سازمان کنفرانس اسلامی و از سال 1993 نیز عضو ISESCO می‌باشد.  
بوسنی و هرزگوین در سازمان‌های بین‌المللی ذیل عضو می‌باشد: BIS, CE , EBRD, ECE, FAO, G77, IAEA, IBRD, ICAO, IDA, IFAD, IFC, IFRCS, ILO, IMF, IMO, INTERPOL, IOC, IOMعضو ناظر ,ISO, ITU, NAMعضومهمان, OASعضو ناظر, OICعضو ناظر, OPCW, OSCE, UN, UNCTAD, UNESCO, UNIDO, UNMEE, UPU, WHO, WIPO, WMO, WtoO, WtrOعضو ناظر. بوسنی و هرزگوین عضو مهمان سازمان کنفرانس اسلامی و از سال 1993 نیز عضو ISESCO می‌باشد.  


==دفاتر سازمان‌های مهم بین‌المللی در بوسنی==
== دفاتر سازمان‌های مهم بین‌المللی در بوسنی ==
===دفتر سازمان ملل در بوسنی و هرزگوین===
=== دفتر سازمان ملل در بوسنی و هرزگوین ===
این دفتر در تاریخ 21 دسامبر 1995 در پی تصویب قطعنامه 1035 سازمان ملل بمدت یکسال در بوسنی برقرار گردید و سپس شورای امنیت سازمان ملل این مدت را بمدت چندسال تمدید نمود و بالاخره با قطعنامه 1423 در تاریخ 31 دسامبر 2002 به فعالیت خود در بوسنی خاتمه داد.
این دفتر در تاریخ 21 دسامبر 1995 در پی تصویب قطعنامه 1035 سازمان ملل بمدت یکسال در بوسنی برقرار گردید و سپس شورای امنیت سازمان ملل این مدت را بمدت چندسال تمدید نمود و بالاخره با قطعنامه 1423 در تاریخ 31 دسامبر 2002 به فعالیت خود در بوسنی خاتمه داد.


===دفتر نماینده عالی جامعه بین‌الملل===
=== دفتر نماینده عالی جامعه بین‌الملل ===
نماینده عالی جامعه بین‌الملل و وظایف و اختیارات او در ضمیمه 10 توافقنامه صلح دیتون تعریف شده است. حیطه فعالیت‌ها و اختیارات نماینده عالی در بوسنی و هرزگوین به شرح ذیل می‌باشد: نظارت بر اجرای توافقنامه صلح، حمایت از همکاری مستقل با احزاب سیاسی و قوه مجریه در راستای اجرای توافقنامه صلح دیتون، معرفی و اجرای کامل کلیه ابعاد مدنی توافقنامه، هماهنگی فعالیت‌های سازمان‌های غیرنظامی و آژانسها در بوسنی و هرزگوین به منظور تضمین اجرای موثر ابعاد مدنی توافقنامه دیتون، تسهیل در امر تصویب هر گونه تصمیم به منظور حل مشکلات مربوط به اجرای قوانین، مشارکت در کنفرانسهای کمک رسانی، ارائه گزارشات مقطعی به سازمان ملل، اتحادیه اروپا و ایالات متحده آمریکا، فدراسیون روسیه و دیگر دول راغب، احزاب سیاسی و سازمان‌ها.
نماینده عالی جامعه بین‌الملل و وظایف و اختیارات او در ضمیمه 10 توافقنامه صلح دیتون تعریف شده است. حیطه فعالیت‌ها و اختیارات نماینده عالی در بوسنی و هرزگوین به شرح ذیل می‌باشد: نظارت بر اجرای توافقنامه صلح، حمایت از همکاری مستقل با احزاب سیاسی و قوه مجریه در راستای اجرای توافقنامه صلح دیتون، معرفی و اجرای کامل کلیه ابعاد مدنی توافقنامه، هماهنگی فعالیت‌های سازمان‌های غیرنظامی و آژانسها در بوسنی و هرزگوین به منظور تضمین اجرای موثر ابعاد مدنی توافقنامه دیتون، تسهیل در امر تصویب هر گونه تصمیم به منظور حل مشکلات مربوط به اجرای قوانین، مشارکت در کنفرانسهای کمک رسانی، ارائه گزارشات مقطعی به سازمان ملل، اتحادیه اروپا و ایالات متحده آمریکا، فدراسیون روسیه و دیگر دول راغب، احزاب سیاسی و سازمان‌ها.


===دفتر سازمان امنیت و همکاری اروپا===
=== دفتر سازمان امنیت و همکاری اروپا ===
فعالیت‌های سازمان امنیت و همکاری اروپا OSCE در چارچوب توافقنامه صلح دیتون (که در سال 1995 در دیتون به منظور خاتمه بخشیدن به درگیریهای 43 ماهه به امضاء رسید. پس از خاتمه جنگ و درگیری بوسنی و هرزگوین با مشکلات عدیده ای در راستای ایجاد دمکراسی و جامعه چندقومی مواجه می‌باشد) تنظیم شده است.
فعالیت‌های سازمان امنیت و همکاری اروپا OSCE در چارچوب توافقنامه صلح دیتون (که در سال 1995 در دیتون به منظور خاتمه بخشیدن به درگیریهای 43 ماهه به امضاء رسید. پس از خاتمه جنگ و درگیری بوسنی و هرزگوین با مشکلات عدیده ای در راستای ایجاد دمکراسی و جامعه چندقومی مواجه می‌باشد) تنظیم شده است.


