اخوان المسلمین در آسیای جنوب شرقی: تفاوت میان نسخه‌ها

از ویکی‌وحدت
بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش
 
(۵۲ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۶ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
سه پدیده دینی، سیاسی و نظامی '''وهابیت'''، '''اخوان المسلمین''' و '''داعش''' به گونه ای به یكدیگر پیوند خورده اند كه تفكیك هر یك از دیگری كاری بس دشوار شده است.
{{جعبه اطلاعات حزب
| عنوان = اخوان المسلمین در آسیای جنوب شرقی
| تصویر = اخوان المسلمین در آسیای جنوب شرقی.jpg
| نام = اخوان المسلمین در آسیای جنوب شرقی
| تاریخ تأسیس =
| مؤسس = 
| رهبران =
| اهداف =
}}
'''اخوان المسلمین در آسیای جنوب شرقی'''، گروه اسلامی در جنوب شرقی آسیا یک سازمان اسلامی در جنوب شرقی آسیا است که هدف آن ایجاد یک [[حکومت اسلامی|دولت اسلامی]] در جنوب شرقی آسیا است که این کشور شامل [[اندونزی]]، [[مالزی]]، جنوب [[فیلیپین]]، [[سنگاپور]] و [[برونئی]] است. [[سازمان ملل متحد]] این گروه را با [[القاعده]] یا [[طالبان]] مرتبط میداند.
سه پدیدۀ دینی، سیاسی و نظامی [[وهابیت]]، [[اخوان‌المسلمین]] و [[داعش]] به گونه‌ای به یکدیگر پیوند خورده‌اند که تفکیک هر یک از دیگری کاری بس دشوار شده است.  


= تاثیر وهابیت بر اخوان المسلمین=  
== تاثیر وهابیت بر اخوان‌المسلمین ==
حرکت دینی [[محمد بن عبدالوهاب|محمد بن عبدالوهاب]] پیش از آن‌که با سیاست [[ملک عبدالعزیز]] پیوند بخورد بیشتر درعصر خود به عنوان یک حرکت اصلاح‌طلب دینی یا حرکت '''تجدید''' شناخته می‌شد و شاید بتوان فردی چون [[رشید رضا|محمد رشید بن علی رضا]] بن محمد قلمونی، صاحب مجله ‌المنار، نقش مهمی بر افکار [[حسن البناء]] مؤسس حرکت [[اخوان‌المسلمین|اخوان‌المسلمین]] داشته است و این در حالی است که رشید رضا نامدارترین شخصیت نهضت موسوم به [[سلفیه]] می‌باشد و همواره از محمد بن عبدالوهاب مؤسس [[وهابیت|فرقه وهابیت]] به بزرگی یاد کرده و او را مجدد و اصلاح‌گر قرن خویش دانسته است.


حركت دینی [[محمد بن عبدالوهاب|محمد بن عبد الوهاب]] پیش از آن كه با سیاست ملك عبدالعزیز پیوند بخورد بیشتر درعصر خود به عنوان یك حركت اصلاح طلب دینی یا حركت 'تجدید' شناخته می شد و شاید بتوان فردی چون [[رشید رضا|محمد رشید بن علی رضا]] بن محمد قلمونی، صاحب مجله ‌المنار، نقش مهمی بر افكار [[حسن البناء]] مؤسس حركت [[اخوان المسلمین]] داشته است و این در حالی است كه رشید رضا نامدارترین شخصیت نهضت موسوم به [[سلفیه]] می باشد و همواره از محمد بن عبدالوهاب مؤسس فرقه [[وهابیت]] به بزرگی یاد كرده و او را مجدد و اصلاح گر قرن خویش دانسته است.
بدین ترتیب حرکت دینی [[وهابیت]] قبل از سیاسی شدنش توسط سران آل‌سعود توانسته است تأثیراتی عمیق بر حرکت اخوان‌المسلمین داشته باشد و اختلافاتی که در صحنه سیاسی [[جمهوری عربی مصر|مصر]] و [[عربستان سعودی|عربستان]] در سال‌های اخیر روی داد بیشتر جنبه سیاسی داشته و از نظر فکری روابطی عمیق بین دو جریان وجود داشته است، اما به مرور زمان اخوان‌المسلمین به یک هویت جدید و مستقل از وهابیت دست یافت.  


