اخوان المسلمین اردن
| اخوان المسلمین اردن | |
|---|---|
 | |
| نام حزب | اخوان المسلمین اردن |
| تاریخ تأسیس | 1945 م، ۱۳۲۳ ش، ۱۳۶۳ ق |
| مؤسس | عبداللطیف أبو قورة |
| رهبران |
|
اخوانالمسلمین اردن یک گروه اسلامی است که با هماهنگی اخوانالمسلمین مصر در سال 1945 در اردن تأسیس شد.
تاریخچه
از ابتدا تا سال 1952 م
اخوانالمسلمین در 1945 م، در اردن تاسیس شد و به دلیل مواضع سیاسی و جهادی در مسئله فلسطین و مسائل آزادی خواهانه در جهان عرب شهرت یافته بود. این تشکل به ابتکار عبداللطیف ابو قوره ایجاد شد. ابو قوره با حسن البنا در ارتباط بود و ماحصل این ارتباط شناخت اخوانالمسلمین مصر و عضویت درهیئت موسس اخوان شد.
از جمله مهمترین فعالیتهای گروه در این دوره: برگزاری سمینارها، سخنرانیها، جشنهای اسلامی، احیای امر به معروف و نهی از منکر، مشارکت در تأسیس دانشکده علمی اسلامی در عمان و مشارکت در کنفرانس اسلامی، کمیته حمایت از الجزایر، کنفرانس اسلامی بیتالمقدس و... اخوان در سال 1948 میلادی به وسیله ابوعبیده عامر بن الجراح به شکل مخفیانه در جنگ اشغال فلسطین شرکت کردند و مقر آن در روستای عین کارم بود. جایی که یک گروه 120 نفره به فرماندهی عبداللطیف ابو قوره هشکل گرفته بود که سالم المبسلط و بشیر سلطان از جمله شهدای این نبرد بودند.
از سال 1952 تا سال 1967 م
در اواخر سال 1953 م، محمد عبدالرحمن خلیفه به رئیس گروه اخوان اردن انتخاب شد و در آنجا اساسنامهای ایجاد کرد. وی همچنین با ایجاد یک نهاد کلی در هر بخش که یک نهاد اداری را انتخاب میکند ساختار گروه را سازمان داد. در این دوره گروه اخوانالمسلمین فلسطین و اخوان المسلمین اردن در هم ادغام شدند.
اخوان توجه فراوانی به اردوگاههای آوارگان فلسطینی داشت تا جایی که بعضی شعبات خود را در آنجا افتتاح کرد و به تاسیس مدارس برای دانشآموزان همت گمارد. از جمله مدرسه البر بأبناء الشهداء در اردوگاه عقبة جبر.
در این دوره، اخوان مجله الکفاح الإسلامی را منتشر کرد که یوسف العظم آن را اداره میکرد و فقط یازده شماره از آن منتشر شد و سپس با تصمیم دولت وقت اردن بسته شد.
اخوان اردن خواستار تشکیل کنفرانس بینالمللی اسلامی برای بیتالمقدس شد و این کنفرانس در سال 1953 م، در قدس با حضور گسترده دانشمندان، اندیشمندان و رهبران اسلامی از کشورهای مختلف جهان اسلام برگزار شد. اخوان در ارگانها و کمیتههای مختلف کنفرانس مشارکت گستردهای داشت.
در سال 1954 م، این گروه با صدور بیانیهای سیاست خود را در خطوط گسترده زیر تعریف کرد:
- اردن بخشی جدایی ناپذیر از جهان اسلام است.
- حاکم شدن بر اساس قانون خدا خواسته و هدف غایی اخوان است.
- مسئله فلسطین یک مسئله اسلامی است و باید تمام منابع مادی و معنوی برای رهایی از سلطه یهودیت جهانی (صهیونیسم بین الملل) بسیج شود.
در سال 1954 م، اخوان به حضور افسران انگلیسی در ارتش عرب اعتراض کرد. آنها خواستار اخراج این نظامیان شدند. و در این جهت چندین تظاهرات ضد استعماری را ترتیب دادند. آنها همچنین به پیمان بغداد حمله کردند و در نتیجه این اعتراض رئیس گروه اخوان در سال 1955 م، دستگیر شد. آنها همچنین با اصل رئیسجمهور آمریکا آیزنهاور در 1957 م، مخالفت کردند، اصلی که به عنوان اصل پر کردن خلا در خاورمیانه شناخته میشد. آنها به دنبال فراخوان نیروهای انگلیس در سال 1958 م، تظاهرات اعتراضی ترتیب دادند که منجر به دستگیری رئیس اخوان در سال 1958 م، در حالی که وی عضو پارلمان اردن بود شد.
اخوانالمسلمین اردن در انتخابات پارلمانی در سال 1956 م، شرکت کرد و از شش نامزد چهار نفر نامزد اخوان موفق شدند به مجلس راه پیدا کنند آنها در برابر فساد عملی دولت ایستادگی میکردندکه از آن جمله میتوان به برگزاری جشن امان در سال 1960 م، اشاره کرد که منجر به دستگیری رئیس و بعضی اعضای گروه شد و به مدت شش ماه زندانی شدند.
