پرش به محتوا

شوش

از ویکی‌وحدت
شوش
نامشوش
کشورایران
استانخوزستان
تعداد جمعیت۷۷٬۱۴۸ نفر (۱۳۹۵)
پراکندگی دینیشیعه
ویژگی خاصشهر باستانی و مرکز تمدن ایلام

شوش، از شهرهای شمالی استان خوزستان در جنوب غربی ایران و مرکز شهرستان شوش است. این شهر در مجاورت رودخانه شاوور و در حدود ۱۱۵ کیلومتری شمال غربی اهواز قرار دارد. شوش از مراکز مهم تمدن باستانی ایلام بوده و در دوره هخامنشیان نیز یکی از مراکز مهم سیاسی و اقامتگاه زمستانی شاهان این سلسله به‌شمار می‌رفت. آثار باستانی متعدد، از جمله کاخ آپادانا، تپه آکروپل، شهر شاهی و شهر صنعتگران، از پیشینه تاریخی این منطقه حکایت دارند. محوطه باستانی شوش در سال ۱۳۹۴ خورشیدی در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شد[۱].

شوش به‌دلیل برخورداری از آثار تاریخی و مذهبی، از جمله آرامگاه دانیال نبی و آرامگاه دعبل خزاعی، و همچنین نزدیکی به محوطه‌های باستانی چغازنبیل و هفت‌تپه از مقصدهای مهم گردشگری استان خوزستان محسوب می‌شود. جمعیت شهر شوش بر اساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵ ش، ۷۷٬۱۴۸ نفر بوده است[۲].

موقعیت جغرافیایی

شوش در شمال استان خوزستان و در محدوده دشت حاصلخیز خوزستان قرار دارد. این شهر در کنار رودخانه شاوور و در میان حوزه‌های آبریز رودخانه‌های کرخه و دز واقع شده است. موقعیت جغرافیایی شوش در گذشته از عوامل مؤثر در شکل‌گیری و گسترش آن بوده و قرار گرفتن آن در مسیر ارتباطی میان میان‌رودان و فلات ایران، اهمیت اقتصادی و سیاسی ویژه‌ای به این شهر بخشیده است.

شوش در حدود ۱۱۵ کیلومتری شمال غربی اهواز قرار دارد. فاصله آن تا دزفول حدود ۳۴ کیلومتر و تا شوشتر حدود ۷۶ کیلومتر گزارش شده است. این شهر از طریق جاده‌های ارتباطی شمال خوزستان به شهرهایی مانند اندیمشک، دزفول، اهواز و دیگر مناطق استان متصل می‌شود[۳]. رودخانه شاوور از مهم‌ترین عناصر طبیعی شهر شوش است که در مجاورت بخش‌هایی از بافت شهری و محوطه تاریخی شوش جریان دارد. رودخانه کرخه نیز در غرب و پیرامون این منطقه از منابع مهم آبی و طبیعی به‌شمار می‌رود. وجود این رودخانه‌ها و دشت‌های حاصلخیز پیرامون آن‌ها در شکل‌گیری فعالیت‌های کشاورزی و استقرار جوامع انسانی در این منطقه نقش داشته است.

تاریخچه

شوش در دوران باستان

شوش از کهن‌ترین سکونتگاه‌های شناخته‌شده در جنوب غربی ایران است. بر اساس یافته‌های باستان‌شناسی، آثار استقرار انسانی در این منطقه به هزاره پنجم پیش از میلاد بازمی‌گردد. این شهر در هزاره‌های بعد به یکی از مراکز مهم سیاسی، اقتصادی و فرهنگی جنوب غربی ایران تبدیل شد و در شکل‌گیری و گسترش تمدن عیلام نقش اساسی داشت. شوش در دوران ایلامی یکی از مراکز اصلی حکومت و از شهرهای مهم سیاسی و مذهبی این تمدن بود. موقعیت جغرافیایی آن در نزدیکی میان‌رودان و قرار گرفتن در مسیرهای تجاری و ارتباطی، موجب شد که این شهر به محل برخورد و تعامل فرهنگ‌های مختلف تبدیل شود. آثار معماری، کتیبه‌ها، اشیای سفالی و دیگر یافته‌های باستان‌شناسی، از رونق و اهمیت شوش در دوره‌های مختلف ایلامی حکایت دارند.