==اسفور==
== اسفور ==
پس از امضاء توافقنامه صلح دیتون نیروهای حافظ صلح تحت عنوان آیفور و به سرپرستی ناتو با هدف اجرای ابعاد نظامی توافقنامه صلح تشکیل گردیدند.
پس از امضاء توافقنامه صلح دیتون نیروهای حافظ صلح تحت عنوان آیفور و به سرپرستی ناتو با هدف اجرای ابعاد نظامی توافقنامه صلح تشکیل گردیدند.


خط ۳۷۴: خط ۳۷۰:
دفتر بانک جهانی در بوسنی و هرزگوین: هدف اصلی دفتر بانک جهانی در بوسنی حمایت از دولت در فرایند ایجاد و تقویت نهادها و سیاست اداره کشور، موجودیت‌ها ومناطق و تطبیق سیستم پولی کشور می‌باشد. حمایت از استراتژی مزبور با اعتباری بالغ بر 300 میلیون دلار از آژانس IDA انجام نمی‌گیرد و شرط اصلی ارائه این اعتبار اجرای اصلاحات می‌باشد.
دفتر بانک جهانی در بوسنی و هرزگوین: هدف اصلی دفتر بانک جهانی در بوسنی حمایت از دولت در فرایند ایجاد و تقویت نهادها و سیاست اداره کشور، موجودیت‌ها ومناطق و تطبیق سیستم پولی کشور می‌باشد. حمایت از استراتژی مزبور با اعتباری بالغ بر 300 میلیون دلار از آژانس IDA انجام نمی‌گیرد و شرط اصلی ارائه این اعتبار اجرای اصلاحات می‌باشد.


==USAID در بوسنی و هرزگوین==
==USAID در بوسنی و هرزگوین ==
USAID سازمان دولتی آمریکایی است که با بودجه ای بالغ بر 6 میلیارد دلار برنامه‌های خود در 75 کشور جهان (در اروپا، آسیا، خاورمیانه، آمریکای لاتین و آفریقا) را اجرا می‌نماید. هدف اصلی این سازمان معرفی و حمایت از چارچوب توسعه اقتصادی، امکانات درمانی و بهداشتی، حمایت و تقویت مدیریت سالم و ارائه کمکهای انسان دوستانه در کشورهایی که در مرحله انتقال قرار دارند می‌باشد. آژانس مذکور فعالیت‌های خود را از طریق مشارکت با دول بومی، دیگر سازمان‌های دولتی آمریکایی، اهداکنندگان بین‌المللی، تجار منطقه ای و سازمان‌های غیردولتی به انجام میرساند.
USAID سازمان دولتی آمریکایی است که با بودجه ای بالغ بر 6 میلیارد دلار برنامه‌های خود در 75 کشور جهان (در اروپا، آسیا، خاورمیانه، آمریکای لاتین و آفریقا) را اجرا می‌نماید. هدف اصلی این سازمان معرفی و حمایت از چارچوب توسعه اقتصادی، امکانات درمانی و بهداشتی، حمایت و تقویت مدیریت سالم و ارائه کمکهای انسان دوستانه در کشورهایی که در مرحله انتقال قرار دارند می‌باشد. آژانس مذکور فعالیت‌های خود را از طریق مشارکت با دول بومی، دیگر سازمان‌های دولتی آمریکایی، اهداکنندگان بین‌المللی، تجار منطقه ای و سازمان‌های غیردولتی به انجام میرساند.


خط ۳۸۰: خط ۳۷۶:


=مذهب و فرهنگ=
=مذهب و فرهنگ=
==جمعیت اسلامی==
== جمعیت اسلامی ==
جمعیت اسلامی بوسنی و هرزگوین ارگان واحد مسلمانان بوسنی و هرزگوین و بوشنیاکهای مقیم خارج از کشور (و دیگر مسلمانانی که آن را بعنوان جمعیت اسلامی خویش بپذیرند) می‌باشد.
جمعیت اسلامی بوسنی و هرزگوین ارگان واحد مسلمانان بوسنی و هرزگوین و بوشنیاکهای مقیم خارج از کشور (و دیگر مسلمانانی که آن را بعنوان جمعیت اسلامی خویش بپذیرند) می‌باشد.


مشیحت جمعیت اسلامی سنجاک، مشیحت جمعیت اسلامی کرواسی و مشیحت جمعیت اسلامی اسلوونی نیز اجزاء تشکیل دهنده جمعیت اسلامی بوسنی و هرزگوین می‌باشند.
مشیحت جمعیت اسلامی سنجاک، مشیحت جمعیت اسلامی کرواسی و مشیحت جمعیت اسلامی اسلوونی نیز اجزاء تشکیل دهنده جمعیت اسلامی بوسنی و هرزگوین می‌باشند.


