شورای امنیت سازمان ملل متحد
| شورای امنیت سازمان ملل متحد | |
|---|---|
 | |
| نام | شورای امنیت سازمان ملل متحد |
| تاریخ تأسیس | ۱۹۴۶ م |
شورای امنیت سازمان ملل متحد، (به انگلیسی: United Nations Security Council) یکی از ارکان اصلی سازمان ملل متحد است که مسئولیت اصلی حفظ صلح و امنیت بین‌المللی را بر عهده دارد. این شورا از ۱۵ عضو تشکیل شده است که پنج عضو آن دائم و ده عضو دیگر انتخابی هستند. پنج عضو دائم شورا شامل ایالات متحده آمریکا، بریتانیا، چین، روسیه و فرانسه هستند و از حق وتو برخوردارند. اعضای انتخابی برای دوره‌ای دوساله از سوی مجمع عمومی سازمان ملل متحد انتخاب می‌شوند. ریاست شورای امنیت به‌صورت چرخشی و بر اساس ترتیب الفبایی انگلیسی نام کشورهای عضو، برای دوره‌های یک‌ماهه به اعضا واگذار می‌شود. شورا به‌طور مستمر فعالیت می‌کند و در صورت ضرورت می‌تواند برای بررسی مسائل مرتبط با صلح و امنیت بین‌المللی تشکیل جلسه دهد.
تاریخچه
نخستین جلسه شورای امنیت در ۱۷ ژانویه ۱۹۴۶ م، در لندن برگزار شد. شورا از زمان آغاز فعالیت خود به‌طور مستمر به کار ادامه داده و در مقاطع مختلف جلساتی در شهرهایی مانند پاریس و آدیس‌آبابا نیز برگزار کرده است. نخستین جلسات شورا در منطقه لیک ساکسس در نیویورک برگزار شد و سپس مقر اصلی آن به ساختمان سازمان ملل متحد در نیویورک منتقل گردید. از زمان تشکیل شورای امنیت، تغییراتی در تعداد اعضا و ترکیب نمایندگی آن صورت گرفته است. در سال ۱۹۶۵ م، با اصلاح مواد ۲۳ و ۲۷ منشور سازمان ملل متحد، تعداد اعضای انتخابی شورا از شش کشور به ده کشور افزایش یافت و شمار کل اعضا از ۱۱ به ۱۵ کشور رسید. در سال ۱۹۷۱ م، مجمع عمومی سازمان ملل متحد و شورای امنیت، نمایندگی چین را از جمهوری چین مستقر در تایوان به جمهوری خلق چین واگذار کردند. پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۹۹۱ م، فدراسیون روسیه کرسی اتحاد جماهیر شوروی در شورای امنیت را در اختیار گرفت و به‌عنوان عضو دائم شورا به فعالیت خود ادامه داد.
اعضای شورای امنیت
شورای امنیت از ۱۵ کشور عضو تشکیل شده است که شامل پنج عضو دائم و ده عضو انتخابی می‌شود.
اعضای دائم
پنج عضو دائم شورای امنیت عبارت‌اند از:
این کشورها از حق وتو برخوردارند؛ به این معنا که رأی منفی هر یک از اعضای دائم در موضوعات ماهوی می‌تواند مانع تصویب یک پیش‌نویس قطعنامه شود.
اعضای انتخابی
ده عضو انتخابی شورای امنیت از سوی مجمع عمومی سازمان ملل متحد برای دوره‌ای دوساله انتخاب می‌شوند. دوره عضویت این کشورها از اول ژانویه آغاز می‌شود و در ۳۱ دسامبر سال پایانی خاتمه می‌یابد. هر سال، پنج عضو جدید انتخاب می‌شوند تا جایگزین کشورهایی شوند که دوره عضویت آن‌ها به پایان رسیده است. اعضایی که دوره عضویتشان خاتمه یافته است، نمی‌توانند بلافاصله برای دوره‌ای دیگر انتخاب شوند. در نخستین انتخابات پس از افزایش تعداد اعضای شورا از ۱۱ به ۱۵ کشور، دو عضو از چهار عضو اضافه‌شده برای دوره‌ای یک‌ساله انتخاب شدند تا روند جایگزینی سالانه اعضا تنظیم شود.
نقش شورای امنیت
بر اساس ماده ۲۴ منشور سازمان ملل متحد، شورای امنیت از طرف اعضای این سازمان مسئولیت اصلی حفظ صلح و امنیت بین‌المللی را بر عهده دارد. شورا در اجرای وظایف خود باید مطابق با اهداف و اصول منشور سازمان ملل متحد عمل کند. شورای امنیت در صورت بروز اختلافات بین‌المللی یا تهدید علیه صلح، موضوع را بررسی می‌کند و می‌تواند توصیه‌هایی برای حل‌وفصل مسالمت‌آمیز اختلافات ارائه دهد. همچنین در صورت احراز تهدید علیه صلح، نقض صلح یا وقوع اقدام تجاوزکارانه، اختیار دارد درباره اقدامات لازم تصمیم‌گیری کند.