بدین ترتیب حركت دینی وهابیت قبل از سیاسی شدنش توسط سران آل سعود توانسته است تأثیراتی عمیق بر حركت اخوان المسلمین داشته باشد و اختلافاتی كه در صحنه سیاسی [[مصر]] و [[عربستان]] در سال های اخیر روی داد بیشتر جنبه سیاسی داشته و از نظر فكری روابطی عمیق بین دو جریان وجود داشته است، اما به مرور زمان اخوان المسلمین به یك هویت جدید و مستقل از وهابیت دست یافت.
== تاثیر اخوان‌المسلمین بر داعش ==
اما [[داعش]] را نمی‌توان مولود مستقیم وهابیت دانست، بلکه همان نقشی را که وهابیت در شکل‌دهی اخوان‌المسلمین در طول تاریخ ایفا کرده است حرکت اخوان در شکل‌دهی داعش بازی کرده است، اما همچنان که بین وهابیت، [[سلفیت|سلفیه]] و اخوان اختلافاتی ماهوی وجود دارد، بین داعش و اخوان‌المسلمین نیز اختلافاتی به چشم می‌خورد.
به‌هر حال به رغم پیچیدگی بافت سیاسی، اجتماعی و دینی داعش می‌توان چنین انتظار داشت که این حرکت بیشتر از اخوان و سپس سلفیه و در نهایت وهابیت نشأت گرفته است و از هر یک از این حرکات نقشی را پذیرفته و در نهایت به صورت یک جنبش نظامی درآمده است.  


=تاثیر اخوان المسلمین بر داعش=
بنابراین در پاسخ به این سؤال که مشروعیت دینی داعش به کدام جریان پیوند خورده است، باید گفت که در وهله نخست حرکت اخوان‌المسلمین نقش بیشتری از وهابیت در تکوین فکری و مشروعیت دینی داشته است.


اما [[داعش]] را نمی توان مولود مستقیم وهابیت دانست، بلكه همان نقشی را كه وهابیت در شكل دهی اخوان المسلمین در طول تاریخ ایفا كرده است حركت اخوان در شكل دهی داعش بازی كرده است، اما همچنان كه بین وهابیت، سلفیه و اخوان اختلافاتی ماهوی وجود دارد، بین داعش و اخوان المسلمین نیز اختلافاتی به چشم می خورد.
== تاثیر وهابیت بر داعش ==
اما در هر حال وهابیت در شکل نخستین خود، خارج از محدوده سیاسی [[آل سعود|آل‌سعود]]، در قالب جریان سلفیه در شکل‌گیری اخوان‌المسلمین نقش داشته است.
با شکل‌گیری ائتلاف بیش از 40 کشور و از جمله [[ایالات متحده آمریکا|آمریکا]] و [[عربستان سعودی]] علیه داعش بیشتر انتقادات علیه وهابیت در سازماندهی داعش و پیش از آن [[القاعده]] بوده و کمتر به نقش اخوان‌المسلمین در این میان توجه شده است.


به هر حال به رغم پیچیدگی بافت سیاسی، اجتماعی و دینی داعش می توان چنین انتظار داشت كه این حركت بیشتر از اخوان و سپس سلفیه و در نهایت وهابیت نشأت گرفته است و از هر یك از این حركات نقشی را پذیرفته و در نهایت به صورت یك جنبش نظامی درآمده است.
== تاریخچه تطور وهابیت ==
وهابیت پدیده‌ایدینی بود که ریشه در افکاری سفلی‌گری چون [[ابن رجب حنبلی |ابن رجب حنبلی]]، [[ابن قدامه]]، [[ابن تیمیه]] و حتی متشرعی فقیه چون [[ابن ابی العز دمشقی]] داشته است و پیش از پیوند خوردن آن با [[آل سعود|آل‌سعود]] یک حرکت صرفا دینی بشمار می‌آمده است، اما با آمدن ملک عبدالعزیز این جریان دینی در صدر برنامه‌های تبلیغی دولت قرار گرفت و وهابیت بیش از آن که رنگ دینی داشته باشد با اهداف و اعراض آل‌سعود پیوند خورد و در قرون گذشته این حرکت به عنوان یک ابزار نظامی برای دولت و نه یک سازمان سری عمل می‌کرده است.  


