فیدل کاسترو
| فیدل کاسترو | |
|---|---|
 | |
| نام کامل | فیدل کاسترو |
| نامهای دیگر | فیدل کاسترو |
| اطلاعات شخصی | |
| روز تولد | ۱۳ اوت ۱۹۲۶ |
| محل تولد | بیران، استان اورینته، کوبا |
| روز درگذشت | ۲۵ نوامبر ۲۰۱۶ |
| محل درگذشت | هاوانا، کوبا |
| آثار | سالهای اول زندگی من، خاطرات شخصی فیدل کاسترو |
| فعالیتها |
|
فیدل کاسترو که اسم کاملش فیدل آلخاندرو کاسترو روث (به اسپانیایی: Fidel Alejandro Castro Ruz) بود. سیاستمدار، انقلابی و رهبر انقلاب کوبا است که از سال ۱۹۵۹ م تا ۲۰۰۸ م، مهمترین چهره سیاسی این کشور بهشمار میرفت. وی پس از سرنگونی حکومت فولخنسیو باتیستا، ابتدا بهعنوان نخستوزیر و سپس رئیس شورای دولت کوبا، رهبری این کشور را بر عهده گرفت و طی نزدیک به پنج دهه، سیاستهای سوسیالیستی را در کوبا اجرا کرد. کاسترو یکی از شناختهشدهترین رهبران سیاسی قرن بیستم محسوب میشود. حامیان وی او را نماد مبارزه با استعمار، امپریالیسم و سلطه ایالات متحده آمریکا میدانند، در حالی که مخالفانش حکومت او را نظامی تکحزبی و محدودکننده آزادیهای سیاسی معرفی کردهاند. دوران زمامداری وی با رویدادهایی همچون بحران موشکی کوبا، حمله خلیج خوکها، نزدیکی راهبردی به اتحاد جماهیر شوروی و تحریمهای گسترده آمریکا علیه کوبا همراه بود.
زندگینامه
فیدل کاسترو در ۱۳ اوت ۱۹۲۶ م، در شهر بیران از توابع استان اورینته کوبا در خانوادهای مرفه متولد شد. پدر وی، آنخل کاسترو، از مهاجران اسپانیایی بود که با سرمایهگذاری در صنعت کشاورزی و حملونقل نیشکر به ثروت قابل توجهی دست یافت. مادرش لینا روث گونسالس نیز از خانوادهای اسپانیاییتبار بود. کاسترو دوران ابتدایی را در مدارس کاتولیک گذراند و سپس برای ادامه تحصیل به سانتیاگو کوبا رفت. پس از پایان دوره متوسطه وارد دانشگاه هاوانا شد و در رشته حقوق به تحصیل پرداخت. دوران دانشجویی نقش مهمی در شکلگیری شخصیت سیاسی وی داشت و او در همین دوره با اندیشههای ملیگرایانه، ضد استعمار و عدالتخواهانه آشنا شد.
فعالیتهای سیاسی
فعالیت سیاسی کاسترو از اواخر دهه ۱۹۴۰ م، آغاز شد. وی در سال ۱۹۴۷ م، در تلاش مخالفان حکومت «رافائل تروخیو»، دیکتاتور جمهوری دومینیکن، مشارکت کرد و یک سال بعد نیز در ناآرامیهای شهر بوگوتا در کلمبیا حضور یافت. این تجربیات، نگرش سیاسی او را بیش از پیش به مبارزه با حکومتهای استبدادی و نفوذ ایالات متحده آمریکا سوق داد. کاسترو در سال ۱۹۵۱ م، به حزب ارتدوکس کوبا پیوست و خود را برای ورود به مجلس نمایندگان آماده کرد؛ اما کودتای نظامی فولخنسیو باتیستا، روند سیاسی کشور را تغییر داد. وی پس از استقرار حکومت نظامی، مبارزه مسلحانه علیه باتیستا را در دستور کار قرار داد و رهبری گروهی از مخالفان حکومت را بر عهده گرفت.
در ژوئیه ۱۹۵۳ نیروهای تحت فرمان کاسترو به پادگان مونکادا حمله کردند؛ عملیاتی که با شکست روبهرو شد و بسیاری از اعضای گروه کشته یا بازداشت شدند. کاسترو نیز دستگیر و به پانزده سال زندان محکوم شد. وی در جریان دادگاه، دفاعیات مشهور خود را با عنوان «تاریخ مرا تبرئه خواهد کرد» ارائه کرد که بعدها به یکی از متون مهم انقلاب کوبا تبدیل شد. پس از گذشت حدود دو سال، در پی اعلام عفو عمومی از سوی باتیستا، کاسترو از زندان آزاد شد و به همراه برادرش رائول کاسترو راهی مکزیک شد. او در این کشور «جنبش ۲۶ ژوئیه» را بنیان نهاد و با همکاری ارنستو چه گوارا، سازماندهی نیروهای چریکی برای بازگشت به کوبا و سرنگونی حکومت باتیستا را آغاز کرد.
