محمد فتحی الدرینی
| محمد فتحی الدرینی | |
|---|---|
 | |
| نام کامل | محمد فتحی الدرینی |
| نامهای دیگر |
|
| اطلاعات شخصی | |
| سال تولد | ۱۹۲۳ م، ۱۳۰۱ ش، ۱۳۴۱ ق |
| محل تولد |
|
| سال درگذشت | ۲۰۱۳ م، ۱۳۹۱ ش، ۱۴۳۳ ق |
| روز درگذشت | ۱ ژوئن |
| محل درگذشت | |
| دین | اسلام، اهلسنت |
| استادان |
|
| آثار |
|
محمد فتحی الدرینی حقوقدان فلسطینی، دانشمند برجستۀ حقوق اسلامی در دوران معاصر و شخصیت تقریبگرای مقیم سوریه بود که سالها بهعنوان رئیس دانشکدۀ شریعت و گروه الهیات و ادیان در دانشگاه دمشق خدمت کرد. او علاوه بر پیشینۀ ادبی و آموزشی، در اصول فقه اسلامی و علوم حقوقی و سیاسی نیز تبحر داشت.
زندگینامه
دکتر محمد فتحی الدرینی در سال ۱۹۲۳ م، در ناصره در فلسطین اشغالی متولد شد. او پسر ارشد شیخ عبدالقادر الدرینی، امام و واعظ مسجد سفید در ناصره بود. وی پس از اتمام تحصیلات متوسطه در فلسطین، در دانشکدۀ حقوق و شریعت دانشگاه الازهر ثبتنام کرد و در سال ۱۹۴۷ م، فارغالتحصیل شد. او مدرک لیسانس هنر در زبان عربی را با رتبه ممتاز از دانشگاه قاهره در سال ۱۹۵۰ م، مدرک کارشناسی ارشد تخصصی در احوال شخصیه و رویهها را در سال ۱۹۵۱ م، و گواهی تدریس از دانشکدۀ زبان عربی دانشگاه الازهر را در همان سال دریافت کرد. فتحی الدرینی همچنین مدرک کارشناسیارشد خود را در رشته علوم تربیتی و روانشناسی از دانشگاه عین شمس قاهره در سال ۱۹۵۲ م، مدرک کارشناسیارشد علوم سیاسی را از دانشکدۀ حقوق دانشگاه قاهره در سال ۱۹۵۴ م، گواهینامۀ علوم حقوقی را از مؤسسۀ تحقیقات و مطالعات حقوقی اتحادیۀ کشورهای عربی در سال ۱۹۶۳ م، و مدرک دکترای خود را در رشتۀ فقه اسلامی و مبانی آن از دانشگاه الازهر در سال ۱۹۶۵ م، دریافت کرد.
استادان
فتحی الدرینی نزد شیخ طه الدیناری، رئیس دانشکدۀ حقوق و شریعت دانشگاه الازهر، تحصیل کرد. شیخ طه الدیناری، او را بهعنوان یک محقق متقن در فقه اسلامی، محققی دقیق، مناظرهگری قوی و قانعکننده، متفکری اصیل، مردی با استدلال صحیح، ذهنی درخشان و سخنوری فصیح توصیف کرد که با خلوص ایمان و خلوص عبادت آراسته بود.
مسئولیتها
او بهعنوان رئیس دانشکدۀ شریعت در دانشگاه دمشق و رئیس گروه عقاید و مذاهب آن فعالیت داشت. همچنین در مصر، الجزایر و سودان تدریس کرد. سپس به سوریه نقل مکان کرد و بعد بهعنوان مدرس ارشد برنامۀ دکترا در دانشکده شریعت در اردن اقامت گزید.
دیدگاه
نظریه معیارهای سوءاستفاده از حق
فتحی الدرینی نظریۀ سوءاستفاده از حق (التسعف فی الحق) را با معیارهای روشن و واضح آن توسعه داد و آن را بر منابع اساسی شریعت، اهداف، اصول کلی آن و تفاسیر علمی امامان از زمان صحابه بنا نهاد. او تأکید کرد که شریعت اسلامی، در اصول، متون، روح و اهداف خود، آزادی فردی و خیر عمومی را با توجه به الزامات عدالت و تحولات زندگی مشروعیت میبخشد. همانطور که او اصطلاحات حقوقی و دینی را بهطور دقیق تعریف کرد، حق را بهعنوان یک اقتدار قانونی شناخته شده بر چیزی یا مطالبه عملکرد از دیگری برای دستیابی به یک منفعت خاص تعریف کرد.
نظریه تقریب بین مذاهب اسلامی
او طرفدار تقریب بین مذاهب اسلامی است. در کنفرانسی که در سال ۲۰۰۳ م، در بحرین برگزار شد، اظهار داشت که تعصب فرقهای لزوماً مانع از تقریب بین مذاهب میشود و در واقع شکاف اختلاف بین آنها را گسترش میدهد. این به نوبه خود منجر به اختلاف مسلمانان در مورد شریعت پروردگارشان میشود. علاوه بر این، متعصب فرقهای همیشه به دنبال حمایت از مکتب فکری خود است، نه شریعت اسلام. همه اینها فساد حرام است و باید از وقوع آن جلوگیری شود. بنابراین، این یک عامل مهم در برهم زدن تعادل کل جامعه مسلمانان است، اختلالی که بر پایههای مادی و اخلاقی آن به طور یکسان تأثیر میگذارد. این چیزی است که توسل به آن از نظر دینی جایز نیست و آنچه منجر به آن میشود نیز به همان اندازه جایز نیست. او همچنین در کنفرانس بینالمللی وحدت اسلامی که هر سال در هفته وحدت توسط مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی در ایران برگزار میشد، حضور فعال داشت.
آثار
دکتر فتحی الدرینی چندین کتاب نوشته است، از جمله:
- المناهج الأصولیه فی الاجتهاد بالرأی فی التشریع الإسلامی؛
- نظریه التعسف فی استعمال الحق؛
- بحوث مقارنة فی الفقه الإسلامی وأصوله؛
- خصائص التشریع الإسلامی فی السیاسة والحكم؛
- بحوث و دراسات فی الفقه الإسلامی المعاصر؛
- الحق و مدى سلطان الدوله فی تقییده؛
- حق الابتكار فی الفقه الإسلامی المقارن.
درگذشت
سرانجام فتحی الدرینی در ۱ ژوئن ۲۰۱۳ م، در سن نود سالگی در سوریه درگذشت[۱].
جستارهای وابسته
پانویس
منابع
- فتحی الدرينی، وبسایت الجزیره، تاریخ درج مطلب: 27 می سال 2017، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 25 بهمنماه 1404 ش.