در حدود سال ۶۴۰ پیش از میلاد، شوش در جریان لشکرکشی آشوربانیپال، پادشاه آشور، مورد حمله قرار گرفت و بخش‌هایی از آن ویران شد. با این حال، این شهر در دوره‌های بعد نیز به حیات خود ادامه داد و در دوره‌های تاریخی بعدی اهمیت خود را به‌طور کامل از دست نداد[۴].

شوش در دوره هخامنشیان

با شکل‌گیری شاهنشاهی هخامنشی، شوش بار دیگر اهمیت سیاسی و اقتصادی خود را بازیافت. این شهر در دوره داریوش بزرگ به یکی از مراکز مهم امپراتوری تبدیل شد و به‌عنوان یکی از اقامتگاه‌های زمستانی شاهان هخامنشی مورد استفاده قرار گرفت. موقعیت جغرافیایی شوش و ارتباط آن با شهرهای مهم امپراتوری، این شهر را به یکی از مراکز مهم اداری و حکومتی تبدیل کرده بود. از مهم‌ترین آثار باقی‌مانده از دوره هخامنشی در شوش، کاخ آپادانا است که به فرمان داریوش بزرگ و در فاصله سال‌های ۵۲۱ تا ۵۱۵ پیش از میلاد ساخته شد. این مجموعه بر بقایای بناهای قدیمی‌تر ایلامی احداث شده بود و بخش‌هایی مانند تالارهای ستون‌دار، حیاط‌ها، ورودی‌ها و فضاهای وابسته را دربرمی‌گرفت.

شوش در دوره‌های پس از هخامنشیان نیز مسکونی باقی ماند و آثار و شواهدی از دوره‌های سلوکیان، اشکانیان، ساسانیان و دوره اسلامی در محوطه باستانی آن کشف شده است[۵].

کاوش‌های باستان‌شناسی

کاوش‌های باستان‌شناسی در شوش از اواخر قرن نوزدهم میلادی مورد توجه پژوهشگران و باستان‌شناسان خارجی قرار گرفت. در این دوره، گروه‌های باستان‌شناسی فرانسوی فعالیت‌هایی را در محوطه تاریخی شوش آغاز کردند. پس از آن، کاوش‌های باستان‌شناسی توسط پژوهشگران ایرانی و خارجی ادامه یافت و آثار متعددی از دوره‌های ایلامی، هخامنشی، اشکانی و اسلامی کشف شد. در جریان این کاوش‌ها، کتیبه‌ها، مجسمه‌ها، ظروف سفالی، آثار فلزی، آجرهای لعاب‌دار و بقایای بناهای تاریخی به دست آمد. بخش‌هایی از آثار کشف‌شده در موزه‌های ایران و شماری نیز در موزه‌های خارج از کشور نگهداری می‌شوند. قلعه شوش که به «قلعه فرانسوی‌ها» نیز شهرت دارد، در محوطه باستانی شوش و بر فراز تپه آکروپل قرار گرفته است. این بنا در جریان فعالیت‌های باستان‌شناسی فرانسوی‌ها در اواخر قرن نوزدهم میلادی ساخته شد و از ویژگی‌های معماری آن ترکیب عناصر معماری ایرانی و اروپایی است.

