استبصار (کتاب)
| استبصار | |
|---|---|
.jpg) | |
| نام | الاستبصار فیما اختلف من الأخبار |
| پدیدآوران | ابوجعفر محمد بن حسن (شیخ طوسی) |
| زبان | عربی |
| موضوع | حدیث، فقه شیعه |
استبصار، یکی از کتاب‌های حدیثی شیعه است که توسط ابوجعفر محمد بن حسن ملقب به شیخ طوسی تألیف شده است. نام کامل این اثربه عربی: «الاستبصار فیما اختلف من الأخبار» است که به‌صورت اختصاری الاستبصار عنوان گرفته است. این کتاب به‌عنوان یکی از کتب اربعه حدیث شیعه شناخته می‌شود و جایگاه ویژه‌ای در منابع روایی امامیه دارد. این اثر چهارمین کتاب از مجموعه کتب اربعه محسوب می‌شود و یکی از منابع اصلی نزد علمای امامیه به‌شمار می‌رود. محتوای کتاب به بررسی اخبار متفاوت می‌پردازد و از آثار فقهی و روایی مهم شیعه است که در قرن پنجم هجری تدوین شده است[۱][۲].
نام و نویسنده
نویسنده این کتاب ابوجعفر محمد بن حسن است که در منابع اسلامی با لقب شیخ طوسی شناخته می‌شود. او از علمای برجسته شیعه در قرن پنجم هجری بود و آثار متعددی در زمینه فقه و حدیث از خود به جای گذاشت که الاستبصار یکی از مهم‌ترین آن‌ها است. در مورد سال درگذشت نویسنده این کتاب در منابع مختلف اختلاف وجود دارد. برخی منابع تاریخ ۴۴۹ هجری قمری را برای وی ذکر کرده‌اند، در حالی که منابع دیگر سال ۴۶۰ هجری قمری را ثبت نموده‌اند. این تفاوت در تاریخ‌نگاری‌های مربوط به زندگی شیخ طوسی بازتاب یافته است[۳].
جایگاه در منابع حدیثی
الاستبصار به‌عنوان چهارمین کتاب از کتب اربعه حدیث شیعه شناخته می‌شود. این مجموعۀ چهارگانه شامل مهم‌ترین منابع روایی شیعه است که نزد علمای امامیه از اعتبار ویژه‌ای برخوردار هستند. کتاب الاستبصار به طور خاص به موضوع اخبار متفاوت اختصاص دارد و علمیت و توسعه نویسنده در علم حدیث را نشان می‌دهد[۴].
تاریخچه چاپ و نشر
این کتاب نخستین بار در سال ۱۳۰۷ هجری قمری در شهر لکهنو هند به صورت چاپ سنگی منتشر شد. این نسخه اولیه در سه جلد تهیه و توزیع گردید و نقطه آغازین نشر رسمی این اثر محسوب می‌شود[۵].
بار دیگر این کتاب در سال‌های ۱۳۱۵ تا ۱۳۱۷ هجری قمری در تهران تجدید چاپ شد. همچنین چاپ تحقیقی این اثر نیز انجام شده است که به کوشش شخصی به نام حسن تهیه گردیده است، هرچند نام کامل محقق در برخی منابع به صورت ناقص ذکر شده است.
نسخه‌های الکترونیکی
در دوران معاصر نسخه‌های دیجیتال و اپلیکیشن‌هایی از این کتاب توسط ناشران مختلف تهیه شده است. این نسخه‌ها شامل برنامه‌های کاربردی موبایل و فایل‌های دیجیتال در آرشیوهای آنلاین است که دسترسی به متن کتاب را برای پژوهشگران و علاقه‌مندان فراهم می‌کند[۶]
پیوند به بیرون
جستارهای وابسته
پانویس
منابع
- Al-Istibsar، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 11 آبان‌ماه 1405 ش.
- Al-Istibsar (book) - wikishia، تاریخ درج مطلب: ۴ ژوئیه ۲۰۲۳ م، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 11 آبان‌ماه 1405 ش.
- Kitab Al Istibsar Complete الاستبصار، تاریخ درج مطلب: ۱۸ اکتبر ۲۰۲۵ م، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 11 آبان‌ماه 1405 ش.
- الإستبصار، تاریخ درج مطلب: ۲ سپتامبر ۲۰۲۵ م، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 11 آبان‌ماه 1405 ش.
- الاستبصار | دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 11 آبان‌ماه 1405 ش.
- الاستبصار (کتاب) - دانشنامه اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۲۰ ژانویه ۲۰۲۴ م، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 11 آبان‌ماه 1405 ش.
- الطوسی، شیخ الطائفة، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 11 آبان‌ماه 1405 ش.