اخوان در انتخابات پارلمانی 1963 م، نیز شرکت کرد و دو نامزد آنان پیروز شد. اخوان اردن با همکاری گروهی از شخصیتهای اسلامی و افرادی از اقشار مختلف اجتماعی جامعه خیریه اسلامی را که در شهرهای مختلف اردن شعبه داشت را تأسیس نمود و بیمارستان اسلامی را با دو شعبه امان و عقبه و چندین مدرسه و موسسه را افتتاح نمود. این دوره برخلاف جریان چپ و ملیگرایانه شاهد روند نزولی موج اسلامی بود.
از سال 1967 تا سال 1989 م
در این دوره روند اسلامی دوباره رشد کرد. در همین حال، روند ملیگرایی و چپگرایی پس از شکست 1967 م، شروع به عقبنشینی نمود.
اخوانالمسلمین در این دوره از طریق جنبش فتح در عملیات چریکی علیه اسرائیل شرکت کردند و سه اردوگاه تأسیس کردند و یک سری عملیات موفق را علیه اهداف اسرائیلی انجام دادند. حدود 180 مجاهد تمام وقت، علاوه بر داوطلبان متناوب، در این اردوگاهها حضور داشتند. تعدادی از این مجاهدین نیز در این دوره به شهادت رسیدهاند که عباتند از:
- صلاح حسن (مصر)،
- مهدی العدلبی (سوریه)،
- رادوان کریشان (اردن)، محمد سعید بعآباد (یمن)،
- ابراهیم عاشور (فلسطین)،
- رادوان بالا (سوریه)،
- محمود برگاوی (اردن)،
- صلاحالدین مقدسی (فلسطین)،
- زهیر سعدو (سوریه)،
- نصر العیسی (سوریه)،
- سلیم مومنی (اردن)،
- یعقوب عیسی (سوریه).
در سال 1970 م، اخوان با اتخاذ موضع قاطعی از ایجاد فتنه داخلی جلوگیری کرد و تأکید کرد که اخوان برای جنگ با دشمن اشغالگر صهیونیست اسلحه برداشتهاند نه در مقابل هم وطنان و هم کیشان خود.
دهه هفتاد شاهد گسترش گرایشات اسلامی بود زیرا جوانان به این گروه اقبال نشان دادند البته گروهی در این مرحله تمرکز خود را بر ورود به مجلس نمایندگان و اقدامات سیاسی و صنفی نهادند و در انتخابات تکمیلی مجلس در سال 1984 م، شرکت کردند و توانست دو کرسی دیگر را به دست آورد. اخوان در انتخابات شهرداریهای اربد و مادبا و سحاب شرکت کرد. اخوان در دانشگاهها پیشرفت و نفوذ فراوانی یافت.
برجستهترین مواضع آنها در آن دوره مخالفت با معاهده کمپ دیوید بین مصر و اسرائیل بود، که به نوبه خود منجر به به رسمیت شناختن اسرائیل میشد، جنگ را با آن پایان میداد و اشغال فلسطین را مشروعیت میبخشید و عاملی جهت درگیری داخلی در لبنان و اقدامی مهم جهت محاصره مقاومت فلسطین به شمار میرفت.
این گروه تأکید کردند که مسئله فلسطین مسئله اعتقادی و مقدس برای همه مسلمانان جهان است. تجاوز اسرائیل به لبنان، مقاومت فلسطین و کشتارهای جنایتکارانه در اردوگاههای تل الزعتر، صبراوشاتیلا را محکوم کرد. این گروه همچنین از انتفاضه فلسطین حمایت و پشتیبانی کردند.
این دوره شاهد تنش در روابط با نهاد دولت سلطنتی بود، زیرا تعداد زیادی از اخوانیان را که از اساتید دانشگاهها و سایر موقعیتهای شغلی بودند را برکنار کردند و این رویکرد تا سال 1989 م، ادامه داشت.
از سال 1989 تا سال 1998 م
مشارکت اخوان در حوزه عمومی در این دوره گسترش یافت، زیرا در بین نیروهای مختلف سیاسی بیشترین حضور و موفقیت را داشت. در مجلس یازدهم بیست و دو کرسی به دست آورد. علاوه بر ریاست شورا در سه دوره متوالی. همچنین در سال 1991 م، پنج وزیر دولت از اخوان بود. در سال 1993 م، پس از صدور قانون جدید انتخاباتی به نام قانون یک رأی، هفده کرسی به دست آورد. بسیاری از سیاستمداران، شخصیتهای ملی و حتی برخی از خارجیان علاقهمند به امور اردن اظهار داشتند که هدف از این قانون برای محاصره جنبش اسلامی و کاهش شانس موفقیت آن بوده است.