ثبت در فهرست میراث جهانی یونسکو

محوطه باستانی شوش در سال ۱۳۹۴ خورشیدی برابر با ۲۰۱۵ میلادی در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسید. این محوطه از چند بخش باستان‌شناختی تشکیل شده و آثار معماری و سکونتگاهی مربوط به دوره‌های مختلف تاریخی را دربرمی‌گیرد. از جمله بخش‌های مهم آن می‌توان به تپه آکروپل، محوطه آپادانا، شهر شاهی و شهر صنعتگران اشاره کرد. بقایای کاخ اردشیر نیز در آن سوی رودخانه شاوور از اجزای محوطه ثبت‌شده محسوب می‌شود. ثبت جهانی شوش بر اساس اهمیت تاریخی و باستان‌شناختی آن و نقش این شهر در شناخت تمدن‌های ایلامی، ایرانی و فرهنگ‌های منطقه‌ای صورت گرفت.

آب‌ و هوا

شوش دارای آب‌ و هوای گرم و خشک است. تابستان‌های این شهر بسیار گرم و زمستان‌های آن نسبتاً معتدل است. دمای هوا در تابستان گاهی به بیش از ۵۰ درجه سانتی‌گراد می‌رسد و بارندگی در این فصل بسیار کم است. در زمستان، دمای هوا معمولاً کاهش می‌یابد و شرایط برای فعالیت‌های گردشگری و بازدید از محوطه‌های تاریخی مناسب‌تر می‌شود. بهار در شوش با افزایش تدریجی دما همراه است و در پاییز نیز با کاهش گرما، شرایط آب‌وهوایی برای گردشگری بهتر می‌شود. زمستان از فصل‌های مناسب برای بازدید از آثار تاریخی و طبیعی این منطقه به‌شمار می‌رود. بر اساس معرفی‌های گردشگری، فصل زمستان و پس از آن تعطیلات نوروز از زمان‌های مناسب سفر به شوش هستند.

اقتصاد

اقتصاد شوش بر پایۀ فعالیت‌های کشاورزی، دامداری، صنایع وابسته به کشاورزی، خدمات و بازرگانی شکل گرفته است. زمین‌های حاصلخیز و منابع آبی منطقه، زمینه مناسبی برای کشت محصولات کشاورزی فراهم کرده‌اند. زراعت، دامداری و صید ماهی از فعالیت‌های اقتصادی شناخته‌شده در شهرستان شوش به‌شمار می‌روند. احداث راه‌های ارتباطی اصلی و خطوط راه‌آهن در توسعه اقتصادی این منطقه تأثیر داشته است. همچنین بهره‌برداری از منابع آبی و توسعه شبکه‌های آبیاری پس از احداث سد دز، در گسترش فعالیت‌های کشاورزی و کشت و صنعت منطقه نقش داشته است.

واحدهای صنعتی مرتبط با کشاورزی، از جمله صنایع نیشکر، کاغذسازی، تولید قند و صنایع غذایی در اقتصاد منطقه حضور دارند. در شهر شوش نیز بخش خدمات و بازرگانی از جایگاه مهمی برخوردار است و فعالیت‌های تجاری و خدماتی سهم قابل توجهی از اقتصاد شهری را تشکیل می‌دهند[۶].

جاذبه‌های تاریخی و گردشگری

شوش به‌دلیل پیشینه تاریخی و برخورداری از آثار باستانی و مذهبی متعدد، از مراکز مهم گردشگری استان خوزستان محسوب می‌شود. بخشی از این آثار در محدوده شهر و محوطه باستانی شوش قرار دارند و برخی دیگر در شهرستان شوش و مناطق پیرامونی آن واقع شده‌اند.

محوطۀ باستانی شوش

محوطه باستانی شوش از مهم‌ترین مجموعه‌های باستان‌شناختی ایران است که در محدوده شهر کنونی شوش قرار دارد. این محوطه شامل تپه‌ها و بقایای سکونتگاه‌های تاریخی است که آثار متعددی از تمدن ایلام، دوره هخامنشی و دوره‌های بعدی در آن کشف شده‌اند. این مجموعه از بخش‌های مختلفی تشکیل شده است که مهم‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از تپه آکروپل، محوطه آپادانا، شهر شاهی و شهر صنعتگران. در این محوطه، بقایای کاخ‌ها، بناهای اداری و مذهبی، محل‌های مسکونی، گورستان‌ها و کارگاه‌های تولیدی شناسایی شده است. محوطه باستانی شوش در سال ۲۰۱۵ میلادی در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شد.