بنابراین در پاسخ به این سؤال كه مشروعیت دینی داعش به كدام جریان پیوند خورده است، باید گفت كه در وهله نخست حركت اخوان المسلمین نقش بیشتری از وهابیت در تكوین فكری و مشروعیت دینی داشته است.
این حرکت نظامی وهابیت تا سال 1929 میلادی یعنی پیروزی ملک عبدالعزیز بر تمرد لشگر '''اخوان من طاع الله''' ادامه داشته است. این لشگر در سال‌های 1924-1925 به کمک ملک عبدالعزیز شتافت و مملکت [[حجاز]] هاشمی به مملکت عربستان سعودی تغییر نام یافت. لشگریان (اخوان من طاع الله) می‌خواستند همچنان به فتوحات خود در [[عراق]] به عنوان جهاد فی سبیل الله و قتل [[مشرک|مشرکین]] ادامه دهند که ملک عبدالعزیز آنان را به اتفاقیه منع حمله به قبائل عراق و نجد فراخواند، اما لشگر 'اخوان من طاع الله' به رهبری فیصل بن سلطان دویش و سلطان بن بجاد و ضیدان بن حثلین در منطقه أرطاویة حجاز تصمیم گرفتند برای حفظ دین و قتل [[شرک|مشرکان]] به [[جنگ]] ادامه دهند.  


=تاثیر وهابیت بر داعش=
لشگر مذکور در سال 1929 در جنگ روضه سبله شکست خورد و ملک عبدالعزیز پس از استفاده نظامی از لشگر اخوان آنان را قلع و قمع نمود، حرکتی که در روزهای اخیر شاهد آن در [[جمهوری عربی مصر|مصر]] و [[عراق]] می‌باشیم.


اما در هر حال وهابیت در شكل نخستین خود، خارج از محدوده سیاسی آل سعود، در قالب جریان سلفیه در شكل گیری اخوان المسلمین نقش داشته است.
== تفاوت حرکت سلفی، وهابی، اخوان‌المسلمین و داعش ==
با شكل گیری ائتلاف بیش از 40 كشور و از جمله [[آمریكا]] و [[عربستان سعودی]] علیه داعش بیشتر انتقادات علیه وهابیت در سازماندهی داعش و پیش از آن [[القاعده]] بوده و كمتر به نقش اخوان المسلمین در این میان توجه شده است.
حرکت دینی [[سلفیت|سلفیه]] در [[وهابیت]] و وهابیت در [[اخوان المسلمین|اخوان‌المسلمین]] و اخوان المسملین در داعش تأثیر گذاشته‌اند، اما هر یک از این جریانات دینی و سیاسی و نظامی با یکدیگر اختلافاتی دارند که به اختصار اشاره می‌نماییم.  


=تاریخچه تطور وهابیت=
وهابیت از حرکت سلفی یعنی طرفداران سلف صالح و جنبش مبارزه با [[بدعت]] نشأت گرفته است، بنابراین هر وهابی سلفی است و نه بالعکس، زیرا در مذاهبی چون [[حنبلی]]، [[حنفی]]، [[مالکی|مالکی]] و حتی [[شافعی]] (نمونه‌اش در [[مالزی]] و [[اندونزی]]) نیز جریان سلفیه با حفظ هویت دینی وجود دارد، اما لزوما آنان [[وهابیت|وهابی]] نیستند.  
وهابیت پدیده ای دینی بود كه ریشه در افكاری سفلی گری چون [[ابن رجب حنبلی |ابن رجب حنبلی]]، [[ابن قدامه]]، [[ابن تیمیه]] و حتی متشرعی فقیه چون [[ابن ابی العز دمشقی]] داشته است و پیش از پیوند خوردن آن با آل سعود یك حركت صرفا دینی بشمار می آمده است، اما با آمدن ملك عبدالعزیز این جریان دینی در صدر برنامه های تبلیغی دولت قرار گرفت و وهابیت بیش از آن كه رنگ دینی داشته باشد با اهداف و اعراض آل سعود پیوند خورد و در قرون گذشته این حركت به عنوان یك ابزار نظامی برای دولت و نه یك سازمان سری عمل می كرده است.


این حركت نظامی وهابیت تا سال 1929 میلادی یعنی پیروزی ملك عبدالعزیز بر تمرد لشگر 'اخوان من طاع الله' ادامه داشته است. این لشگر در سالهای 1924-1925 به كمك ملك عبدالعزیز شتافت و مملكت [[حجاز]] هاشمی به مملكت عربستان سعودی تغییر نام یافت. لشگریان 'اخوان من طاع الله' می خواستند همچنان به فتوحات خود در [[عراق]] به عنوان جهاد فی سبیل الله و قتل مشركین ادامه دهند كه ملك عبدالعزیز آنان را به اتفاقیه منع حمله به قبائل عراق و نجد فراخواند، اما لشگر 'اخوان من طاع الله' به رهبری فیصل بن سلطان دویش و سلطان بن بجاد و ضیدان بن حثلین در منطقه أرطاویة حجاز تصمیم گرفتند برای حفظ دین و قتل مشركان به جنگ ادامه دهند.
حرکت اخوان‌المسلمین یک جریان سیاسی و با تشکیلات سری است، در حالی که سلفیه و وهابیت یک جریان فکری و دینی غیر سری است و وهابیت به شکل سیاسی اش نیز دارای فعالیت‌های آشکار با حمایت عربستان می‌باشد.  


