فتوای تقریبی جهاد با نیروهای تکفیری داعش (مقاله)
فتوای تقریبی جهاد با نیروهای تکفیری داعش، عنوان مقالهای است که به بازتاب فتوای جهاد با داعش از طرف آیتالله سید علی سیستانی میپردازد. بحرانی که در عراق در اثر فتنه گروهک داعش بهوقوع پیوست زمینۀ بروز جریانات و حوادثی گردید که بارزترین آن صدور فتوای سرنوشتساز مرجعیت عراق مبنی بر وجوب کفایی جهاد علیه جریان تکفیری داعش بود.
بازتاب فتوای مرجعیت عراق در مقابله با جریان تکفیری داعش
بازتاب این فتوا در عراق و جهان اسلام بگونهای بود که موجب بسیج گسترده مردم عراق اعم از شیعه و سنی و پیروان ادیان دیگر و نیز اعلام آمادگی بسیاری از مسلمانان در کشورهای مختلف در جهت مقابله با تروریستها گردید بگونهای که میتوان این فتوا را موجب تقریب بین پیروان مذاهب اسلامی و دیگر ادیان الهی در عراق دانست. از طرف دیگر صدور این فتوا موجب رعب و وحشت این گروه جنایتکار و حامیان غربی و عربی آنان گردید بههمین دلیل با تمامی امکانات رسانهای و مالی خویش در صدد مقابلۀ با آن برآمدند.
حتی برخی از عالمان فریبخورده و شاید مزدور و خودفروخته فتوای آیتالله سیستانی را حرکتی علیه اهلسنت دانسته و بدینوسیله سعی در شعلهورتر کردن آتش فتنه فرقهای و مذهبی داشتند. در حالی که فتوای مرجعیت عراق فارغ از هر نوع گرایش مذهبی و دینی خاص بوده و مخاطبین آن نیز عموم مردم میباشند که از آنان خواسته شده است در جهت حفظ وحدت و یکپارچگی عراق و دفاع از میهن و نوامیس خویش اقدام کنند و اساسا در آن اسمی از شیعه یا سنی یا مسیحی و ... برده نشده است.
بخشی از پیام وحدت بخش آیتالله سیستانی
در قسمتی از از این پیام که توسط نمایندۀ ایشان بیان گردید آمده است: مرجعیت دینی از شهروندانی که قادر به حمل سلاح هستند، میخواهد داوطلبانه به صفوف نیروهای امنیتی برای دفاع از عراق بپیوندند، عراق با چالش بزرگی روبرو است و مسئولیت مقابله با تروریستها، مسئولیت همگانی است و مختص یک طایفۀ خاص نیست و ماهیت خطراتی که عراق را در حال حاضر احاطه کرده، مستلزم دفاع از میهن و مردم و نوامیس آن است و این یک واجب کفایی است[۱]. اهلسنت عراق و برخی دیگر از کشورهای اسلامی نیز برائت خویش را از چنین اظهارات سخیفی اعلام کرده و همانند برادران شیعه خود ندای مرجعیت را پاسخ دادند.
واکنشها به فتوای تقریبی
شیخ خالد الملا
شیخ خالد ملا رئیس شورای علمای جنوب عراق از اهلسنت در رد ادعای سخنان برخی از عالمان کجاندیش که با این فتوا به مخالفت برخاستند میگوید: آیتالله سیستانی هنگامی که مرقد امامین عسکریین (علیهماالسّلام) هدف عملیات انتحاری انفجاری قرار گرفت، هرگز علیه هیچ طرف یا قشری از ملت عراق فتوا صادر نکرد، بلکه همه را به حفظ آرامش و خودداری از واکنشهای خشونتآمیز سفارش کردند، اما امروز که موصل شهری که اکثریت جمعیت آن را اهلسنت تشکیل میدهند، در معرض حملات داعش قرار گرفت، این فتوا را صادر کرد؛ زیرا خطری را که اهلسنت را تهدید میکند، درک کرد.
بنابراین، فتوای آیتالله سیستانی هرگز علیه اهلسنت نیست، بلکه در راستای حمایت از همۀ ملت عراق از جمله اهلسنت صادر شده است[۲]. ایشان مدتی قبل نیز که آیتالله سیستانی فتوایی صادر کرد مبنی بر حرمت ریخته شدن خون مردم عراق به ویژه اهلسنت در عراق اعلام کرد که: مرجع اعلی آقای سیستانی از برادران شیعه خواسته بود از برادران اهلسنت خود دفاع کرده و خطر را از آنها دفع کنند و همچنین به علمای امت دربارۀ طرحهای دشمنان که به دنبال تفرقه و دودستگی میان مردم عراق هستند، هشدار داده بود[۳]. این شخصیت اهلسنت میگوید: آقای سیستانی گفتهاند من خدمتگزار همه عراقیها هستم و هیچ فرقی میان سنی یا شیعی یا کردی یا مسیحی وجود ندارد[۴].