کاخ آپادانا

کاخ آپادانا از بناهای مهم دوره هخامنشیان در شوش است که به فرمان داریوش بزرگ و در فاصله سال‌های ۵۲۱ تا ۵۱۵ پیش از میلاد ساخته شد. این کاخ بر روی بقایای بناهای ایلامی احداث شده و یکی از مجموعه‌های اصلی حکومتی در شهر باستانی شوش بوده است. مجموعه آپادانا شامل تالارها، حیاط‌های وسیع، ورودی‌ها، ایوان‌های ستون‌دار و فضاهای وابسته بود. تالار اصلی آن دارای ستون‌های سنگی بلند و سرستون‌هایی با نقش سر گاو بود. در کاوش‌های باستان‌شناسی این محوطه، آجرهای لعاب‌دار و آثار تزئینی با نقش سربازان هخامنشی، شیر بال‌دار و گل نیلوفر کشف شده است. کاخ آپادانا از مهم‌ترین شواهد معماری و هنر دوره هخامنشی در ایران محسوب می‌شود و بخشی از مجموعه ثبت‌شده شوش در فهرست میراث جهانی یونسکو است.

تپه آکروپل

تپه آکروپل از بخش‌های مهم محوطه باستانی شوش است که در بلندترین قسمت شهر باستانی قرار دارد. آثار و لایه‌های باستان‌شناسی متعددی از دوره‌های مختلف تاریخی در این تپه شناسایی شده است. در کاوش‌های این محوطه، آثاری مانند لوح قانون‌نامه حمورابی، ظروف سفالی، مجسمه‌ها و اشیای متعلق به دوره‌های ایلامی و هخامنشی به دست آمده است. قلعه شوش یا قلعه فرانسوی‌ها نیز بر فراز این تپه قرار دارد. این قلعه در اواخر قرن نوزدهم میلادی و در ارتباط با فعالیت‌های باستان‌شناسی هیئت فرانسوی ساخته شد و از بناهای شاخص محوطه تاریخی شوش به‌شمار می‌رود.

کاخ هدیش

کاخ هدیش از بناهای تاریخی محوطه شوش است که به دوره هخامنشی نسبت داده می‌شود. این کاخ دارای فضاهای ستون‌دار و اتاق‌هایی با آرایش متقارن بوده و در بخش‌هایی از آن کتیبه‌های مرتبط با شاهان هخامنشی کشف شده است. نام هدیش در منابع تاریخی به معنای کاخ یا کوشک به‌کار رفته است. بقایای این بنا در جریان کاوش‌های باستان‌شناسی شوش شناسایی شده و از نظر مطالعه معماری کاخ‌های هخامنشی اهمیت دارد.

کاخ شاوور

کاخ شاوور یا کاخ اردشیر دوم از آثار دوره هخامنشی در شوش است که در غرب رودخانه شاوور قرار دارد. این بنا به اردشیر دوم نسبت داده شده و بقایای آن شامل بخش‌هایی از پایه ستون‌ها و دیوارهای کاخ است. در ساخت این مجموعه از سنگ و خشت استفاده شده و تالار اصلی آن دارای ستون‌های متعدد بوده است. کاخ شاوور از آثار معماری هخامنشی در محدوده محوطه تاریخی شوش به‌شمار می‌رود و در نزدیکی آرامگاه دانیال نبی قرار دارد.

قلعۀ شوش

قلعه شوش که به نام قلعه فرانسوی‌ها نیز شناخته می‌شود، بر فراز تپه آکروپل قرار دارد. این بنا در جریان فعالیت‌های باستان‌شناسان فرانسوی در اواخر قرن نوزدهم میلادی ساخته شد و برای استقرار و فعالیت‌های هیئت باستان‌شناسی مورد استفاده قرار می‌گرفت. معماری قلعه ترکیبی از برخی عناصر معماری ایرانی و اروپایی است. ساختمان آن از مصالحی مانند آجر و سنگ ساخته شده و به‌دلیل موقعیت مرتفع خود بر محوطه باستانی شوش اشراف دارد. قلعه شوش امروزه از بناهای شناخته‌شده تاریخی شهر به‌شمار می‌رود.