لشگر مذكور در سال 1929 در جنگ روضه سبله شكست خورد و ملك عبدالعزیز پس از استفاده نظامی از لشگر اخوان آنان را قلع و قمع نمود، حركتی كه در روزهای اخیر شاهد آن در مصر و عراق می باشیم.
از اختلافات بین وهابیت و اخوان‌المسلمین موضوع خلافت اسلامی است و تاریخ شاهد مبارزه وهابیون با [[خلافت عثمانی]] بوده است، در حالی که داعش و اخوان در شکل‌گیری خلافت اسلامی با یکدیگر همفکر می‌باشند و دکتر [[وجدی غنیم]] از رهبران دینی اخوان‌المسلمین در صفحه فیس بوک خود هدف همه مبارزان و مجاهدان را تشکیل دولت اسلامی می‌داند و از این که در صف تروریست‌های داعش در عراق نیست، ابراز تأسف می‌کند.  


=تفاوت حرکت سلفی، وهابی ،اخوان المسلمین و داعش=
در انجام عملیات انتحاری نیز بین فقهای وهابی و اخوان‌المسلمین اختلاف وجود دارد، زیرا رهبران اخوان در سال‌های اخیر این نوع عملیات را مشروع دانسته‌اند و علمای وهابی حداقل برای حفظ ظاهر با این عمل مخالفت کرده‌اند. بسیاری از جماعت اخوان جذب مؤسسات خیریه عربستان در داخل و خارج از آن کشور شده‌اند و تفکر سلفی اخوانی چون [[علی طنطایی|علی طنطاوی]] و [[محمد مجذوب]] و اخوانی سلفی به صورت جمعیت‌های سروریه وابسته به محمد سرور زین‌العابدین برای جمع بین محمد بن عبدالوهاب و [[ابراهیم حسین شاذلی|سید قطب]] شکل گرفته‌اند.


حركت دینی سلفیه در وهابیت و وهابیت در اخوان المسلمین و اخوان المسملین در داعش تأثیر گذاشته اند، اما هر یك از این جریانات دینی و سیاسی و نظامی با یكدیگر اختلافاتی دارند كه به اختصار اشاره می نماییم.
داعش در جذب جوانان از وسایل و ابزاری مانند معجزات بهره نمی‌گیرد که بیشتر با شعارهای اخوان‌المسلمین تناسب دارد، هر چند وهابیت نیز منکر آن نمی‌باشد.


وهابیت از حركت سلفی یعنی طرفداران سلف صالح و جنبش مبارزه با [[بدعت]] نشأت گرفته است، بنابراین هر وهابی سلفی است و نه بالعكس، زیرا در مذاهبی چون [[حنبلی]]، [[حنفی]]، [[مالکی|مالكی]] و حتی [[شافعی]] (نمونه اش در مالزی و [[اندونزی]]) نیز جریان سلفیه با حفظ هویت دینی وجود دارد، اما لزوما آنان وهابی نیستند.
== تاثیرات اخوان در جنوب شرق آسیا ==
بافت اعتقادی [[مسلمان|مسلمانان]] شرق آسیا شامل [[مالزی]]، [[اندونزی]]، [[سنگاپور]] و [[تایلند]] گویای این حقیقت است. مذهب اعتقادی اشعریسم با گرایش اهل [[حدیث]] زمینه را برای نفوذ سلفیه از طریق ارتباط با علمای وهابی، اعزام دانشجویان به عربستان برای تحصیل علوم دینی، اعزام دانشجویان بی شمار به مصر و [[اردن]] و پذیرش هزاران دانشجوی عرب از کشورهای مذکور و تبادلات گسترده اقتصادی [[مالزی]] با [[قطر]] و عربستان فراهم نموده است.  


حركت اخوان المسلمین یك جریان سیاسی و با تشكیلات سری است، در حالی كه سلفیه و وهابیت یك جریان فكری و دینی غیر سری است و وهابیت به شكل سیاسی اش نیز دارای فعالیتهای آشكار با حمایت عربستان می باشد.
با گسترش تفکرات خشک سلفی در میان مردم منطقه عقل‌گرایی به طور کلی در حوزه دین به کنار گذاشته می‌شود و در همه مدارس و مراکز علمی نیز تدریس فلسفه و کلام به عنوان انحراف از [[قرآن]] و سنت تلقی می‌شود.  


