محمد بن مسلم

از ویکی‌وحدت
محمد بن مسلم
محمد بن مسلم.jpg
نام کاملمحمد بن مُسلِم ثَقَفی کوفی
اطلاعات شخصی
روز تولدنیمه اول سده دوم هجری
محل تولدکوفه
سال درگذشت۱۵۰ ق، ۱۴۶ ش‌، ۷۶۷ م
دیناسلام، شیعه
استادان
شاگردانمحمد ری‌شهری • مصطفی بروجردی • سید احمد میرعمادی • علی سیفی آملی
آثار
  • مسند محمد بن مسلم الثقفی الطائفی
  • الأربعمائةُ مسألة فی أبواب الحلال و الحرام
فعالیت‌هااصحاب اجماع • راوی فقه از معصوم • قاضی

محمد بن مسلم ثقفی کوفی از اصحاب امام محمد باقر و امام جعفر صادق و از راویان حدیث بود که به جهت وثاقت جزو اصحاب اجماع محسوب می‌شود. وی از اهالی کوفه بود که اصالتش به طائف برمی‌گشت. در اواخر سده نخست و نیمه اول سده دوم هجری می‌زیست. خود می‌گوید سی هزار حدیث از محمد باقر و شانزده هزار حدیث از جعفر صادق شنیده است و جزو فقیه‌ترین اصحاب ائمه در زمان خود بوده‌است. محمد بن مسلم که به خاطر زهدش هم معروف بوده، در اصل آسیابان بوده، و در کوفه به کار قضا مشغول بوده است. فتواهای سریعش زبانزد بوده است. برخی شیعیان او را فقیه‌ترین اصحاب امام باقر می‌دانند. از اوست که می‌گوید در هر مسئله ای تردید کردم آنرا از ابوجعفر پرسیدم. به گفته خودش سی هزار حدیث از محمد باقر و شانزده هزار حدیث از جعفر صادق نقل کرده است[۱].

نسب و کنیه

محمد بن مسلم بن رباح (ریاح) ثقفی، در کوفه متولد شد و به همین دلیل او را «کوفی» می‌گویند[۲]. از موالی قبیله ثقیف و کنیه‌اش ابوجعفر است.

در منابع رجال القاب زیادی به او نسبت داده شده است؛ اوقص، اَعور، حدّاج، قصیر، طحّان، سمّان، طائفی و ثقفی از این جمله‌اند[۳].

جایگاه علمی

محمد بن مسلم به مدت چهار سال در مدینه و در محضر امام باقر به کسب دانش و حدیث مشغول بود[۴]. بنابر نقلی، امام صادق، محمد بن مسلم را از جمله کسانی ذکر می‎کند که امین امام باقر در احکام دین و نیز محافظ دین الهی و زنده نگاه‌دارنده مکتب تشیع هستند[۵]. به همین منظور نیز هست که امام ششم در زمان حیات خود برخی را که به ایشان دسترسی نداشتند به محمد بن مسلم ارجاع می‌دادند[۶].

علاوه بر این، در تبیین جایگاه علمی او گفته‌ شده که «ما کان أحَدٌ مِنَ الشیعَةِ اَفْقهُ مِنْ محمد بن مسلم؛ هیچ یک از شیعه، فقیه‌تر از محمد بن مسلم نیست»[۷]. مطابق با گزارش‌های تاریخی، مرجعیت علمی محمد بن مسلم به اندازه‌ای بود که بزرگان اهل سنت مانند ابوحنیفه نیز برای حل مسایل علمی به او رجوع کرده و نظر او را حجت می‌دانستند[۸].

استماع و نقل از معصوم(ع)

محمد بن مسلم مى گوید: «از امام باقر(ع) سى هزارحدیث [۹]. و از امام صادق(ع) شانزده هزار حدیث شنیدم». [۱۰] طبق نقل شیخ طوسى از اصحاب امام کاظم(ع) نیز محسوب شده است. وى همچنین مرجع خاص و عام کوفیان بود [۱۱] طبق نقل مولف مفتاح الکتب الاربعة، روایات نقل شده توسط زراره به مباشرت معصومان(ع) در کتب اربعه، هزار و سیصد و هفتاد و چهار حدیث است. [۱۲]

از منظر عالمان

عالمان رجالی شیعه، محمد بن مسلم را از اصحاب اجماع برشمرده‌اند[۱۳]. نجاشی در کتاب رجال خود محمد بن مسلم را از موجه‌ترین اصحاب و موثق‌ترین افراد و فقیهی پرهیزگار معرفی می‌کند[۱۴]. شیخ طوسی وی را یکبار در اصحاب امام باقر و یکبار در اصحاب امام صادق و بار دیگر در اصحاب موسی بن جعفر (کاظم) برمی‌شمارد. برقی او را از اصحاب امام صادق می‌داند که اهل سنت نیز از او روایت کرده‌اند.