موزه شوش

موزه شوش از موزه‌های باستان‌شناسی استان خوزستان است که در نزدیکی آرامگاه دانیال نبی و محوطه باستانی شوش قرار دارد. این موزه در سال ۱۳۴۵ خورشیدی آغاز به کار کرد و آثار کشف‌شده از محوطه‌های باستانی شوش و مناطق پیرامونی را به نمایش می‌گذارد. در این موزه آثاری از دوره‌های مختلف تاریخی، از جمله مجسمه‌ها، ظروف سفالی، کتیبه‌ها، اشیای فلزی و آثار به‌دست‌آمده از محوطه‌هایی مانند چغازنبیل و کاخ آپادانا نگهداری می‌شود.

آرامگاه دانیال نبی

آرامگاه دانیال نبی از زیارتگاه‌های شناخته‌شده شهر شوش است که به دانیال، از پیامبران بنی‌اسرائیل، منسوب است. این بنا در مرکز شهر و در نزدیکی رودخانه شاوور قرار دارد و به‌دلیل جایگاه مذهبی و معماری ویژه خود از مکان‌های مهم زیارتی و گردشگری شوش به‌شمار می‌رود. بنای کنونی آرامگاه در سال ۱۲۴۹ خورشیدی، پس از تخریب بنای پیشین در پی وقوع سیل، به دستور شیخ جعفر شوشتری و با معماری ملاحسن معمار بازسازی شد. از ویژگی‌های شاخص آن می‌توان به گنبد پلکانی و مخروطی‌شکل اشاره کرد که در معماری محلی با عنوان گنبد اورچین شناخته می‌شود. این بنا در سال ۱۳۱۰ خورشیدی در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است.

آرامگاه دعبل خزاعی

آرامگاه دعبل خزاعی در شهر شوش و در خیابان شهید دانش قرار دارد. دعبل بن علی خزاعی از شاعران مشهور عرب در دوره عباسی بود که به سرودن اشعار در مدح و رثای اهل‌بیت شهرت داشت. او از مدافعان و ستایشگران خاندان پیامبر اسلام بود و در اشعار خود از برخی امامان شیعه یاد کرده است. بر اساس روایت‌های تاریخی، دعبل خزاعی در سال ۲۴۶ قمری درگذشت و آرامگاه منسوب به او در شوش قرار دارد. این مقبره از مکان‌های مذهبی و فرهنگی شهر به‌شمار می‌رود و به‌دلیل ارتباط آن با تاریخ ادبیات شیعی مورد توجه زائران و علاقه‌مندان به تاریخ است.

چغازنبیل

چغازنبیل از آثار برجسته تمدن ایلامی است که در حدود ۳۵ تا ۴۰ کیلومتری جنوب شرقی شوش قرار دارد. این مجموعه باستانی در حدود سال ۱۲۵۰ پیش از میلاد به فرمان اونتاش ناپیریشا، پادشاه ایلامی، ساخته شد و در گذشته با نام دوراونتاش شناخته می‌شد. مهم‌ترین بخش این مجموعه، زیگورات چغازنبیل است که برای پرستش ایزدان ایلامی، به‌ویژه اینشوشیناک و ناپیریشا، ساخته شده بود. این بنا در آغاز پنج طبقه داشت و ارتفاع آن حدود ۵۳ متر برآورد شده است. زیگورات امروزی بخشی از ارتفاع و طبقات اولیه خود را از دست داده، اما همچنان از سالم‌ترین نمونه‌های این نوع معماری در جهان به‌شمار می‌رود. چغازنبیل در سال ۱۹۷۹ میلادی در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شد و نخستین اثر ایرانی بود که در این فهرست قرار گرفت.