از اختلافات بین وهابیت و اخوان المسلمین موضوع خلافت اسلامی است و تاریخ شاهد مبارزه وهابیون با [[خلافت عثمانی]] بوده است، در حالی كه داعش و اخوان در شكل گیری خلافت اسلامی با یكدیگر همفكر می باشند و دكتر 'وجدی غنیم' از رهبران دینی اخوان المسلمین در صفحه فیس بوك خود هدف همه مبارزان و مجاهدان را تشكیل دولت اسلامی می داند و از این كه در صف تروریستهای داعش در عراق نیست، ابراز تأسف می كند.
ارتباط عمیق عاطفی و تشکیلاتی احزاب اسلامی مالزی با جریان اخوان‌المسلمین نیز در سال‌های گذشته به گونه‌ای بوده است که جریان فکری حاکم بر داعش تحت تأثیر اخوان‌المسلمین در میان مسلمانان شرق آسیا رواج بسیاری یافت.  


در انجام عملیات انتحاری نیز بین فقهای وهابی و اخوان المسلمین اختلاف وجود دارد، زیرا رهبران اخوان در سال های اخیر این نوع عملیات را مشروع دانسته اند و علمای وهابی حداقل برای حفظ ظاهر با این عمل مخالفت كرده اند. بسیاری از جماعت اخوان جذب مؤسسات خیریه عربستان در داخل و خارج از آن كشور شده اند و تفكر سلفی اخوانی چون علی طنطاوی و محمد مجذوب و اخوانی سلفی به صورت جمعیت های سروریه وابسته به محمد سرور زین العابدین برای جمع بین محمد بن عبد الوهاب و سید قطب شكل گرفته اند.
[[ایالات متحده آمریکا|آمریکا]] ستیزی نیز در میان مسلمانان شرق آسیا پدیده‌ای است که در سطوح مختلف اجتماعی از سران حزب آمنو تا احزاب چینی و حزب اسلامی و عموم مردم منطقه مالزی به چشم می‌خورد و اتحاد آمریکا و عربستان به عنوان خاستگاه وهابیت و 40 کشور دیگر برای مبارزه با داعش سبب شده است تا طرفداران سنتی عربستان در منطقه شرق آسیا در عزلت سیاسی قرار گیرند، زیرا از نظر آنان عربستان در صف مقدم آمریکا برای مبارزه با مجاهدان [[اسلام]] به تعبیر [[تروریسم|تروریست‌های]] داعش قرار گرفته است.  


داعش در جذب جوانان از وسایل و ابزاری مانند معجزات بهره می گیرد كه بیشتر با شعارهای اخوان المسلمین تناسب دارد، هر چند وهابیت نیز منكر آن نمی باشد.
در چنین شرایطی حرکت سلفی و اخوان‌المسلمین گوی سبقت را از وهابیت در منطقه می‌رباید و خطر نفوذ داعش را افزایش و میزان محبوبیت عربستان را در منطقه کاهش می‌دهد<ref>[https://www.irna.ir/news/81324520/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%AD%D8%B1%D9%83%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%88%D9%87%D8%A7%D8%A8%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85%DB%8C%D9%86-%D9%88-%D8%AF%D8%A7%D8%B9%D8%B4-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D9%86%D9%88%D8%A8-%D8%B4%D8%B1%D9%82-%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A7 نگاهی به حرکت‌های داعش، اخوان المسالمین ووهابیت در جنوب شرق آسیا]</ref>.


=تاثیرات اخوان در جنوب شرق آسیا=
== پانویس ==
{{پانویس}}


بافت اعتقادی مسلمانان شرق آسیا شامل مالزی، اندونزی، [[سنگاپور]] و [[تایلند]] گویای این حقیقت است. مذهب اعتقادی اشعریسم با گرایش اهل [[حدیث]] زمینه را برای نفوذ سلفیه از طریق ارتباط با علمای وهابی، اعزام دانشجویان به عربستان برای تحصیل علوم دینی، اعزام دانشجویان بی شمار به مصر و [[اردن]] و پذیرش هزاران دانشجوی عرب از كشورهای مذكور و تبادلات گسترده اقتصادی [[مالزی]] با [[قطر]] و عربستان فراهم نموده است.
[[رده:جریان‌ها و جنبش‌ها]]
 
[[رده:اخوان المسلمین]]
با گسترش تفكرات خشك سلفی در میان مردم منطقه عقلگرایی به طور كلی در حوزه دین به كنار گذاشته می شود و در همه مدارس و مراكز علمی نیز تدریس فلسفه و كلام به عنوان انحراف از [[قرآن]] و سنت تلقی می شود.
[[رده:جنوب شرق آسیا]]
 
ارتباط عمیق عاطفی و تشكیلاتی احزاب اسلامی مالزی با جریان اخوان المسلمین نیز در سال های گذشته به گونه ای بوده است كه جریان فكری حاكم بر داعش تحت تأثیر اخوان المسلمین در میان مسلمانان شرق آسیا رواج بسیاری یافت.
 