وظایف و اختیارات شورای امنیت
مهم‌ترین وظایف و اختیارات شورای امنیت عبارت‌اند از:
- حفظ صلح و امنیت بین‌المللی؛
- توصیه روش‌های مسالمت‌آمیز برای حل‌وفصل اختلافات بین‌المللی؛
- تشکیل ارکان فرعی مورد نیاز برای انجام وظایف شورا؛
- بررسی و تحلیل وضعیت‌هایی که ممکن است به افزایش تنش یا تهدید صلح بین‌المللی منجر شوند؛
- تعیین وجود تهدید علیه صلح، نقض صلح یا اقدام تجاوزکارانه؛
- توصیه یا اتخاذ اقدامات موقت برای جلوگیری از وخامت وضعیت‌های مناقشه‌آمیز؛
- اعمال تحریم‌های اقتصادی و دیگر اقدامات غیرنظامی برای جلوگیری از تجاوز یا متوقف‌کردن آن؛
- استفاده از اقدامات نظامی در چارچوب منشور سازمان ملل متحد، در صورت ضرورت برای حفظ یا اعاده صلح؛
- تنظیم پیشنهادها و بررسی ترتیبات مرتبط با کنترل تسلیحات؛
- استفاده از سازوکارهای مرتبط با نظام قیمومت بین‌المللی، در چارچوب مقررات منشور سازمان ملل متحد.
وظایف مشترک شورای امنیت و مجمع عمومی
شورای امنیت در برخی موضوعات با مجمع عمومی سازمان ملل متحد همکاری می‌کند. مهم‌ترین وظایف مشترک این دو رکن عبارت‌اند از:
- درخواست نظر مشورتی از دیوان بین‌المللی دادگستری درباره مسائل حقوقی؛
- توصیه به مجمع عمومی برای انتصاب دبیرکل سازمان ملل متحد؛
- مشارکت در فرایند انتخاب قضات دیوان بین‌المللی دادگستری؛
- توصیه به مجمع عمومی درباره پذیرش اعضای جدید سازمان ملل متحد؛
- توصیه به تعلیق حقوق و امتیازات عضویت کشوری که مورد اقدام انضباطی قرار گرفته است؛
- توصیه به مجمع عمومی برای اخراج عضوی که به‌طور مستمر اصول منشور سازمان ملل متحد را نقض می‌کند؛
- توصیه به برقراری مجدد حقوق و امتیازات عضویت در موارد مقتضی.
طرز کار شورای امنیت
شورای امنیت برخلاف مجمع عمومی سازمان ملل متحد که جلسات آن بر اساس برنامه‌های مشخص سالانه و ضرورت‌های خاص برگزار می‌شود، به‌طور مستمر فعالیت می‌کند. آیین‌نامه داخلی شورا نیز به تصویب خود اعضای آن می‌رسد. شورا بر اساس شرایط و ضرورت‌های بین‌المللی تشکیل جلسه می‌دهد و در صورت بروز بحران یا دریافت درخواست مربوط، می‌تواند در مدت کوتاهی برای بررسی موضوع تشکیل جلسه دهد. هر یک از کشورهای عضو شورای امنیت یک نماینده دائمی در مقر سازمان ملل متحد مستقر می‌کند تا امکان مشارکت مستمر در جلسات و تصمیم‌گیری‌های شورا فراهم باشد.
سازمان‌دهی فعالیت‌های شورای امنیت
ساختار کاری شورای امنیت به‌گونه‌ای طراحی شده است که این نهاد بتواند در هر زمان به مسائل مرتبط با صلح و امنیت بین‌المللی رسیدگی کند. رئیس شورا بر اساس نظام ریاست چرخشی، مسئول اداره جلسات و هماهنگی فعالیت‌های شورا در دوره ریاست خود است. شورای امنیت علاوه بر جلسات رسمی، از طریق مشورت‌های غیررسمی، بررسی گزارش‌های دبیرکل سازمان ملل متحد و فعالیت کمیته‌های تخصصی، موضوعات مرتبط با منازعات بین‌المللی و اجرای قطعنامه‌های خود را دنبال می‌کند.
نهادهای وابسته به شورای امنیت
شورای امنیت برای انجام وظایف خود از کمیته‌ها و ساختارهای تخصصی مختلف استفاده می‌کند. از جمله نهادهای مرتبط با فعالیت‌های شورا می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- کمیته ستاد نظامی: نهادی پیش‌بینی‌شده در منشور سازمان ملل متحد که وظایف آن به همکاری در مسائل نظامی مرتبط با حفظ صلح و امنیت بین‌المللی مربوط می‌شود؛
- کمیسیون خلع سلاح: نهادی مرتبط با بررسی مسائل خلع سلاح و کنترل تسلیحات؛
- کمیته کارشناسان: مسئول بررسی موضوعات فنی و حقوقی مرتبط با فعالیت‌های شورا؛
- کمیته پذیرش اعضای جدید: مسئول بررسی درخواست‌های عضویت کشورهای متقاضی و ارائه گزارش به شورا.
جستارهای وابسته
منابع
- شورای امنیت، وبگاه تابناک، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: ۱۸ مهرماه ۱۴۰۵ ش.