هفت‌تپه

هفت‌تپه از محوطه‌های مهم باستان‌شناختی استان خوزستان است که در حدود ۱۵ تا ۲۰ کیلومتری جنوب شرقی شوش قرار دارد. این محوطه از چندین تپه باستانی تشکیل شده و بقایای شهری از دوره ایلام میانه در آن شناسایی شده است. برخی پژوهشگران این محوطه را با شهر باستانی کاپناک مرتبط دانسته‌اند. کاوش‌های باستان‌شناسی هفت‌تپه از سال ۱۳۴۴ خورشیدی آغاز شد و در جریان آن آثار متعددی از جمله کتیبه‌ها، بقایای کاخ‌ها، آرامگاه‌ها، ظروف و اشیای تاریخی کشف شد. در نزدیکی این محوطه، موزه هفت‌تپه برای نگهداری و نمایش بخشی از آثار مکشوفه ایجاد شده است.

پارک ملی کرخه

پارک ملی کرخه از مناطق طبیعی و حفاظت‌شده استان خوزستان است که در پیرامون رودخانه کرخه و جنگل‌های حاشیه آن قرار دارد. این منطقه شامل بخش‌هایی از رودخانه و پوشش گیاهی پیرامون آن است و زیستگاه گونه‌های مختلف جانوری و گیاهی به‌شمار می‌رود. در این منطقه گونه‌هایی از پرندگان، پستانداران و خزندگان زندگی می‌کنند. از جمله جانوران شاخص گزارش‌شده در محدوده جنگل‌های کرخه می‌توان به گوزن زرد ایرانی اشاره کرد. پارک ملی کرخه از جاذبه‌های طبیعت‌گردی شهرستان شوش محسوب می‌شود.

رودخانه کرخه

رودخانه کرخه از رودخانه‌های مهم جنوب غربی ایران است که از ارتفاعات زاگرس سرچشمه می‌گیرد و پس از عبور از مناطق مختلف استان خوزستان به سمت مرز ایران و عراق ادامه مسیر می‌دهد. این رودخانه از منابع مهم تأمین آب کشاورزی منطقه شوش و زمین‌های پیرامونی آن است. رودخانه کرخه در شکل‌گیری سکونتگاه‌ها و فعالیت‌های اقتصادی منطقه نقش داشته و جنگل‌ها و پوشش گیاهی حاشیه آن از زیستگاه‌های مهم طبیعی خوزستان به‌شمار می‌روند.

رودخانه شاوور

رودخانه شاوور از رودخانه‌های مهم منطقه شوش است که از نزدیکی شهر عبور می‌کند. این رودخانه در شکل‌گیری سکونتگاه‌های تاریخی و توسعه فعالیت‌های کشاورزی منطقه نقش داشته است. محوطه باستانی شوش در بخش شرقی این رودخانه قرار دارد و بقایای کاخ اردشیر در سوی دیگر آن واقع شده است. رودخانه شاوور از جاذبه‌های طبیعی شهر محسوب می‌شود و فضای پیرامون آن در بخش‌هایی از شهر برای گردش و تفریح مورد استفاده قرار می‌گیرد.

ایوان کرخه

ایوان کرخه از آثار معماری دوره ساسانیان در شهرستان شوش است که در غرب رودخانه کرخه و در فاصله‌ای از شهر شوش قرار دارد. زمان ساخت این مجموعه به دوره شاپور دوم نسبت داده شده است. از بقایای آن می‌توان به بخش‌هایی از دیوارها و سازه‌های ساختمانی اشاره کرد که نشان‌دهنده اهمیت معماری و شهرسازی در دوره ساسانی است. ایوان کرخه از آثار تاریخی مهم پیرامون شوش به‌شمار می‌رود و در مطالعات مربوط به معماری و سازمان شهری دوره ساسانی اهمیت دارد.