آمریكاستیزی نیز در میان مسلمانان شرق آسیا پدیده ای است كه در سطوح مختلف اجتماعی از سران حزب آمنو تا احزاب چینی و حزب اسلامی و عموم مردم منطقه مالزی به چشم می خورد و اتحاد آمریكا و عربستان به عنوان خاستگاه وهابیت و 40 كشور دیگر برای مبارزه با داعش سبب شده است تا طرفداران سنتی عربستان در منطقه شرق آسیا در عزلت سیاسی قرار گیرند، زیرا از نظر آنان عربستان در صف مقدم آمریكا برای مبارزه با مجاهدان [[اسلام]] به تعبیر تروریستهای داعش قرار گرفته است.
 
در چنین شرایطی حركت سلفی و اخوان المسلمین گوی سبقت را از وهابیت در منطقه می رباید و خطر نفوذ داعش را افزایش و میزان محبوبیت عربستان را در منطقه كاهش می دهد<ref>[https://www.irna.ir/news/81324520/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%AD%D8%B1%D9%83%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%88%D9%87%D8%A7%D8%A8%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85%DB%8C%D9%86-%D9%88-%D8%AF%D8%A7%D8%B9%D8%B4-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D9%86%D9%88%D8%A8-%D8%B4%D8%B1%D9%82-%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A7 نگاهی به حرکت های داعش، اخوان المسالمین ووهابیت در جنوب شرق آسیا]</ref>.
[[رده: اخوان المسلمین]]
[[رده: شاخه های اخوان المسلمین]]
[[رده: جنوب شرق آسیا]]
[[رده: سلفیت]]

نسخهٔ کنونی تا ‏۲۲ اکتبر ۲۰۲۳، ساعت ۰۷:۳۵

اخوان المسلمین در آسیای جنوب شرقی
اخوان المسلمین در آسیای جنوب شرقی.jpg
نام حزباخوان المسلمین در آسیای جنوب شرقی

اخوان المسلمین در آسیای جنوب شرقی، گروه اسلامی در جنوب شرقی آسیا یک سازمان اسلامی در جنوب شرقی آسیا است که هدف آن ایجاد یک دولت اسلامی در جنوب شرقی آسیا است که این کشور شامل اندونزی، مالزی، جنوب فیلیپین، سنگاپور و برونئی است. سازمان ملل متحد این گروه را با القاعده یا طالبان مرتبط میداند. سه پدیدۀ دینی، سیاسی و نظامی وهابیت، اخوان‌المسلمین و داعش به گونه‌ای به یکدیگر پیوند خورده‌اند که تفکیک هر یک از دیگری کاری بس دشوار شده است.

تاثیر وهابیت بر اخوان‌المسلمین

حرکت دینی محمد بن عبدالوهاب پیش از آن‌که با سیاست ملک عبدالعزیز پیوند بخورد بیشتر درعصر خود به عنوان یک حرکت اصلاح‌طلب دینی یا حرکت تجدید شناخته می‌شد و شاید بتوان فردی چون محمد رشید بن علی رضا بن محمد قلمونی، صاحب مجله ‌المنار، نقش مهمی بر افکار حسن البناء مؤسس حرکت اخوان‌المسلمین داشته است و این در حالی است که رشید رضا نامدارترین شخصیت نهضت موسوم به سلفیه می‌باشد و همواره از محمد بن عبدالوهاب مؤسس فرقه وهابیت به بزرگی یاد کرده و او را مجدد و اصلاح‌گر قرن خویش دانسته است.

بدین ترتیب حرکت دینی وهابیت قبل از سیاسی شدنش توسط سران آل‌سعود توانسته است تأثیراتی عمیق بر حرکت اخوان‌المسلمین داشته باشد و اختلافاتی که در صحنه سیاسی مصر و عربستان در سال‌های اخیر روی داد بیشتر جنبه سیاسی داشته و از نظر فکری روابطی عمیق بین دو جریان وجود داشته است، اما به مرور زمان اخوان‌المسلمین به یک هویت جدید و مستقل از وهابیت دست یافت.

