پرش به محتوا

ابوعلی جبایی: تفاوت میان نسخه‌ها

جز
تمیزکاری
جز (تمیزکاری)
خط ۳۷: خط ۳۷:
=فرزندان=
=فرزندان=


وی دو فرزند داشت: پسری به نام ابوهاشم که پس از مرگ پدر ریاست معتزله بصره را برعهده گرفت و دختری که گفته شده است در آرای معتزلی تبحر داشت و آموزه‌های آن مکتب را در میان زنان ترویج می‌کرد<ref>رجوع کنید به قاضی عبدالجباربن احمد، ص ۳۳۰؛ ابن مرتضی ، ص ۱۰۹.</ref>.
وی دو فرزند داشت: پسری به نام ابوهاشم که پس از مرگ پدر ریاست معتزله بصره را برعهده گرفت و دختری که گفته شده است در آرای معتزلی تبحر داشت و آموزه‌های آن مکتب را در میان زنان ترویج می‌کرد<ref>رجوع کنید به قاضی عبدالجباربن احمد، ص ۳۳۰؛ ابن مرتضی، ص ۱۰۹.</ref>.


=شاگردان جبائی=
=شاگردان جبائی=
خط ۴۳: خط ۴۳:
از مهمترین شاگردان او می­توان به پسرش ابوهاشم اشاره کرد که بعد از پدر به ریاست معتزله بصره رسید<ref>ملطی؛ پیشین، ص 149.</ref>.
از مهمترین شاگردان او می­توان به پسرش ابوهاشم اشاره کرد که بعد از پدر به ریاست معتزله بصره رسید<ref>ملطی؛ پیشین، ص 149.</ref>.


از دیگر شاگردان معروف وی می­توان به [[ابوالحسن اشعری]]، مؤسس [[اشاعره|مذهب اشعری]]، اشاره کرد<ref>ذهبی؛ تاریخ الاسلام، بیروت، دارالکتب العربی، 1415ق.، 20/ 127.</ref>. برخی از معتزلیان او را نویسنده یکصد و پنجاه هزار صفحه مطالب علمی می­دانند<ref>احمدبن یحیی پیشین: 289.</ref> که بیش از چهار هزار از آن مباحث کلامی بوده است<ref>ملطی؛ پیشین ،40.</ref>. او مناظراتی با بزرگان عصر خود نیز داشته است<ref>قاضی عبدالجبار، عماد الدین ابی الحسن؛ فضل الاعتزال و طبقات المعتزله، به کوشش فواد سید، تونس، دارالتونسیه للنشر، 1974 م. الطبقة الاولی، ص 287 -295.</ref>.
از دیگر شاگردان معروف وی می­توان به [[ابوالحسن اشعری]]، مؤسس [[اشاعره|مذهب اشعری]]، اشاره کرد<ref>ذهبی؛ تاریخ الاسلام، بیروت، دارالکتب العربی، 1415ق. ، 20/ 127.</ref>. برخی از معتزلیان او را نویسنده یکصد و پنجاه هزار صفحه مطالب علمی می­دانند<ref>احمدبن یحیی پیشین: 289.</ref> که بیش از چهار هزار از آن مباحث کلامی بوده است<ref>ملطی؛ پیشین ،40.</ref>. او مناظراتی با بزرگان عصر خود نیز داشته است<ref>قاضی عبدالجبار، عماد الدین ابی الحسن؛ فضل الاعتزال و طبقات المعتزله، به کوشش فواد سید، تونس، دارالتونسیه للنشر، 1974 م. الطبقة الاولی، ص 287 -295.</ref>.


'''دیگر شاگردان جبّائی عبارت بودند از''':
'''دیگر شاگردان جبّائی عبارت بودند از''':