مردم و فرهنگ

مردم شوش از نظر قومی و زبانی دارای تنوع هستند. در معرفی گردشگری این شهر، از گروه‌های عرب، لر و دزفولی به‌عنوان بخشی از جمعیت ساکن منطقه نام برده شده است. زبان‌ها و گویش‌های رایج در این منطقه شامل زبان فارسی، زبان عربی، زبان لری و گویش دزفولی است. این تنوع زبانی و فرهنگی از ویژگی‌های اجتماعی شهرستان شوش به‌شمار می‌رود. مردم شوش پیرو مذهب شیعه هستند. آیین‌های مذهبی، به‌ویژه مراسم مربوط به ماه محرم و مناسبت‌های مرتبط با اهل‌بیت، در فرهنگ عمومی شهر جایگاه دارند. آداب و رسوم مردم شوش از سنت‌های بومی خوزستان تأثیر پذیرفته است. مراسم ازدواج و آیین‌های محلی با شیوه‌ها و رسوم خاصی برگزار می‌شوند و شعر، افسانه‌ها، ضرب‌المثل‌ها و روایت‌های شفاهی بخشی از میراث فرهنگی منطقه را تشکیل می‌دهند.

سادات شوش

سادات از گروه‌های اجتماعی و خانوادگی حاضر در منطقه شوش هستند. در میان خاندان‌های سادات این منطقه، خاندان آل تفاخ از شاخه‌های سادات موسوی جابری شناخته می‌شود. همچنین شهر شوش در شمار شهرهای استان خوزستان معرفی شده است که شماری از سادات رضوی در آن سکونت دارند[۷]. در کنار این خاندان مشهور سادات ساداتی مانند بیت سید عباس، نجاتی(بخاتی) و احمدی را نیز می‌توان نام برد.

آل تفاخ

آل تفاخ یکی از خاندان سادات عرب خوزستان و از سادات موسوی جابری هستند که پیشینه سکونت آنان در منطقه شوش به سید احمد جابری، مشهور به «تفاخ»، نسبت داده می‌شود. بر اساس روایتی که در کتاب علی نعمه الحلو درباره عشایر و طوایف خوزستان، چاپ نجف در سال ۱۳۵۰ خورشیدی (۱۹۷۰ میلادی)، نقل شده است، سید احمد پس از مهاجرت از منطقه خیین و اقامت در اهواز، به منطقه لگیطه و قوماط در محدوده شوش رفت و در آنجا سکونت گزید. به‌تدریج شماری از خویشاوندان او نیز به این منطقه آمدند و خاندان آل تفاخ شکل گرفت.

در روایت‌های محلی، لقب «تفاخ» به ماجرایی درباره تلف‌شدن و متورم‌شدن شکم تعدادی گاومیش پس از ورود به زمین کشاورزی سید احمد نسبت داده شده است. درباره جزئیات و محل وقوع این ماجرا روایت‌های متفاوتی وجود دارد. همچنین در تکمله‌های خانوادگی، از منطقه لگیطه با نام «خمسه» یاد شده که این نام را به دفن سید احمد و چهار تن از فرزندانش در آرامگاه آن منطقه مرتبط دانسته‌اند. مزار سید احمد و آرامگاه منسوب به او از مکان‌های مورد توجه خاندان و زائران محلی معرفی شده است.

از شاخه‌های شناخته‌شده این خاندان در منابع محلی می‌توان به بیت سید فاخر، بیت سید حسین و آل سید نور اشاره کرد. روستای سید محمد تفاخ نیز در حدود ۱۲ کیلومتری شمال شهر شوش قرار دارد. هرچند اعضای این خاندان در مناطق دیگری از خوزستان، از جمله اهواز و پیرامون رود دز نیز سکونت داشته‌اند، لگیطه و قوماط از مهم‌ترین کانون‌های تاریخی حضور آنان در محدوده شوش به شمار می‌روند[۸].