===سلسله مراتب در جمعیت اسلامی بوسنی و هرزگوین===
=== سلسله مراتب در جمعیت اسلامی بوسنی و هرزگوین ===
سلسله مراتب در جمعیت اسلامی بوسنی و هرزگوین به شرح ذیل است: نماز گزاران هر مسجد، مجلس، دفتر مفتی، ریاست جمعیت اسلامی، رئیس العلماء، اجلاس جمعیت اسلامی و دادگاه قانون اساسی جمعیت اسلامی.
سلسله مراتب در جمعیت اسلامی بوسنی و هرزگوین به شرح ذیل است: نماز گزاران هر مسجد، مجلس، دفتر مفتی، ریاست جمعیت اسلامی، رئیس العلماء، اجلاس جمعیت اسلامی و دادگاه قانون اساسی جمعیت اسلامی.


خط ۴۰۶: خط ۴۰۲:
'''''ریاست'''''
'''''ریاست'''''


ریاست جمعیت اسلامی ارگان اجرایی اجلاس جمعیت اسلامی به سرپرستی رئیس العلما می‌باشد. اعضاء ریاست را بجز رئیس العلماء،معاون وی و 4 مفتی، 2 عضو اجلاس اسلامی، یک نماینده دانشکده اسلامی و یک نماینده از مدرسه غازی خسرو بیگ تشکیل میدهند.
ریاست جمعیت اسلامی ارگان اجرایی اجلاس جمعیت اسلامی به سرپرستی رئیس العلما می‌باشد. اعضاء ریاست را بجز رئیس العلماء، معاون وی و 4 مفتی، 2 عضو اجلاس اسلامی، یک نماینده دانشکده اسلامی و یک نماینده از مدرسه غازی خسرو بیگ تشکیل میدهند.


'''''رئیس العلماء'''''
'''''رئیس العلماء'''''
خط ۴۱۶: خط ۴۱۲:
بالاترین ارگان قانون گزاری جمعیت اسلامی بوسنی و هرزگوین می‌باشد که قانون اساسی و دیگر مقررات ضوابط را تصویب نموده، رئیس العلماء را منصوب می‌نماید، مدارس و دیگر اماکن جمعیت اسلامی را تاسیس می‌نماید، مفتیان را عزل و نصب می‌نماید. اجلاس جمعیت اسلامی در تاریخ 28 آوریل 1995 تشکیل و دارای 73 عضو می‌باشد.
بالاترین ارگان قانون گزاری جمعیت اسلامی بوسنی و هرزگوین می‌باشد که قانون اساسی و دیگر مقررات ضوابط را تصویب نموده، رئیس العلماء را منصوب می‌نماید، مدارس و دیگر اماکن جمعیت اسلامی را تاسیس می‌نماید، مفتیان را عزل و نصب می‌نماید. اجلاس جمعیت اسلامی در تاریخ 28 آوریل 1995 تشکیل و دارای 73 عضو می‌باشد.


==اماکن تاریخی، فرهنگی مسلمانان==
== اماکن تاریخی، فرهنگی مسلمانان ==
ساکنین بوسنی با پذیرش دین اسلام برای اولین بار خود را در کنار فرهنگی بزرگ که سریعا پذیرفته شد و در طول قرون آتی به توسعه این مرز و بوم یاری رساند،‌ یافتند. در مناطقی که در چارچوب “پاشالوک بوسنی” قرار داشتند بیشترین میراث فرهنگی حفظ شده است. در حال حاضر نیز ویژگیهای معماری و شهرسازی شرقی در بسیاری از شهرهای قدیمی قرار گرفته در مناطق فوق بخوبی حس می‌شود. تعداد زیادی از شاهکارهای معماری و اماکن تاریخی قرار گرفته در این شهرها به سبک معمول عثمانی ساخته شده‌اند.
ساکنین بوسنی با پذیرش دین اسلام برای اولین بار خود را در کنار فرهنگی بزرگ که سریعا پذیرفته شد و در طول قرون آتی به توسعه این مرز و بوم یاری رساند، ‌ یافتند. در مناطقی که در چارچوب “پاشالوک بوسنی” قرار داشتند بیشترین میراث فرهنگی حفظ شده است. در حال حاضر نیز ویژگیهای معماری و شهرسازی شرقی در بسیاری از شهرهای قدیمی قرار گرفته در مناطق فوق بخوبی حس می‌شود. تعداد زیادی از شاهکارهای معماری و اماکن تاریخی قرار گرفته در این شهرها به سبک معمول عثمانی ساخته شده‌اند.