تاثیر اخوان‌المسلمین بر داعش

اما داعش را نمی‌توان مولود مستقیم وهابیت دانست، بلکه همان نقشی را که وهابیت در شکل‌دهی اخوان‌المسلمین در طول تاریخ ایفا کرده است حرکت اخوان در شکل‌دهی داعش بازی کرده است، اما همچنان که بین وهابیت، سلفیه و اخوان اختلافاتی ماهوی وجود دارد، بین داعش و اخوان‌المسلمین نیز اختلافاتی به چشم می‌خورد. به‌هر حال به رغم پیچیدگی بافت سیاسی، اجتماعی و دینی داعش می‌توان چنین انتظار داشت که این حرکت بیشتر از اخوان و سپس سلفیه و در نهایت وهابیت نشأت گرفته است و از هر یک از این حرکات نقشی را پذیرفته و در نهایت به صورت یک جنبش نظامی درآمده است.

بنابراین در پاسخ به این سؤال که مشروعیت دینی داعش به کدام جریان پیوند خورده است، باید گفت که در وهله نخست حرکت اخوان‌المسلمین نقش بیشتری از وهابیت در تکوین فکری و مشروعیت دینی داشته است.

تاثیر وهابیت بر داعش

اما در هر حال وهابیت در شکل نخستین خود، خارج از محدوده سیاسی آل‌سعود، در قالب جریان سلفیه در شکل‌گیری اخوان‌المسلمین نقش داشته است. با شکل‌گیری ائتلاف بیش از 40 کشور و از جمله آمریکا و عربستان سعودی علیه داعش بیشتر انتقادات علیه وهابیت در سازماندهی داعش و پیش از آن القاعده بوده و کمتر به نقش اخوان‌المسلمین در این میان توجه شده است.

تاریخچه تطور وهابیت

وهابیت پدیده‌ایدینی بود که ریشه در افکاری سفلی‌گری چون ابن رجب حنبلی، ابن قدامه، ابن تیمیه و حتی متشرعی فقیه چون ابن ابی العز دمشقی داشته است و پیش از پیوند خوردن آن با آل‌سعود یک حرکت صرفا دینی بشمار می‌آمده است، اما با آمدن ملک عبدالعزیز این جریان دینی در صدر برنامه‌های تبلیغی دولت قرار گرفت و وهابیت بیش از آن که رنگ دینی داشته باشد با اهداف و اعراض آل‌سعود پیوند خورد و در قرون گذشته این حرکت به عنوان یک ابزار نظامی برای دولت و نه یک سازمان سری عمل می‌کرده است.

این حرکت نظامی وهابیت تا سال 1929 میلادی یعنی پیروزی ملک عبدالعزیز بر تمرد لشگر اخوان من طاع الله ادامه داشته است. این لشگر در سال‌های 1924-1925 به کمک ملک عبدالعزیز شتافت و مملکت حجاز هاشمی به مملکت عربستان سعودی تغییر نام یافت. لشگریان (اخوان من طاع الله) می‌خواستند همچنان به فتوحات خود در عراق به عنوان جهاد فی سبیل الله و قتل مشرکین ادامه دهند که ملک عبدالعزیز آنان را به اتفاقیه منع حمله به قبائل عراق و نجد فراخواند، اما لشگر 'اخوان من طاع الله' به رهبری فیصل بن سلطان دویش و سلطان بن بجاد و ضیدان بن حثلین در منطقه أرطاویة حجاز تصمیم گرفتند برای حفظ دین و قتل مشرکان به جنگ ادامه دهند.

لشگر مذکور در سال 1929 در جنگ روضه سبله شکست خورد و ملک عبدالعزیز پس از استفاده نظامی از لشگر اخوان آنان را قلع و قمع نمود، حرکتی که در روزهای اخیر شاهد آن در مصر و عراق می‌باشیم.

تفاوت حرکت سلفی، وهابی، اخوان‌المسلمین و داعش

حرکت دینی سلفیه در وهابیت و وهابیت در اخوان‌المسلمین و اخوان المسملین در داعش تأثیر گذاشته‌اند، اما هر یک از این جریانات دینی و سیاسی و نظامی با یکدیگر اختلافاتی دارند که به اختصار اشاره می‌نماییم.