#عبداللّه بن عباس رامهُرمُزی ؛
# عبداللّه بن عباس رامهُرمُزی؛
#ابوعمر سعیدبن محمد باهلی (متوفی ۳۰۰)؛
# ابوعمر سعیدبن محمد باهلی (متوفی ۳۰۰)؛
#ابن‌ابی عَلاّ ن ؛
# ابن‌ابی عَلاّ ن؛
#ابوالقاسم حارث وَرّاق ؛
# ابوالقاسم حارث وَرّاق؛
#ابوالقاسم علی تَنُوخی ؛
# ابوالقاسم علی تَنُوخی؛
#ابوعبداللّه واسطی ؛
# ابوعبداللّه واسطی؛
#ابوالحسن علی بن فَرزویه ؛
# ابوالحسن علی بن فَرزویه؛
#ابوبکربن حرب تُستَری ؛
# ابوبکربن حرب تُستَری؛
#ابواحمد عَسکری عَبدَکی(ابن‌عَبْدَک )؛
# ابواحمد عَسکری عَبدَکی(ابن‌عَبْدَک)؛
#ابوالحسن اسفراینی ؛
# ابوالحسن اسفراینی؛
#ابوعبدالرحمان صَیدَلانی ؛
# ابوعبدالرحمان صَیدَلانی؛
#ابوالحسین حسینی ؛
# ابوالحسین حسینی؛
#و سه خراسانی :
# و سه خراسانی:
#ابوالفضل کَشّی،
# ابوالفضل کَشّی،
#ابوالفضل خُجَندی،
# ابوالفضل خُجَندی،
#ابوسعید اُشروسَنی<ref>گوئین ، ۱۹۸۲، ص ۲۴.</ref>.
# ابوسعید اُشروسَنی<ref>گوئین، ۱۹۸۲، ص ۲۴.</ref>.


=آثار=
=آثار=


یکی از آثار جبّائی شامل پاسخ‌های او به پرسش‌های دخترش است<ref>ژیماره ، ۱۹۷۶؛همو، ۱۹۸۴، ش ۱۴.</ref>. احتمالاً همسر جبّائی خوزستانی بوده و با توجه به این که جبّائی ۴۲ ساله بوده که پسرش به دنیا آمده، می‌توان گفت که او پس از بازگشت از [[بغداد]] به [[خوزستان]]، ازدواج کرده است. اظهار صَفَدی<ref>ج ۴، ص ۷۴.</ref> را مبنی بر این که جبّائی همسر مادر ابوالحسن اشعری بوده، هیچ منبع دیگری تأیید نکرده است و اساساً این مطلب صحیح نیست <ref>گوئین ، ۱۹۸۲، ص ۱۳.</ref>.
یکی از آثار جبّائی شامل پاسخ‌های او به پرسش‌های دخترش است<ref>ژیماره، ۱۹۷۶؛همو، ۱۹۸۴، ش ۱۴.</ref>. احتمالاً همسر جبّائی خوزستانی بوده و با توجه به این که جبّائی ۴۲ ساله بوده که پسرش به دنیا آمده، می‌توان گفت که او پس از بازگشت از [[بغداد]] به [[خوزستان]]، ازدواج کرده است. اظهار صَفَدی<ref>ج ۴، ص ۷۴.</ref> را مبنی بر این که جبّائی همسر مادر ابوالحسن اشعری بوده، هیچ منبع دیگری تأیید نکرده است و اساساً این مطلب صحیح نیست <ref>گوئین، ۱۹۸۲، ص ۱۳.</ref>.


جبّائی تألیفات متعددی داشته که هیچ یک از آنها باقی نمانده است. گفته‌اند که او ۰۰۰، ۱۵۰ برگ، یعنی سیصد هزار صفحه، را تماماً املا کرده است<ref>رجوع کنید به قاضی عبدالجباربن احمد، ص ۲۸۹ـ۲۹۰؛ابن مرتضی، ص ۸۲.</ref>. بنا به نوشته مَلَطی (متوفی ۳۷۷؛ص ۴۰)، چهل هزار برگ آن با مباحث کلامی مرتبط است.
جبّائی تألیفات متعددی داشته که هیچ یک از آنها باقی نمانده است. گفته‌اند که او ۰۰۰، ۱۵۰ برگ، یعنی سیصد هزار صفحه، را تماماً املا کرده است<ref>رجوع کنید به قاضی عبدالجباربن احمد، ص ۲۸۹ـ۲۹۰؛ابن مرتضی، ص ۸۲.</ref>. بنا به نوشته مَلَطی (متوفی ۳۷۷؛ص ۴۰)، چهل هزار برگ آن با مباحث کلامی مرتبط است.