'''''مساجد'''''
'''''مساجد'''''
خط ۴۴۵: خط ۴۴۱:
پلهای ساخته شده در عهد کلاسیک (قرن شانزدهم) دارای ارزش تاریخی و زیبایی منحصربه فردی می‌باشد. در ساخت پلها همواره گرایشی نسبت به طرحهای آزاد و رویایی وجود داشته است. برخی از پلها دارای یک قوس (پل موستار) و برخی دیگر دارای چند قوس بود (پل ویشه گراد). می‌توان گفت که در ساخت پلها قاعده خاصی وجود نداشته و معمار آزادانه ایده‌های خود را در احداث آنها بکار بسته است. مهمترین و معروفترین پلها شامل: پل رودخانه درینا در ویشه گراد، پل رودخانه نرتوا در موستار، پل کوزیا چوپریا بر رودخانه میلیاتسکای سارایوو، پل ژپا، پلهای رودخانه میلیاتسکای سارایوو، پل ارسلان آگیچ در تربینیه و پلهای زیاد دیگری که نشان‌دهنده تنوع طرحهای معماران در چارچوب سبکی پخته و جدی می‌باشد.
پلهای ساخته شده در عهد کلاسیک (قرن شانزدهم) دارای ارزش تاریخی و زیبایی منحصربه فردی می‌باشد. در ساخت پلها همواره گرایشی نسبت به طرحهای آزاد و رویایی وجود داشته است. برخی از پلها دارای یک قوس (پل موستار) و برخی دیگر دارای چند قوس بود (پل ویشه گراد). می‌توان گفت که در ساخت پلها قاعده خاصی وجود نداشته و معمار آزادانه ایده‌های خود را در احداث آنها بکار بسته است. مهمترین و معروفترین پلها شامل: پل رودخانه درینا در ویشه گراد، پل رودخانه نرتوا در موستار، پل کوزیا چوپریا بر رودخانه میلیاتسکای سارایوو، پل ژپا، پلهای رودخانه میلیاتسکای سارایوو، پل ارسلان آگیچ در تربینیه و پلهای زیاد دیگری که نشان‌دهنده تنوع طرحهای معماران در چارچوب سبکی پخته و جدی می‌باشد.
   
   
==کلیسای کاتولیک==
== کلیسای کاتولیک ==
اولین کشیشان کاتولیک از مناطق دالماتسیا و پانونیه به بوسنی وارد شدند. بطوریکه سریعا در قلمرو سراسقفی بوسنی جامعه اسلامی کاتولیکها و سازماندهی منطقه ای و دفتر اسقف ایجاد گردید. پس از مهاجرت اسلاونیها روند پذیرش دین مسیح که سالها بطول انجامید آغاز گردید. اواسط قرن یازدهم میلادی (سال 1089) در زمان حکومت شاه کرشیمیر چهارم دفتر سراسقفی بوسنی در محلی نزدیک ویسوکو تاسیس گردید. به موجب مدارک و اسناد واتیکان سراسقفی بوسنی زمانی به اسپلیت، در مقطعی دیگر به بار و سپس به دوبرونیک و کولاچه وابسته بوده است.
اولین کشیشان کاتولیک از مناطق دالماتسیا و پانونیه به بوسنی وارد شدند. بطوریکه سریعا در قلمرو سراسقفی بوسنی جامعه اسلامی کاتولیکها و سازماندهی منطقه ای و دفتر اسقف ایجاد گردید. پس از مهاجرت اسلاونیها روند پذیرش دین مسیح که سالها بطول انجامید آغاز گردید. اواسط قرن یازدهم میلادی (سال 1089) در زمان حکومت شاه کرشیمیر چهارم دفتر سراسقفی بوسنی در محلی نزدیک ویسوکو تاسیس گردید. به موجب مدارک و اسناد واتیکان سراسقفی بوسنی زمانی به اسپلیت، در مقطعی دیگر به بار و سپس به دوبرونیک و کولاچه وابسته بوده است.


