رژیم بعثی
رژیم بعثی، دورهای از تاریخ عراق بین سالهای ۱۹۶۸ م، تا ۲۰۰۳ م است که حزب بعث با گرایش ناسیونالیسیم عربی و تفکر سوسیالیسم بر این کشور حکمرانی میکرد. این دوره با رشد اقتصادی بالا و شکوفایی فزاینده شروع شد، ولی با رویارویی عراق با رکود اقتصادی، سیاسی و اجتماعی پایان یافت. عصر بعثی دورهای از سکولاریزاسیون در عراق بود. اشخاصی از ادیان مختلف از جمله مسلمانان سنی، مسلمانان شیعه و مسیحیان در دولت حضور داشتند. به هر حال این دوره خصوصاً در زمان صدام حسین دچار کشمکشهای فرقهای، دینی و سیاسی بین حکومت و دیگر گروهها بود. این حزب با حمله آمریکا به عراق در 20 مارس 2003 م، منحل شد و بسیاری از مقامات آن مجبور به ترک کشور شدند.
تاریخچه
حزب بعث عرب ابتدا در آوریل 1947 م، توسط متفکر و سیاستمدار سوری میشل عفلق از خانوادهای سنی مذهب و سنتی بنیان گذاشته شد. عراقیها عفلق را «پدر معنوی بعث» مینامیدند. حزب عربی سوسیالیستی بعث در سوریه نیز آمیزهای از ملیگرایی عربی، پان عربیسم و سوسیالیسم بود. حزب بعث خواهان رنسانس و رستاخیز و یکی شدن جهان عرب به یک کشور بود حزب بعث با شعار «یک ملت عرب با پیام ابدی» شروع به کار کرد. این حزب در عراق بیش از 4 دهه حکومت کرد و سرانجام در سال 2003 م، سرنگون شد برجستهترین نماد این حزب در عراق «صدام حسین» بود که در سال 2006 م، اعدام شد. این حزب در سوریه که خواستگاه اصلی آن بود در سال 1963 م، حاکمیت را به دست گرفت و سرانجام پس از 61 سال سقوط کرد. البته حزب بعث عراق نسبت به حزب بعث سوریه قویتر بود. این حزب در ابتدا گرایش ناسیونالیستی عربی و تفکر سوسیالیستی را پذیرفت و در سال 1947 م، شعار «یک ملت عربی با پیام ابدی» را اعلام کرد که عبارت بود از وحدت، آزادی و سوسیالیسم و سه هدف داشت:
- مبارزه با استعمار برای آزادی میهن؛
- تلاش برای متحد کردن اعراب در یک کشور مستقل؛
- احیای واقعیت عربی با براندازی فسادی حاکم در آن.
حزب بعث در عراق
تأسیس حزب بعث عراق به تدریج آغاز شد. مرحله اول با گسترش افکار این حزب در میان عراقیها در اواخر دهه 1940 م، از طریق دو کانال اصلی آغاز شد: دانشجویان عراقی که در سوریه و لبنان تحصیل میکردند و افکار بعثی را پذیرفتند و معلمان بعثی که در مدارس و دانشگاههای عراق تدریس میکردند. رهبری ملی حزب بعث سوریه در سال 1952 م، شعبه عراق را به رسمیت شناخت. پس از اواسط دهه 1950 م، با گسترش حزب در میان جامعه عراق، به ویژه پس از کودتا علیه سلطنت در سال 1958 م، به رهبری عبدالکریم قاسم، اوضاع تغییر کرد.
ایستگاههای اصلی
ظهور حزب بعث در عراق با مشارکت در سرنگونی سلطنت همراه بود. آنها پس از ورود به بغداد در 14 ژوئیه 1958 م، و به رهبری عبدالسلام عارف با تصرف ایستگاه رادیویی، اعلام انقلاب کردند و به این ترتیب کشتار آغاز شد. اما اختلاف میان جناح میانهرو حزب و جناح تندرو باعث شدند که دولت سرنگون شود. در همان سال، افسر بعثی «احمد حسن البکر» به عنوان معاون رئیس جمهور و فرمانده کل منصوب شد.
کودتا در حزب بعث عراق
عفلق در سال 1963 با کمک «حسن البکر»، «عبدالسلام عارف» و «صدام حسین» طی کودتایی قدرت را در عراق به دست گرفت و بعدها با قدرتگیری «صدام حسین» در عراق تبدیل به رهبر معنوی حزب البته در ظاهر و نه به صورت واقعی شد.
صدام حسین
در ژوئن 1979 م، صدام حسین، رئیس جمهور عراق شد. در دو ماه بعد از همان سال، یکسری اعدامها از جمله یک سوم اعضای شورای فرماندهی انقلاب و برجستهترین اعضای حزب بعث عراق انجام شد. گفته شد که تعداد اعدام شدگان آن زمان از 500 نفر گذشت. پس از آن که صدام تمام جنبههای قدرت و زندگی در عراق را تحت کنترل داشت و تلاش کرد بعث را در جهان عرب در سطح فکری و ایدئولوژیک رهبری کند. به ویژه اینکه بیشتر نمادهای بعث سوریه به عراق انتقال یافت. با این حال سوریها تسلیم این آرایش او نشدند.
حمله آمریکا به عراق و انحلال حزب
این حزب تا زمانی که حمله آمریکا به عراق در 20 مارس 2003 م، بهتنهایی کنترل امور در عراق را در دست داشت در آن سال حداقل 30000 بعثی از مقامات ایالتی، و بسیاری از آنها مجبور به ترک کشور شدند[۱].
جستارهای وابسته
پانویس
منابع
- داستان حزب بعث در عراق و سوریه چیست؟، وبسایت شبکه عراق، تاریخ درج مطلب: 23 آذرماه 1403 ش، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 29 بهمنماه 1404 ش.