وهابیت از حرکت سلفی یعنی طرفداران سلف صالح و جنبش مبارزه با بدعت نشأت گرفته است، بنابراین هر وهابی سلفی است و نه بالعکس، زیرا در مذاهبی چون حنبلی، حنفی، مالکی و حتی شافعی (نمونه‌اش در مالزی و اندونزی) نیز جریان سلفیه با حفظ هویت دینی وجود دارد، اما لزوما آنان وهابی نیستند.

حرکت اخوان‌المسلمین یک جریان سیاسی و با تشکیلات سری است، در حالی که سلفیه و وهابیت یک جریان فکری و دینی غیر سری است و وهابیت به شکل سیاسی اش نیز دارای فعالیت‌های آشکار با حمایت عربستان می‌باشد.

از اختلافات بین وهابیت و اخوان‌المسلمین موضوع خلافت اسلامی است و تاریخ شاهد مبارزه وهابیون با خلافت عثمانی بوده است، در حالی که داعش و اخوان در شکل‌گیری خلافت اسلامی با یکدیگر همفکر می‌باشند و دکتر وجدی غنیم از رهبران دینی اخوان‌المسلمین در صفحه فیس بوک خود هدف همه مبارزان و مجاهدان را تشکیل دولت اسلامی می‌داند و از این که در صف تروریست‌های داعش در عراق نیست، ابراز تأسف می‌کند.

در انجام عملیات انتحاری نیز بین فقهای وهابی و اخوان‌المسلمین اختلاف وجود دارد، زیرا رهبران اخوان در سال‌های اخیر این نوع عملیات را مشروع دانسته‌اند و علمای وهابی حداقل برای حفظ ظاهر با این عمل مخالفت کرده‌اند. بسیاری از جماعت اخوان جذب مؤسسات خیریه عربستان در داخل و خارج از آن کشور شده‌اند و تفکر سلفی اخوانی چون علی طنطاوی و محمد مجذوب و اخوانی سلفی به صورت جمعیت‌های سروریه وابسته به محمد سرور زین‌العابدین برای جمع بین محمد بن عبدالوهاب و سید قطب شکل گرفته‌اند.

داعش در جذب جوانان از وسایل و ابزاری مانند معجزات بهره نمی‌گیرد که بیشتر با شعارهای اخوان‌المسلمین تناسب دارد، هر چند وهابیت نیز منکر آن نمی‌باشد.

تاثیرات اخوان در جنوب شرق آسیا

بافت اعتقادی مسلمانان شرق آسیا شامل مالزی، اندونزی، سنگاپور و تایلند گویای این حقیقت است. مذهب اعتقادی اشعریسم با گرایش اهل حدیث زمینه را برای نفوذ سلفیه از طریق ارتباط با علمای وهابی، اعزام دانشجویان به عربستان برای تحصیل علوم دینی، اعزام دانشجویان بی شمار به مصر و اردن و پذیرش هزاران دانشجوی عرب از کشورهای مذکور و تبادلات گسترده اقتصادی مالزی با قطر و عربستان فراهم نموده است.

با گسترش تفکرات خشک سلفی در میان مردم منطقه عقل‌گرایی به طور کلی در حوزه دین به کنار گذاشته می‌شود و در همه مدارس و مراکز علمی نیز تدریس فلسفه و کلام به عنوان انحراف از قرآن و سنت تلقی می‌شود.

ارتباط عمیق عاطفی و تشکیلاتی احزاب اسلامی مالزی با جریان اخوان‌المسلمین نیز در سال‌های گذشته به گونه‌ای بوده است که جریان فکری حاکم بر داعش تحت تأثیر اخوان‌المسلمین در میان مسلمانان شرق آسیا رواج بسیاری یافت.

آمریکا ستیزی نیز در میان مسلمانان شرق آسیا پدیده‌ای است که در سطوح مختلف اجتماعی از سران حزب آمنو تا احزاب چینی و حزب اسلامی و عموم مردم منطقه مالزی به چشم می‌خورد و اتحاد آمریکا و عربستان به عنوان خاستگاه وهابیت و 40 کشور دیگر برای مبارزه با داعش سبب شده است تا طرفداران سنتی عربستان در منطقه شرق آسیا در عزلت سیاسی قرار گیرند، زیرا از نظر آنان عربستان در صف مقدم آمریکا برای مبارزه با مجاهدان اسلام به تعبیر تروریست‌های داعش قرار گرفته است.

در چنین شرایطی حرکت سلفی و اخوان‌المسلمین گوی سبقت را از وهابیت در منطقه می‌رباید و خطر نفوذ داعش را افزایش و میزان محبوبیت عربستان را در منطقه کاهش می‌دهد[۱].

پانویس