خط ۴۵۴: خط ۴۵۰:
پاپ لئون سیزدهم در سال 1881 با توجه به شرایط جدید سیاسی، سلسله مراتب کلیسای کاتولیک بوسنی را اعلام نمود و در سارایوو نیز دفتر سراسقفی، و در دو شهر موستار و بانیالوکا نیز دفتر اسقف منطقه برقرار و تاسیس گردید. اولین اسقف اعظم بوسنی دکتر یوسیپ استادلراستاد دانشگاه زاگرب بود که پایه‌های توسعه جدید کلیسای کاتولیک را گذاشت. بدین ترتیب کلیسای کاتولیک بوسنی به چهار منطقه اسقفی تقسیم گردید: تربینیه-مرکانسکا که توسط اسقف موستار سرپرستی میشد، موستار-دووانی، بانیالوکا و ورخ بوسنی. سراسقفی 22401 گره کیلومتری را تحت پوشش قرار میداد. قبل از جنگ در منطقه اسقف اعظم بوسنی 528هزار کاتولیک زندگی می‌کردند و تعداد کشیشها 240 تن بود بسیاری از کشیشان کاتولیک در مناطق محل اقامت کروات‌ها در خارج از کشور فعالیت داشتند. در شهر سارایوو دو مدرسه مذهبی کاتولیکها وجود داشت یکی برای دختران راهبه (که ظرفیت آن 65 الی 75 تن بود) و مدرسه دیگر نیز برای کودکان عادی بود که ظرفیت 192 تن را داشت. دانشکده کاتولیک جهت کشیشهای فرانیویی نیز وجود داشت که ظرفیت 75 الی 80 تن را داشت. فرانیوییها در ویسوکو نیز دبیرستانی داشتند در منطقه سراسقفی 335 راهبه نیز وجود داشت که در 24 صومعه مستقر بودند. در مقطع جنگ یعنی سالهای 1992 تا 1995 در منطقه سراسقفی بوسنی از مجموع 528 هزار کاتولیک تنها 200 هزار تن باقی ماندند و در طول جنگ نیز 3 کشیش و یک راهبه کاتولیک جان خود را از دست دادند. تعداد قطعی کاتولیکهای کشته یا مفقود شده در طول جنگ مشخص نیست. عزیمت پاپ ژان پل دوم به سارایوو در تاریخ 12 و 13 آوریل 1997 و بانیالوکا در سال 2003 به کاتولیکهای بوسنی و هرزگوین دلگرمی زیادی داد.
پاپ لئون سیزدهم در سال 1881 با توجه به شرایط جدید سیاسی، سلسله مراتب کلیسای کاتولیک بوسنی را اعلام نمود و در سارایوو نیز دفتر سراسقفی، و در دو شهر موستار و بانیالوکا نیز دفتر اسقف منطقه برقرار و تاسیس گردید. اولین اسقف اعظم بوسنی دکتر یوسیپ استادلراستاد دانشگاه زاگرب بود که پایه‌های توسعه جدید کلیسای کاتولیک را گذاشت. بدین ترتیب کلیسای کاتولیک بوسنی به چهار منطقه اسقفی تقسیم گردید: تربینیه-مرکانسکا که توسط اسقف موستار سرپرستی میشد، موستار-دووانی، بانیالوکا و ورخ بوسنی. سراسقفی 22401 گره کیلومتری را تحت پوشش قرار میداد. قبل از جنگ در منطقه اسقف اعظم بوسنی 528هزار کاتولیک زندگی می‌کردند و تعداد کشیشها 240 تن بود بسیاری از کشیشان کاتولیک در مناطق محل اقامت کروات‌ها در خارج از کشور فعالیت داشتند. در شهر سارایوو دو مدرسه مذهبی کاتولیکها وجود داشت یکی برای دختران راهبه (که ظرفیت آن 65 الی 75 تن بود) و مدرسه دیگر نیز برای کودکان عادی بود که ظرفیت 192 تن را داشت. دانشکده کاتولیک جهت کشیشهای فرانیویی نیز وجود داشت که ظرفیت 75 الی 80 تن را داشت. فرانیوییها در ویسوکو نیز دبیرستانی داشتند در منطقه سراسقفی 335 راهبه نیز وجود داشت که در 24 صومعه مستقر بودند. در مقطع جنگ یعنی سالهای 1992 تا 1995 در منطقه سراسقفی بوسنی از مجموع 528 هزار کاتولیک تنها 200 هزار تن باقی ماندند و در طول جنگ نیز 3 کشیش و یک راهبه کاتولیک جان خود را از دست دادند. تعداد قطعی کاتولیکهای کشته یا مفقود شده در طول جنگ مشخص نیست. عزیمت پاپ ژان پل دوم به سارایوو در تاریخ 12 و 13 آوریل 1997 و بانیالوکا در سال 2003 به کاتولیکهای بوسنی و هرزگوین دلگرمی زیادی داد.


==کلیسای ارتدوکس==
== کلیسای ارتدوکس ==
کلیسای ارتدوکس صرب‌ها در بوسنی و هرزگوین دارای 5 منطقه می‌باشد: دابروبوسانسکی که دفتر آن در سارایوو بوده و سراسقف آن در سوکولاتس زندگی می‌کند (این سراسقفی دارای 56 کلیسا و 168400 صرب ارتدوکس می‌باشد)، زاهوم-هرزگوین که دفتر آن در موستار بوده و اسقف آن در تربینیه زندگی می‌کند (این منطقه اسقفی دارای 46 کلیسا، 4 صومعه و 119650 صرب ارتدوکس می‌باشد، زورنیک=توزلا (دارای 70 کلیسا، 3 صومعه و 168800 صرب ارتدوکس می‌باشد)، بانیالوکا (دارای 127 کلیسا، 2 صومعه و 219000 صرب ارتدوکس می‌باشد) و بیهاچ-پتروواتس (دارای 82 کلیسا، یک صومعه و 168000 صرب ارتدوکس می‌باشد).
کلیسای ارتدوکس صرب‌ها در بوسنی و هرزگوین دارای 5 منطقه می‌باشد: دابروبوسانسکی که دفتر آن در سارایوو بوده و سراسقف آن در سوکولاتس زندگی می‌کند (این سراسقفی دارای 56 کلیسا و 168400 صرب ارتدوکس می‌باشد)، زاهوم-هرزگوین که دفتر آن در موستار بوده و اسقف آن در تربینیه زندگی می‌کند (این منطقه اسقفی دارای 46 کلیسا، 4 صومعه و 119650 صرب ارتدوکس می‌باشد، زورنیک=توزلا (دارای 70 کلیسا، 3 صومعه و 168800 صرب ارتدوکس می‌باشد)، بانیالوکا (دارای 127 کلیسا، 2 صومعه و 219000 صرب ارتدوکس می‌باشد) و بیهاچ-پتروواتس (دارای 82 کلیسا، یک صومعه و 168000 صرب ارتدوکس می‌باشد).