گفته‌اند که در فهرست ابن‌ندیم عنوان هفتاد کتاب از جبّائی ذکر شده بوده، ولی آن بخش باقی نمانده است<ref>رجوع کنید به ابن حَجَر عَسقَلانی ، ج ۷، ص ۳۲۴؛فوک ، ص ۳۱۷، ۳۱۹؛ژیماره ، ۱۹۷۶، ص ۲۷۷.</ref>. در کتاب‌های طبقات معتزلیان نیز اطلاعی در باره مکتوبات جبّائی نیامده است. بیشترین اطلاعات در باره تألیفات او در ارجاعات فراوان اما پراکنده به آثار او، در کتاب‌های متأخر، به ویژه نوشته‌های معتزلیان، یافت می‌شود. از این ارجاعات پیداست که آثار جبّائی بر سه نوع اصلی بوده است<ref>شماره های داخل پرانتز، به فهرست آثاری که دانیل ژیماره در ۱۹۷۶ و ۱۹۸۴ تهیه کرده است ، اشاره دارد.</ref>.
گفته‌اند که در فهرست ابن‌ندیم عنوان هفتاد کتاب از جبّائی ذکر شده بوده، ولی آن بخش باقی نمانده است<ref>رجوع کنید به ابن حَجَر عَسقَلانی، ج ۷، ص ۳۲۴؛فوک، ص ۳۱۷، ۳۱۹؛ژیماره، ۱۹۷۶، ص ۲۷۷.</ref>. در کتاب‌های طبقات معتزلیان نیز اطلاعی در باره مکتوبات جبّائی نیامده است. بیشترین اطلاعات در باره تألیفات او در ارجاعات فراوان اما پراکنده به آثار او، در کتاب‌های متأخر، به ویژه نوشته‌های معتزلیان، یافت می‌شود. از این ارجاعات پیداست که آثار جبّائی بر سه نوع اصلی بوده است<ref>شماره های داخل پرانتز، به فهرست آثاری که دانیل ژیماره در ۱۹۷۶ و ۱۹۸۴ تهیه کرده است، اشاره دارد.</ref>.


=مخالفت با جبائیه=
=مخالفت با جبائیه=


گفتنی است که برخی از متکلمان امامیه ردیه­‌هایی بر ابوعلی جبایی نوشته‌اند که از آن جمله می­‌توان به ابوسهل اسماعیل بن علی (م. 311ق.)<ref> طوسی؛ الفهرست، تحقیق عبدالعزیز طباطبایی ، قم، مکتبة الطباطبایی؛ 1422ق. 49.</ref>، ابوجعفر محمد بن عبدالرحمان بن قبه رازی (م. قبل از 319ق.)<ref>نجاشی؛ کتاب الرجال، تحقیق ، شبیری زنجانی، قم، موسسة النشر الاسلامی، 1414ق. 375.</ref> و [[ابومحمد حسن بن موسی نوبختی]] (م. 3269ق.)<ref> پیشین: 375.</ref> اشاره کرد. در این باره باید گفت که روشن نیست ردیه‌­های این بزرگان [[شیعه]] بر چه نظریه یا اثری از ابوعلی جبایی وارد شده است. با این حال به ظن قوی می­توان گفت که پیرامون مسائل [[امامت]] بوده هم چنان که خود ابوعلی جبائی تنها اختلاف معتزله و [[شیعیان]] (در دوران خود را) مسئله امامت می­داند<ref>قزوینی، عبدالحلیل؛ تحقیق محدث ارموی، تهران، بی تا، 1358، 493.</ref>.
گفتنی است که برخی از متکلمان امامیه ردیه­‌هایی بر ابوعلی جبایی نوشته‌اند که از آن جمله می­‌توان به ابوسهل اسماعیل بن علی (م. 311ق.)<ref> طوسی؛ الفهرست، تحقیق عبدالعزیز طباطبایی، قم، مکتبة الطباطبایی؛ 1422ق. 49.</ref>، ابوجعفر محمد بن عبدالرحمان بن قبه رازی (م. قبل از 319ق.)<ref>نجاشی؛ کتاب الرجال، تحقیق، شبیری زنجانی، قم، موسسة النشر الاسلامی، 1414ق. 375.</ref> و [[ابومحمد حسن بن موسی نوبختی]] (م. 3269ق.)<ref> پیشین: 375.</ref> اشاره کرد. در این باره باید گفت که روشن نیست ردیه‌­های این بزرگان [[شیعه]] بر چه نظریه یا اثری از ابوعلی جبایی وارد شده است. با این حال به ظن قوی می­توان گفت که پیرامون مسائل [[امامت]] بوده هم چنان که خود ابوعلی جبائی تنها اختلاف معتزله و [[شیعیان]] (در دوران خود را) مسئله امامت می­داند<ref>قزوینی، عبدالحلیل؛ تحقیق محدث ارموی، تهران، بی تا، 1358، 493.</ref>.
از ابوعلی در مباحث مختلف کلامی آرا و عقایدی بر جای مانده که بسیاری از ملل و نحل نگاران، آنها را مورد اشاره قرار داده‌­اند. در اینجا نظرات وی در حوزه کلام دقیق و کلام جلیل به صورت اجمالی معرفی خواهد شد. پیش از آن باید به این نکته اشاره کرد که منظور از کلام دقیق یا همان لطیف الکلام در علم کلام به آموزه‌هایی گفته می‌­شود که بیشتر در حوزه انسان شناسی و جهان شناسی به بحث می­‌پردازد و منظور از کلام جلیل در علم کلام به آموزه‌­هایی گفته می­‌شود که به نحوی به خداوند متعال مربوط شود.
از ابوعلی در مباحث مختلف کلامی آرا و عقایدی بر جای مانده که بسیاری از ملل و نحل نگاران، آنها را مورد اشاره قرار داده‌­اند. در اینجا نظرات وی در حوزه کلام دقیق و کلام جلیل به صورت اجمالی معرفی خواهد شد. پیش از آن باید به این نکته اشاره کرد که منظور از کلام دقیق یا همان لطیف الکلام در علم کلام به آموزه‌هایی گفته می‌­شود که بیشتر در حوزه انسان شناسی و جهان شناسی به بحث می­‌پردازد و منظور از کلام جلیل در علم کلام به آموزه‌­هایی گفته می­‌شود که به نحوی به خداوند متعال مربوط شود.