شیخ مفید محمد بن مسلم را از سرسلسله فقهایی می‌داند که شیعه، حلال و حرام و دیگر احکام را از آنان گرفته و هیچ کس ایرادی به شخصیت وی ندارد[۱۵].

شیخ عباس قمی درباره وی می‌نویسد: «ابوجعفر محمّد بن مسلم، الطحّان الثقفی الکوفی، از بزرگان اصحاب باقرین و از حواریین ایشان و از مخبتین و اورع و افقه مردم و از وجوه اصحاب کوفه است. «وَ هُوَ مِمَّنِ اجْتَمَعَتِ الْعِصابَةُ عَلی تَصْحیح ما یصِحُّ عَنْهُ وَ عَلی تَصْدیقِهِ وَ الاِنْقِیاد لَهُ بِالْفِقْهِ[۱۶]

مشایخ و راویان

محمد بن مسلم به طور مستقیم از امام باقر (ع) و امام صادق (ع)روایت کرده است و علاوه بر آنان از برخی بزرگان اصحاب نیز نقل حدیث کرده است که برخی از آنان عبارتند از:

  1. ابو حمزه ثمالی،
  2. حمران بن اعین،
  3. زرارة بن اعین،
  4. محمد بن مسعود طائی.

همچنین راویان بسیاری از محمد بن مسلم روایت نقل کرده‌اند، برخی از آنان عبارتند از:

  1. هشام بن سالم،
  2. ابان بن عثمان احمر،
  3. ابوایوب ابراهیم بن عثمان خزاز،
  4. برید بن معاویه عجلی،
  5. ثعلبه بن میمون،
  6. جمیل بن دراج،
  7. حریز بن عبدالله،
  8. حماد بن عثمان،
  9. ابواسامه زید شحام،
  10. علاء بن رزین قلاء، (بیشترین نقل را از محمد بن مسلم دارد.)
  11. علی بن رئاب،
  12. عمر بن اُذینه[۱۷].

آثار

محمد بن مسلم کتابی با عنوان «الأربعمائة مسألة فی أبواب الحلال و الحرام» تالیف کرده است که در آن به بررسی ۴۰۰ مساله در باب احکام شرع پرداخته است[۱۸]. بشیر محمدی مازندرانی مسند محمد بن مسلم را تدوین و انتشارات دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم آن را چاپ نموده است و همچنين مسند محمد بن مسلم الثقفى اثر شيخ كاظم جعفر مصباح تحت عنوان ما رواه الحواريون، به چاپ رسيده است.

درگذشت

بنا بر گزارش‌های تاریخی، محمد بن مسلم در سال ۱۵۰ قمری درگذشته است و به همین دلیل ادعای شیخ در شمردن وی از اصحاب امام کاظم صحیح به نظر می‌رسد، زیرا تاریخ وفات امام صادق سال ۱۴۸ قمری است و در نتیجه محمد دو سال از امامت امام کاظم را درک کرده است[۱۹].

پانویس

  1. جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه علیهم‌السلام، 315.
  2. نجاشی، رجال، ص۳۲۳.
  3. طوسی، اختیار معرفه الرجال، ج۱، ص۳۸۳.
  4. مفید، الاختصاص، ص۲۰۳.
  5. خویی، معجم رجال الحدیث، ج۱۷، ص۲۵۴.
  6. طوسی، اختیار معرفه الرجال، ج۱، ص۳۸۳.
  7. مجلسی، بحار الانوار، ج۴۷، ص۳۹۴.
  8. طوسی، اختیار معرفه الرجال، ج۱، ص۳۸۶.
  9. بحارالانوار، ج46، ص328؛ اختیار معرفة الرجال، شماره 276
  10. اختیار معرفة الرجال، شماره 280.
  11. نک: رجال الکشى، ص146؛ الاختصاص، ص203 و 204؛ بحارالانوار، ج47،ص410 و 411.
  12. مفتاح الکتب الاربعة، ج30، ص404 و مستدرک آن.
  13. طوسی، اختیار معرفه الرجال، ج۲، ص۵۰۷.
  14. نجاشی، رجال، ص۳۲۶-۳۲۵.
  15. طوسی، الرجال، ص۱۴۴و ۲۹۴ و ۳۴۲.
  16. مامقانی، تنقیح المقال، ج۳، ص۱۸۴.
  17. شیخ عباس قمی، منتهی الامال، ج۲، ص۲۵۶.
  18. سبحانی، موسوعه طبقات فقها، ج۲، ص۵۲۲.
  19. مامقانی، تنقیح المقال، ج۳، ص۱۸۴.

منابع

  1. برگرفته از سایت محمد بن مسلمhttps://fa.wikipedia-on-ipfs.org
  2. برگرفته از سایت محمد بن مسلم ثقفی کوفی معجم رجال الحدیث - علوم قرآن و حدیثhttp://drmostafavi.blogfa.com