حسن فرحان مالکی
حسن فرحان مالکی یکی از اندیشمندان سعودی نیز در تمجید از حرکت مرجعیت عراق در سخنانی ابراز داشت: از سال 1923 میلادی تا به امروز، فتوای آیتالله سیستانی اولین فتوای جهاد در عراق بهشمار میآید. فتوایی که در آن به مقابله با داعش بهعنوان دشمن مشترک شیعه و اهلسنت حکم شده است. این در حالی است که فتاوای ما (علمای وهابی) روزی دو بار عوض میشود. یک بار بر له یک مسأله حکم میدهیم و همان روز بر علیه همان موضوع حکم میکنیم.
ایشان در تحلیلی علت استقبال گستردۀ مردم عراق اینچنین بیان نمود: چرا پیروی و استقبال شیعیان از فتاوای علمایشان اینچنین قوی و شدید است؟ بگذارید صریح بگویم. چون علمای آنها (شیعیان) از روی مزاج و حال و هوس فتوا نمیدهند. ما نمیخواهیم زمام خودمان را به کسانی مانند قرضاوی و عرعور (دو مفتی وهابی) بدهیم که مانند پنکههای آلمانی به هر طرف میچرخند[۵].
علی جمعه
علی جمعه مفتی سابق مصر نیز به نوعی با فتوای آیتالله سیستانی علیه داعش و تروریستها همراهی نشان داد و گفت: فتاوایی که خواهان تکفیر و کشتار میشود، منشاء آن خوارج و صاحبان اندیشۀ تکفیری است که وجهۀ اسلام را مخدوش میکند، این افراد قاتلان فاسق و مفسد جنایتکار هستند. این شخصیت اهلسنت مصر میگوید: فتاوای تکفیری خواستار کشتار نیروهای ارتش و پلیس با استناد به تفکرات ابن تیمیه میشوند، تکفیریها واقعیت دوره معاصر ما را به وضعیت مغول و ممالیک (دولت ممالیک در مصر) تشبیه میکنند و گمان میکنند که حامیان دین هستند و باید با حاکمان و والیان امور بجنگند، زیرا به زعم آنها، شرع الهی را پیاده نمیکنند[۶].
باید گفت فتوای مرجعیت عراق در لزوم مقابله با داعش برخاسته از نگرشی عمیق به مسائل سیاسی جوامع اسلامی ونیز مبانی عقیدتی استواری است که در مواضع و بیانات آیتالله سیستانی به شکلهای گوناگون ذکر شده است.
در یکی از پیامهای ایشان که بمناسبت هفته وحدت توسط دفتر ایشان منتشر گردید آمده است: امت اسلامی در حال حاضر، در شرایطی دشوار به سر میبرد و بحرانهای بزرگ و چالشهای مهم، امروز و آیندهاش را تهدید میکند و همگان در این شرایط، نیاز به توحید صفوف، نابودی فرقهگرایی و دوری از اختلافات مذهبی را درک کردهاند. اختلافاتی که قرنها از آن میگذرد و به نظر میرسد راه حلی که همگان را راضی کند برای آن وجود ندارد بنابراین شایسته نیست به بحث و جدل پیرامون آن خارج از چهارچوب بحثهای علمی معتبر بپردازیم بهویژه اینکه اینها به اصول دین و ارکان عقیده مربوط نمیشود.
زیرا همگان به خدای احد واحد، رسالت پیامبر (صلیالله علیه وآله)، قرآن کریم ایمان دارند و سنت نبوی را بهعنوان منبع احکام شرعی و نیز مودت اهلبیت (علیهمالسّلام)، نماز، روزه، حج و مانند اینها را پذیرفتهاند.
در ادامه این پیام آمده است: این مشترکات، اساسی محکم برای وحدت اسلامی است. پس باید برای تقویت پیوند محبت و مودت میان فرزندان این امت بر آن تمرکز نمود و برای زندگی مسالمتآمیز بر اساس احترام متبادل و به دور از تنازع و مجادله مذهبی و فرقهای با هر عنوانی کوشید. و بر تمام کسانی که به فکر پیشرفت اسلام و مسلمانان هستند واجب است که در راه تقریب و کاستن از حجم آشوبهای ناشی از برخی سیاستها که باعث تفرقه میشود و راه را برای دشمنان طمعکار جهت سلطه بر بلاد اسلامی و ثروتهایش باز میکند بکوشند[۷].
همانگونه که ملاحظه میشود در این پیام اثری از تعصبات مذهبی نبوده و خطاب ایشان به امت اسلامی مبنی بر لزوم وحدت و انسجام در برابر تهاجم بیگانگان بر اساس مبانی مشترک عقیدتی -بر گرفته از قرآن و سنت - است. در پایان این نوشتار میگوییم: فتوای جهاد کفایی در مبارزه با گروه جنایتکار داعش را در استمرار سلسله فتاوایی است که در طول تاریخ عالمان راستین و بیدار امت اسلامی بر اساس مقتضیات زمان خویش ابراز نمودهاند.