=درگذشت=
=درگذشت=


ابوعلی سرانجام در سال 303ق. در حالی که تا لحظات آخر عمر به دنبال مسائل کلامی بود<ref> ابن ابی الحدید؛ شرح نهج البلاغه؛ تحقیق محمد ابراهیم ابوالفضل، بیروت، دارالاحیاء التراث، 1959م؛ الطبعة الاولی، ج20 ، ص174.</ref> درگذشت و در زادگاهش، بصره مدفون شد<ref> ابن خلکان؛ وفیات الاعیان، قم، منشورات الشریف الرضی، 1364، 14/ 267.</ref>. به پیروان و اصحاب او که راه وی را در مباحث کلامی ادامه دادند «جُبّائیه» گفته می­شود.
ابوعلی سرانجام در سال 303ق. در حالی که تا لحظات آخر عمر به دنبال مسائل کلامی بود<ref> ابن ابی الحدید؛ شرح نهج البلاغه؛ تحقیق محمد ابراهیم ابوالفضل، بیروت، دارالاحیاء التراث، 1959م؛ الطبعة الاولی، ج20، ص174.</ref> درگذشت و در زادگاهش، بصره مدفون شد<ref> ابن خلکان؛ وفیات الاعیان، قم، منشورات الشریف الرضی، 1364، 14/ 267.</ref>. به پیروان و اصحاب او که راه وی را در مباحث کلامی ادامه دادند «جُبّائیه» گفته می­شود.


=منابع=
=منابع=


#[http://pajoohe.ir/%D9%81%D8%B1%D9%82%D9%87-%D8%AC%D8%A8%D9%91%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%87__a-36691.aspx برگرفته از سایت فرقه جبّائیه دانشنامه پژوهه پژوهشکده باقرالعلومhttp://pajoohe.ir]
# [http://pajoohe.ir/%D9%81%D8%B1%D9%82%D9%87-%D8%AC%D8%A8%D9%91%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%87__a-36691.aspx برگرفته از سایت فرقه جبّائیه دانشنامه پژوهه پژوهشکده باقرالعلومhttp://pajoohe.ir]
#[https://olama-orafa.ir/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%AC%D9%8F%D8%A8%D9%91%D8%A7%D8%A6%DB%8C%DB%B3%DB%B0%DB%B3-%DB%B2%DB%B3%DB%B5/ برگرفته از سایت زندگینامه ابوعلی محمد جُبّائی(۳۰۳-۲۳۵ه ق) - علماوعرفاhttps://olama-orafa.ir]
# [https://olama-orafa.ir/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%AC%D9%8F%D8%A8%D9%91%D8%A7%D8%A6%DB%8C%DB%B3%DB%B0%DB%B3-%DB%B2%DB%B3%DB%B5/ برگرفته از سایت زندگینامه ابوعلی محمد جُبّائی(۳۰۳-۲۳۵ه ق) - علماوعرفاhttps://olama-orafa.ir]
#
#


خط ۹۰: خط ۹۰:
{{پانویس}}
{{پانویس}}


[[رده: عالمان]]
[[رده:عالمان]]
[[رده:عالمان اهل سنت]]
[[رده:عالمان اهل سنت]]
۴٬۹۳۳

ویرایش