در این دوره، این گروه با همکاری شخصیتهای اسلامی از اقشار مختلف حزب جبهه عمل اسلامی را در سال 1992 م، تأسیس کرد. این گروه همچنین در انتخابات شهرداریهای سال 1995 م، شرکت کرد و طرفداران آن در تعدادی از شهرداریها پیروز شدند. در سال 1994 م، اخوان ریاست جدید را به نام عبدالمجید ذنیبات معرفی کرد. در سال 1996 م، یک کنفرانس داخلی برای ارزیابی تاریخ پنجاه ساله این گروه برگزار شد.
پس از امضای پیمان وادی عربه با "اسرائیل" معاهدهای که این گروه به شدت مخالف آن بود، در نتیجه تداوم افول شیوههای دموکراتیک و محدودیتهای جنبش اسلامی در این زمینه را گوشزد میکرد. این گروه ضروری دانست که مشارکت رسمی سیاسی، از جمله مشارکت در پارلمان را مورد بازنگری قرار دهد. در اعتراض به این وضعیت، و برای بهبود شرایط مشارکت سیاسی، این گروه تصمیم به تحریم انتخابات پارلمانی 1997 م، گرفت.
ازسال 1998 تا سال 2007 م
این گروه وارد این دوره تاریخی شد و هنوز در امور خیریه اجتماعی در اردن در صف مقدم بود و در انتخابات 2003 م، 17 کرسی مجلس نمایندگان را بدست آورد. و کمکهای وی به انجمن مرکز اسلامی، که پیشگام کارهای خیرخواهانه در سطح اردن به حساب میآید، با وجود بحرانی که انجمن با دولت تجربه کرد، ادامه یافت. با این حال، در انتخابات پارلمانی 2007 م، گروهی که به نمایندگی از جبهه عمل اسلامی نمایندگی میکردند، فقط 6 کرسی پارلمان را به دست آوردند.
سال 2015 م
بحثی در مورد تبلیغات در این گروه و سازگاری آن با قوانین اردن وجود داشت که توسط این گروه رد شد، زیرا از ابتدای تأسیس قوانین تبلیغ علنی و مشخص بوده است. برخی از اعضای (مخالفان) باه همین دلیل گروه جدیدی را به همین نام اعلام کردند و این با تقبیح بسیاری از اعضای اخوان روبرو شد و در نهایت نیروهای امنیتی اردن مقر اخوان المسلمین اردن در امان را تخلیه و در اواسط آوریل 2016 آن را بستند[۱].
انحلال
دولت اردن به تازگی اعلام کرده است که فعالیتهای گروه اخوان المسلمین در این کشور ممنوع است. این اقدام در حالی صورت گرفت که تنها ۷ ماه قبل، این گروه موفق به کسب ۲۲ درصد آرا در انتخابات پارلمانی شده بود و بزرگترین پیروزی سیاسی خود را در ۳۵ سال اخیر به دست آورده بود این در حالی است که دولت اردن برای این اقدام دلایلی را مدنظر داشته که در ادامه به آنها اشاره شده است:
اتهامات امنیتی
دستگیری ۱۶ نفر به اتهام ساخت و ذخیرهسازی موشک، با ادعای دریافت حمایت مالی از اخوان المسلمین؛اخوان المسلمین این اتهامات را رد کرد و اعلام کرد که در ماجرای ساخت موشکها نقشی ندارد در حالی که برخی معتقدند این یک پرونده قدیمی بوده و دستگاه امنیتی در این شرایط تصمیم به انتشار آن گرفته است.
تحولات منطقهای
افزایش تنشها در فلسطین و جنایات رژیم صهیونیستی موجب تحریک جامعه فلسطینی مقیم اردن شده و عامل نگرانی دولت از تأثیر این بحران بر ثبات داخلی در اردن است.
ترس از تکرار تجربیات تاریخی
نارضایتیهای عمومی و شعارهای ضد دولتی در تجمعات حمایت از فلسطین، یادآور تجربیات منفی تاریخی مانند سپتامبر سیاه ۱۹۷۱ م، است.
تأثیرات سوریه
سقوط دولت دمشق به دست نیروهای نزدیک به اخوان المسلمین و افزایش قدرت این گروه در سوریه، موجب حساسیت بیشتر مقامات اردنی نسبت به فعالیتهای اخوان در اردن شده است.
وضعیت منطقهای
نیروهای نزدیک به اخوان در لبنان و کرانه باختری نیز تحت فشار قرار گرفتهاند و این روند به نگرانیهای اردن افزوده است. این عوامل در مجموع منجر به تصمیم دولت اردن برای انحلال اخوان المسلمین و ممنوعیت فعالیت آن در کشور شده است[۲].
جستارهای وابسته
پانویس
منابع
- جماعة الإخوان المسلمين في الأردن، وبسایت الجزیره، تاریخ درج مطلب: ۱۷ می ۲۰۲۵ م، تاریخ مشاهدۀ مطلب: ۴ مردادماه 1404 ش.
- اخوان المسلمین در اردن تعطیل شد؟، وبسایت تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۴ اردیبهشت ماه 1404 ش، تاریخ مشاهدۀ مطلب: ۴ مردادماه 1404 ش.