خط ۴۷۳: خط ۴۶۹:
به موجب جدیدترین آمار در حال حاضر در هر 5 منطقه کلیسای ارتدوکس 843850 صرب ارتدوکس زندگی می‌کنند.
به موجب جدیدترین آمار در حال حاضر در هر 5 منطقه کلیسای ارتدوکس 843850 صرب ارتدوکس زندگی می‌کنند.


==جامعه یهودیان==
== جامعه یهودیان ==
جامعه یهودیان یکی از کم جمعیت ترین جوامع مذهبی در بوسنی و هرزگوین محسوب می‌شود. در حال حاضر در بوسنی و هرزگوین 1000 یهودی زندگی می‌کنند که بخش اعظم آنها یعنی قریب به 700 تن در منطقه سارایوو زندگی می‌کنند. تعداد کمی یهودی نیز در موستار، زنیتسا و توزلا (فدراسیون) و بانیالوکا و دوبوی (جمهوری صربسکا) زندگی می‌کنند. جامعه یهودیان بوسنی و هرزگوین همگرایی بسیار خوبی با جامعه بوسنی ایجاد نموده ولی در آن حل نشده است. قابل ذکر است که از سال 1995 به بعد هیچ یهودی سارایوو را ترک نکرده و 300 تن از آنان نیز به این شهر بازگشته‌اند.
جامعه یهودیان یکی از کم جمعیت ترین جوامع مذهبی در بوسنی و هرزگوین محسوب می‌شود. در حال حاضر در بوسنی و هرزگوین 1000 یهودی زندگی می‌کنند که بخش اعظم آنها یعنی قریب به 700 تن در منطقه سارایوو زندگی می‌کنند. تعداد کمی یهودی نیز در موستار، زنیتسا و توزلا (فدراسیون) و بانیالوکا و دوبوی (جمهوری صربسکا) زندگی می‌کنند. جامعه یهودیان بوسنی و هرزگوین همگرایی بسیار خوبی با جامعه بوسنی ایجاد نموده ولی در آن حل نشده است. قابل ذکر است که از سال 1995 به بعد هیچ یهودی سارایوو را ترک نکرده و 300 تن از آنان نیز به این شهر بازگشته‌اند.


خط ۴۸۲: خط ۴۷۸:
آموزش و پرورش در بوسنی و هرزگوین در حیطه اختیار دولت موجودیت‌ها و کانتونها قرار دارد. سیستم آموزشی تقریبا به همان شکل سابق باقی مانده و جدیدا اصلاحاتی در راستای بکارگیری سبک و استاندارد جدید اروپایی در مدارس و سیستم آموزشی بعمل آمده است. در طول جنگ در فدراسیون تعداد زیادی از مدارس دستخوش تخریب شده ولی به یمن تلاشها و کمکهای مالی بلاعوض جامعه بین‌الملل تقریبا کلیه مدارس تخریب شده  
آموزش و پرورش در بوسنی و هرزگوین در حیطه اختیار دولت موجودیت‌ها و کانتونها قرار دارد. سیستم آموزشی تقریبا به همان شکل سابق باقی مانده و جدیدا اصلاحاتی در راستای بکارگیری سبک و استاندارد جدید اروپایی در مدارس و سیستم آموزشی بعمل آمده است. در طول جنگ در فدراسیون تعداد زیادی از مدارس دستخوش تخریب شده ولی به یمن تلاشها و کمکهای مالی بلاعوض جامعه بین‌الملل تقریبا کلیه مدارس تخریب شده  


==بازسازی و احیا شده سیستم آموزش و پرورش==
== بازسازی و احیا شده سیستم آموزش و پرورش ==
آموزش و پرورش در بوسنی و هرزگوین در حیطه اختیار دولت موجودیت‌ها و کانتونها قرار دارد. سیستم آموزشی تقریبا به همان شکل سابق باقی مانده و جدیدا اصلاحاتی در راستای بکارگیری سبک و استاندارد جدید اروپایی در مدارس و سیستم آموزشی بعمل آمده است. در طول جنگ در فدراسیون تعداد زیادی از مدارس دستخوش تخریب شده ولی به یمن تلاشها و کمکهای مالی بلاعوض جامعه بین‌الملل تقریبا کلیه مدارس تخریب شده بازسازی و احیا شده‌اند. در حال حاضر توافق نظر در خصوص سیستم واحد و متحدالشکل آموزشی در مدارس و حذف کلیه اشکال تبعیض در بین دانش‌آموزان و دانشجویان در جریان است.
آموزش و پرورش در بوسنی و هرزگوین در حیطه اختیار دولت موجودیت‌ها و کانتونها قرار دارد. سیستم آموزشی تقریبا به همان شکل سابق باقی مانده و جدیدا اصلاحاتی در راستای بکارگیری سبک و استاندارد جدید اروپایی در مدارس و سیستم آموزشی بعمل آمده است. در طول جنگ در فدراسیون تعداد زیادی از مدارس دستخوش تخریب شده ولی به یمن تلاشها و کمکهای مالی بلاعوض جامعه بین‌الملل تقریبا کلیه مدارس تخریب شده بازسازی و احیا شده‌اند. در حال حاضر توافق نظر در خصوص سیستم واحد و متحدالشکل آموزشی در مدارس و حذف کلیه اشکال تبعیض در بین دانش‌آموزان و دانشجویان در جریان است.