انقلاب کوبا
فیدل کاسترو پس از استقرار در مکزیک، به همراه برادرش رائول کاسترو، ارنستو چه گوارا و شماری از مبارزان کوبایی، جنبش ۲۶ ژوئیه را سازماندهی کرد. اعضای این جنبش در اواخر سال ۱۹۵۶ م، با کشتی گرانما وارد سواحل کوبا شدند. هرچند بسیاری از آنان در همان روزهای نخست کشته یا اسیر شدند، اما گروهی از نیروها توانستند به کوههای «سیرا مائسترا» پناه ببرند و مبارزه چریکی علیه حکومت باتیستا را آغاز کنند. جنبش ۲۶ ژوئیه طی دو سال با جذب نیروهای مردمی و انجام عملیات چریکی، دامنه نفوذ خود را گسترش داد. سرانجام در نخستین روز ژانویه ۱۹۵۹ م، فولخنسیو باتیستا از کوبا گریخت و نیروهای انقلابی به رهبری کاسترو وارد هاوانا شدند. با پیروزی انقلاب، حکومت باتیستا سقوط کرد و فیدل کاسترو به مهمترین شخصیت سیاسی کشور تبدیل شد.
تشکیل حکومت
پس از پیروزی انقلاب، کاسترو در ابتدا فرمانده نیروهای مسلح و سپس در سال ۱۹۵۹ م، بهعنوان نخستوزیر کوبا منصوب شد. دولت جدید با اجرای اصلاحات گسترده اقتصادی و اجتماعی، زمینهای بزرگ کشاورزی، صنایع و بسیاری از شرکتهای خارجی را ملی اعلام کرد. این سیاستها با استقبال اقشار کمدرآمد جامعه همراه شد، اما موجب نگرانی سرمایهداران داخلی و دولت ایالات متحده آمریکا گردید. در دهه ۱۹۶۰ م، دولت کوبا نظام سیاسی تکحزبی را مستقر کرد و حزب کمونیست کوبا بهعنوان تنها حزب رسمی کشور شناخته شد. در همین دوره، برنامههای گستردهای برای مبارزه با بیسوادی، توسعه خدمات درمانی، آموزش رایگان و گسترش خدمات اجتماعی اجرا شد که از مهمترین اقدامات دولت کاسترو بشمار میروند.
روابط با ایالات متحده آمریکا
روابط کوبا و ایالات متحده آمریکا پس از پیروزی انقلاب به سرعت رو به تیرگی گذاشت. دولت آمریکا که منافع اقتصادی خود را در کوبا در معرض تهدید میدید، تحریمهای اقتصادی علیه این کشور اعمال کرد و از مخالفان حکومت کاسترو حمایت نمود. در آوریل سال ۱۹۶۱ م، گروهی از تبعیدیان کوبایی با حمایت سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) در منطقه «خلیج خوکها» به کوبا حمله کردند. هدف این عملیات سرنگونی حکومت کاسترو بود، اما نیروهای دولتی در مدت کوتاهی مهاجمان را شکست دادند و عملیات با ناکامی پایان یافت. این پیروزی موجب تقویت موقعیت سیاسی کاسترو در داخل کشور شد.
بحران موشکی کوبا
در سال ۱۹۶۲ م، اتحاد جماهیر شوروی با موافقت دولت کوبا اقدام به استقرار موشکهای هستهای در این کشور کرد. کشف این موشکها توسط ایالات متحده آمریکا، جهان را در آستانه رویارویی مستقیم دو ابرقدرت قرار داد و یکی از حساسترین بحرانهای دوران جنگ سرد شکل گرفت. پس از چند روز تنش شدید، بحران از طریق مذاکرات میان جان اف. کندی، رئیسجمهور آمریکا، و نیکیتا خروشچف، رهبر اتحاد شوروی، پایان یافت. بر اساس توافق دو طرف، موشکهای شوروی از کوبا خارج شد و آمریکا نیز متعهد گردید به این کشور حمله نظامی نکند.
سیاست داخلی
دولت کاسترو طی دهههای بعد، سیاست اقتصاد دولتی و برنامهریزی متمرکز را دنبال کرد. آموزش و خدمات درمانی رایگان، گسترش واکسیناسیون، افزایش سطح سواد و توسعه نظام بهداشت عمومی از مهمترین برنامههای اجتماعی حکومت وی بود. در مقابل، محدودیت فعالیت احزاب سیاسی، کنترل رسانهها، بازداشت مخالفان و محدودیت آزادیهای مدنی از مهمترین انتقادهایی بود که مخالفان داخلی و سازمانهای حقوق بشری نسبت به حکومت او مطرح میکردند. کاسترو همچنین از جنبشهای چپگرا و ضد استعمار در آمریکای لاتین و آفریقا حمایت سیاسی و نظامی میکرد و کوبا را به یکی از متحدان اصلی اتحاد جماهیر شوروی در نیمکره غربی تبدیل نمود.