سوقات و صنایع دستی

شوش از مراکز تولید صنایع دستی و محصولات محلی در شمال خوزستان است. از صنایع دستی شناخته‌شده این منطقه می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • کپوبافی: از هنرهای دستی رایج در خوزستان که با استفاده از الیاف گیاهی و برگ درخت خرما انجام می‌شود.
  • حصیربافی: تولید انواع زیرانداز، سبد و وسایل کاربردی با استفاده از الیاف گیاهی؛
  • سفالگری: ساخت ظروف و اشیای سفالی با روش‌های سنتی؛
  • سرمه‌دوزی: از هنرهای تزئینی و دستی منطقه؛
  • تذهیب و معرق ساقه گندم: از دیگر هنرهای دستی معرفی‌شده در منابع گردشگری شوش.

از سوغات خوراکی شوش می‌توان به خرما، نان‌های محلی، کلوچه و محصولات تهیه‌شده از گیاهان و فرآورده‌های بومی اشاره کرد. محصولات حصیربافی و کپوبافی نیز از صنایع دستی قابل عرضه در بازارهای محلی این شهر هستند.

غذاهای محلی

فرهنگ غذایی شوش از سنت‌های آشپزی خوزستان تأثیر پذیرفته است. غذاهای محلی این منطقه با استفاده از مواد اولیه بومی، سبزی‌ها، خرما، ماهی و ادویه‌های رایج در جنوب ایران تهیه می‌شوند. از غذاهای شناخته‌شده در شوش و مناطق پیرامونی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • آش ارده: غذایی محلی که با برنج، ماش و ارده تهیه می‌شود و معمولاً در کنار شیره خرما مصرف می‌شود.
  • حمیس توله: غذایی تهیه‌شده از گیاه توله یا پنیرک که با پیاز، سیر و چاشنی‌های محلی پخته می‌شود.
  • فلافل: از غذاهای رایج خیابانی در شوش و دیگر شهرهای خوزستان.
  • قلیه میگو و قلیه ماهی: از غذاهای شناخته‌شده جنوب ایران که در منطقه شوش نیز مصرف می‌شوند.
  • کبه: از غذاهای رایج در برخی مناطق عرب‌نشین خوزستان.
  • حلیم شوشتری و امگشت: از خوراک‌های محلی و منطقه‌ای که در برخی نقاط خوزستان رواج دارند. این غذاها بخشی از فرهنگ غذایی مردم شوش و مناطق پیرامونی آن را تشکیل می‌دهند.

حمل‌ و نقل

شوش از طریق جاده‌های ارتباطی شمال خوزستان به شهرهای مهم استان و دیگر مناطق ایران متصل می‌شود. جاده‌های ارتباطی این شهر، دسترسی به اهواز، دزفول، اندیمشک و دیگر شهرهای استان را فراهم می‌کنند. مسیر تهران به شوش نیز از طریق استان‌های مرکزی و لرستان و سپس شهر اندیمشک قابل پیمودن است. خط راه‌آهن سراسری ایران نیز در توسعه ارتباطی منطقه نقش داشته است. مسافران می‌توانند از مسیرهای ریلی منتهی به اهواز و ایستگاه‌های واقع در شمال خوزستان برای دسترسی به شوش استفاده کنند. همچنین سفر هوایی از طریق فرودگاه‌های اهواز و دزفول و ادامه مسیر به‌صورت زمینی امکان‌پذیر است.

بهترین زمان سفر

با توجه به آب‌وهوای گرم و خشک شوش، فصل پاییز و زمستان از زمان‌های مناسب برای بازدید از این شهر به‌شمار می‌روند. در این فصل‌ها دمای هوا نسبت به تابستان کاهش می‌یابد و شرایط برای بازدید از محوطه‌های باستانی، آرامگاه‌ها و جاذبه‌های طبیعی مناسب‌تر است. تعطیلات نوروز نیز به‌دلیل شرایط آب‌وهوایی نسبتاً معتدل، از دوره‌های پررفت‌وآمد گردشگری در شوش محسوب می‌شود.

جستارهای وابسته

پانویس

منابع