==سیستم آموزشی فدراسیون بوسنی و هرزگوین==
== سیستم آموزشی فدراسیون بوسنی و هرزگوین ==
در دبستانهای فدراسیون (دوره هشت ساله) تا پایان سال تحصیلی 2001/2000 در مجموع 13294 معلم و 259036 دانش آموز وجود داشته که 129240 تن از آنها دختر بوده‌اند. تعداد دبستانها نیز بالغ بر 1040 بوده است.
در دبستانهای فدراسیون (دوره هشت ساله) تا پایان سال تحصیلی 2001/2000 در مجموع 13294 معلم و 259036 دانش آموز وجود داشته که 129240 تن از آنها دختر بوده‌اند. تعداد دبستانها نیز بالغ بر 1040 بوده است.


خط ۴۹۲: خط ۴۸۸:
در فدراسیون بوسنی و هرزگوین 7 دانشسرا و 55 دانشکده و فرهنگستان وجود دارند. سیستم آموزش عالی در قالب 4 دانشگاه سارایوو، توزلا، موستار و بیهاچ سازماندهی و اداره می‌شود. تعداد کل دانشجویان در سال تحصیلی 2000/1999 در سطح فدراسیون بالغ بر 43839 تن بوده که از این تعداد 21204 پسر و 22635 دختر بوده‌اند.
در فدراسیون بوسنی و هرزگوین 7 دانشسرا و 55 دانشکده و فرهنگستان وجود دارند. سیستم آموزش عالی در قالب 4 دانشگاه سارایوو، توزلا، موستار و بیهاچ سازماندهی و اداره می‌شود. تعداد کل دانشجویان در سال تحصیلی 2000/1999 در سطح فدراسیون بالغ بر 43839 تن بوده که از این تعداد 21204 پسر و 22635 دختر بوده‌اند.


==سیستم‌ آموزشی جمهوری صربسکا==
== سیستم‌ آموزشی جمهوری صربسکا ==
در دبستانهای جمهوری صربسکا در سال تحصیلی 2001/2002 در مجموع 6961 معلم که 4389 تن از آنها زن و 6039 تن از آنها استخدام دائم و 935 تن باقیمانده بطور موقت استخدام شده‌اند بکار مشغول بوده‌اند. تعداد دانش‌آموزان مدارس در مقطع قید شده بالغ بر 117000 تن بوده است.
در دبستانهای جمهوری صربسکا در سال تحصیلی 2001/2002 در مجموع 6961 معلم که 4389 تن از آنها زن و 6039 تن از آنها استخدام دائم و 935 تن باقیمانده بطور موقت استخدام شده‌اند بکار مشغول بوده‌اند. تعداد دانش‌آموزان مدارس در مقطع قید شده بالغ بر 117000 تن بوده است.


خط ۵۰۲: خط ۴۹۸:
در بوسنی و هرزگوین سه سیستم مجزای درمانی وجود دارد که در چارچوب 13 وزارت بهداشت و درمان سازماندهی و سرپرستی می‌شوند. منطقه برچکو نیز نیازهای بهداشتی اولیه و ثانویه شهروندان خود را تامین و اداره می‌کند ضمن اینکه با توجه به تعداد کم سکنه این منطقه، در توافقنامه مربوط به تعیین وضعیت برچکو مسئولیت تامین بیمه درمانی و بازنشستگی مبارزین جنگی، معلولین جنگی و جنگزدگان و همچنین بیکاران به دو موجودیت سپرده شده (تا زمانی که سازمان تامین اجتماعی برچکو امکان بعهده‌گیری مسئولیت آنها را فراهم آورد).
در بوسنی و هرزگوین سه سیستم مجزای درمانی وجود دارد که در چارچوب 13 وزارت بهداشت و درمان سازماندهی و سرپرستی می‌شوند. منطقه برچکو نیز نیازهای بهداشتی اولیه و ثانویه شهروندان خود را تامین و اداره می‌کند ضمن اینکه با توجه به تعداد کم سکنه این منطقه، در توافقنامه مربوط به تعیین وضعیت برچکو مسئولیت تامین بیمه درمانی و بازنشستگی مبارزین جنگی، معلولین جنگی و جنگزدگان و همچنین بیکاران به دو موجودیت سپرده شده (تا زمانی که سازمان تامین اجتماعی برچکو امکان بعهده‌گیری مسئولیت آنها را فراهم آورد).