واگذاری قدرت
فیدل کاسترو در ۳۱ ژوئیه ۲۰۰۶ م، به دلیل بیماری و انجام عمل جراحی روده، اختیارات خود را بهطور موقت به برادرش رائول کاسترو واگذار کرد. این نخستین بار از زمان پیروزی انقلاب کوبا بود که وی مسئولیت اداره کشور را به شخص دیگری سپرد. در ۲۴ فوریه ۲۰۰۸ م، رائول کاسترو بهطور رسمی بهعنوان رئیس شورای دولت و رئیس شورای وزیران کوبا انتخاب شد و فیدل کاسترو از نامزدی برای یک دوره جدید ریاست جمهوری انصراف داد.
سوءقصدها
دوران زمامداری فیدل کاسترو با تلاشهای متعدد برای ترور وی همراه بود. بر اساس اظهارات «فابیان اسکالانته»، رئیس پیشین دستگاه امنیتی کوبا، طی سالهای حکومت کاسترو صدها طرح ترور علیه وی طراحی شد که مشهورترین آنها سیگار برگ انفجاری، صدف دریایی انفجاری، لباس غواصی آلوده به مواد سمی و خوراندن قرصهای کشنده بود. برخی منابع کوبایی تعداد این طرحها را ۶۳۸ مورد اعلام کردهاند، هرچند این آمار از سوی پژوهشگران مستقل مورد تأیید قطعی قرار نگرفته و درباره آن اختلاف نظر وجود دارد. با این حال، فیدل کاسترو از معدود رهبران سیاسی جهان بهشمار میرود که گزارشهای متعددی درباره تلاش برای ترور وی منتشر شده است.
دیدگاههای سیاسی
کاسترو از چهرههای شاخص جریان سوسیالیسم و ضد امپریالیسم در قرن بیستم محسوب میشود. وی معتقد بود سلطه اقتصادی و سیاسی قدرتهای بزرگ، بهویژه ایالات متحده آمریکا، مانع استقلال کشورهای آمریکای لاتین است. از اینرو، سیاست خارجی دولت او بر مقابله با نفوذ آمریکا و گسترش همکاری با کشورهای سوسیالیستی، بهویژه اتحاد جماهیر شوروی، استوار بود. وی همچنین بر نقش دولت در تأمین آموزش، بهداشت و خدمات عمومی تأکید داشت و اقتصاد دولتی را مناسبترین الگو برای تحقق عدالت اجتماعی میدانست. در مقابل، منتقدان وی حکومت کوبا را به محدود کردن آزادیهای سیاسی، ممنوعیت فعالیت احزاب مخالف، کنترل رسانهها و نقض حقوق بشر متهم کردهاند.
آثار
فیدل کاسترو علاوه بر فعالیتهای سیاسی، آثار و گفتوگوهای متعددی از خود بر جای گذاشت که برخی از آنها به زبانهای مختلف ترجمه شدهاند. از جمله مهمترین آثار وی عبارتاند از:
- سالهای اول زندگی من؛
- خاطرات شخصی فیدل کاسترو؛
- مجموعه سخنرانیها و پیامهای سیاسی درباره انقلاب کوبا، سوسیالیسم، استقلال و روابط بینالملل.
درگذشت
فیدل کاسترو در ۲۵ نوامبر ۲۰۱۶ م (۵ آذر ۱۳۹۵ ش) در ۹۰ سالگی در هاوانا درگذشت. خبر درگذشت وی توسط رائول کاسترو از تلویزیون دولتی کوبا اعلام شد. پس از مرگ او، دولت کوبا چند روز عزای عمومی اعلام کرد و مراسم تشییع و خاکسپاری وی با حضور گسترده مردم و مقامهای داخلی و خارجی برگزار شد. در وصیتنامه سیاسی کاسترو تأکید شده است که انقلاب کوبا وابسته به یک فرد نیست، بلکه حاصل مبارزات مردم این کشور است و باید توسط نسلهای آینده حفظ شود.
جایگاه
فیدل کاسترو از تأثیرگذارترین رهبران سیاسی قرن بیستم بهشمار میرود. انقلاب کوبا به رهبری وی یکی از مهمترین تحولات سیاسی آمریکای لاتین بود و نقش مهمی در شکلگیری معادلات جنگ سرد ایفا کرد. سیاستهای داخلی و خارجی او همچنان موضوع پژوهشهای تاریخی و علوم سیاسی است و شخصیت وی از جنبههای مختلف، مورد ارزیابی موافقان و مخالفان قرار دارد. حامیان کاسترو وی را نماد استقلالخواهی، عدالت اجتماعی و مقاومت در برابر سلطه خارجی معرفی میکنند، در حالی که منتقدان، حکومت وی را نمونهای از نظامهای اقتدارگرا و تکحزبی میدانند.
جستارهای وابسته
منابع
- «بیوگرافی فیدل کاسترو، رهبر انقلابی کوبا»، وبسایت تابناک، تاریخ درج مطلب: ۷ آذرماه ۱۳۹۵ ش، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 30 تیرماه 1405 ش.