==سیستم درمانی فدراسیون بوسنی و هرزگوین==
== سیستم درمانی فدراسیون بوسنی و هرزگوین ==
در فدراسیون بوسنی و هرزگوین سیستم بهداشتی و درمانی بطور غیرمرکزی و در سطح کانتونها اداره می‌شود بطوریکه هر کانتون وظیفه تامین نیازهای اولیه و ثانویه بهداشتی و درمانی سکنه خود را بعهده دارد. وزارت بهداشت و درمان فدراسیون تنها وظیفه هماهنگی بین وزارت‌های کانتونی را بعهده دارد. بودجه مربوط به امور بهداشتی و درمانی در سال 2002 بالغ بر 694486765 مارک بوده است. مبلغ فوق از محل پرداخت‌های مربوط به بیمه درمانی، مشارکت اشخاص در تامین هزینه درمان و بودجه فدراسیون، کانتونها و مناطق شهرداری تامین شده است.
در فدراسیون بوسنی و هرزگوین سیستم بهداشتی و درمانی بطور غیرمرکزی و در سطح کانتونها اداره می‌شود بطوریکه هر کانتون وظیفه تامین نیازهای اولیه و ثانویه بهداشتی و درمانی سکنه خود را بعهده دارد. وزارت بهداشت و درمان فدراسیون تنها وظیفه هماهنگی بین وزارت‌های کانتونی را بعهده دارد. بودجه مربوط به امور بهداشتی و درمانی در سال 2002 بالغ بر 694486765 مارک بوده است. مبلغ فوق از محل پرداخت‌های مربوط به بیمه درمانی، مشارکت اشخاص در تامین هزینه درمان و بودجه فدراسیون، کانتونها و مناطق شهرداری تامین شده است.


خط ۵۰۹: خط ۵۰۵:
تعداد شاغلین در بخش درمانی و بهداشتی در فدراسیون در سال 2002 23580 تن بوده که 16906 تن یا 70/71 درصد در بخش پزشکی (10361 پرستار و تکنسین، 3738 پزشک که 2621 تن از آنها متخصص می‌باشند، بیشترین تعداد پزشکان متخصص را متخصصین داخلی- 360 تن، متخصص اطفال- 277 تن، متخصص زنان و زایمان- 265 تن، متخصص اعصاب و روان- 210 تن تشکیل میدهند) و 6674 یا 30/28 در بخش غیرپزشکی فعالیت داشته‌اند. تعداد تخت‌های بیمارستانهای عمومی و کانتونی در سال 2002 بالغ بر 3884 بوده و ظرفیت سه مجتمع پزشکی سارایوو، توزلا و موستار نیز بالغ بر 3935 تخت می‌باشد.
تعداد شاغلین در بخش درمانی و بهداشتی در فدراسیون در سال 2002 23580 تن بوده که 16906 تن یا 70/71 درصد در بخش پزشکی (10361 پرستار و تکنسین، 3738 پزشک که 2621 تن از آنها متخصص می‌باشند، بیشترین تعداد پزشکان متخصص را متخصصین داخلی- 360 تن، متخصص اطفال- 277 تن، متخصص زنان و زایمان- 265 تن، متخصص اعصاب و روان- 210 تن تشکیل میدهند) و 6674 یا 30/28 در بخش غیرپزشکی فعالیت داشته‌اند. تعداد تخت‌های بیمارستانهای عمومی و کانتونی در سال 2002 بالغ بر 3884 بوده و ظرفیت سه مجتمع پزشکی سارایوو، توزلا و موستار نیز بالغ بر 3935 تخت می‌باشد.


==سیستم درمانی جمهوری صربسکا==
== سیستم درمانی جمهوری صربسکا ==
در جمهوری صربسکا سیستم بهداشتی و درمانی شکلی مرکزی دارد و وزارت مربوطه نیز در بانیالوکا مستقر و مسئولیت کامل کنترل و نظارت و برنامه‌ریزی و سازماندهی و مدیریت بخش درمانی و بهداشتی این موجودیت را عهده دار می‌باشد.
در جمهوری صربسکا سیستم بهداشتی و درمانی شکلی مرکزی دارد و وزارت مربوطه نیز در بانیالوکا مستقر و مسئولیت کامل کنترل و نظارت و برنامه‌ریزی و سازماندهی و مدیریت بخش درمانی و بهداشتی این موجودیت را عهده دار می‌باشد.


خط ۵۲۲: خط ۵۱۸:
{{پانویس}}
{{پانویس}}


[[رده: بوسنی و هرزگوین]]
[[رده:بوسنی و هرزگوین]]
[[رده: کشورها]]
[[رده:کشورها]]
[[رده: کشورهای اسلامی ]]
[[رده:کشورهای اسلامی]]
[[رده: کشورهای دارای جمعیت مسلمان]]
[[رده:کشورهای دارای جمعیت مسلمان]]
۴٬۹۳۳

ویرایش