سازمان همکاری اقتصادی آسیا ـ اقیانوس آرام
| سازمان همکاری اقتصادی آسیا ـ اقیانوس آرام | |
|---|---|
 | |
| نام | سازمان همکاری اقتصادی آسیا ـ اقیانوس آرام |
| تاریخ تأسیس | ۱۹۸۹ م |
| اهداف | گسترش همکاری اقتصادی، توسعه تجارت و سرمایهگذاری، کاهش موانع تجاری، تسهیل تجارت و تقویت همکاری اقتصادی و فنی |
| وضعیت اقتصادی | مجمع همکاری اقتصادی منطقهای |
| وبگاه | APEC.org |
سازمان همکاری اقتصادی آسیا ـ اقیانوس آرام (به انگلیسی: Asia-Pacific Economic Cooperation؛ به اختصار APEC) یک مجمع همکاری اقتصادی منطقهای است که کشورهای شرق آسیا، اقیانوسیه و دو سوی اقیانوس آرام را دربر میگیرد. هستۀ اولیۀ شکلگیری این سازمان به مذاکرات نوامبر ۱۹۸۹ در شهر کانبرا، پایتخت استرالیا، بازمیگردد. هدف اولیه این مذاکرات، یافتن راههایی برای گسترش همکاریهای چندجانبه در زمینه تجارت و سرمایهگذاری بود. این سازمان امروزه ۲۱ عضو دارد و یکی از مهمترین چارچوبهای همکاری اقتصادی در منطقه آسیا ـ اقیانوس آرام محسوب میشود.
پیدایش و شکلگیری
هسته اولیه تأسیس سازمان همکاری اقتصادی آسیا ـ اقیانوس آرام به مذاکرات نوامبر ۱۹۸۹ در شهر کانبرا بازمیگردد. این مذاکرات به صورت مشاورهای و از سوی گروهی غیررسمی متشکل از ۱۲ کشور برگزار شد که شش کشور از اعضای اتحادیه کشورهای جنوب شرق آسیا (ASEAN) در آن زمان و شش کشور دیگر از کشورهای واقع در حاشیه اقیانوس آرام بودند. هدف اصلی این مذاکرات، یافتن راههایی برای گسترش همکاریهای چندجانبه در زمینه تجارت و سرمایهگذاری بود. در ادامه این روند، سازمان همکاری اقتصادی آسیا ـ اقیانوس آرام شکل گرفت و ۱۸ عضو اولیه آن شامل استرالیا، برونئی، کانادا، شیلی، چین، هنگکنگ، اندونزی، ژاپن، کره جنوبی، مالزی، مکزیک، نیوزیلند، پاپوآ گینه نو، فیلیپین، سنگاپور، تایوان، تایلند و ایالات متحده آمریکا بودند. از آن زمان، اپک به یکی از مهمترین نهادهای اقتصادی منطقه تبدیل شد و حوزه جغرافیایی آن آمریکای شمالی و جنوبی، شرق آسیا و اقیانوسیه را دربر گرفت. اعضای اپک بخش قابل توجهی از جمعیت، تولیدات و تجارت جهانی را به خود اختصاص میدهند. محل استقرار سازمان در سنگاپور است و تشکیلات آن شامل اجلاس رهبران اقتصادی، اجلاس وزیران، دبیرخانه، کمیتهها و گروههای کاری و شورای مشاورهای است.
اهداف
هدف عمده اپک در بدو تأسیس، کمک به موفقیت مذاکرات دور اروگوئه بود؛ اما در ادامه، ثبات مالی و توسعه همکاریهای اقتصادی منطقهای نیز در زمره اهداف اصلی آن قرار گرفت. مهمترین اهداف سازمان عبارتاند از:
دستیابی به توسعه منطقهای و رشد سرمایهگذاری در منطقه؛ مشارکت بیشتر در اقتصاد جهانی و افزایش مبادلات تجاری و اقتصادی میان اعضا؛ کمک به توسعه نظامهای تجارت چندجانبه برای حفظ منافع اقتصادی کشورهای منطقه؛ کاهش موانع تعرفهای و غیرتعرفهای تجارت کالا و خدمات؛ ایجاد محیطی مطمئن و کارآمد برای جابهجایی کالاها، خدمات و عوامل تولید؛ گسترش مبادله دانش فنی و سرمایه؛ ایجاد فرصتهای جدید تجاری و سرمایهگذاری.
هدف بلندمدت اپک، ایجاد یک بازار مشترک در منطقه آسیا ـ اقیانوس آرام و حذف تدریجی موانع تجارت کالا و خدمات و سرمایهگذاری در منطقه عنوان شده است.
اعضا
سازمان همکاری اقتصادی آسیا ـ اقیانوس آرام دارای ۲۱ عضو است. اعضای آن عبارتاند از:
بر اساس متن منبع، اعضای اپک حدود ۶۰ درصد تولید ناخالص داخلی جهان و حدود ۴۷ درصد حجم تجارت جهانی را به خود اختصاص دادهاند و بخش قابل توجهی از رشد اقتصادی جهان در این منطقه صورت میگیرد.
اقدامات
وظیفه اصلی اپک تسهیل صادرات، افزایش رشد اقتصادی و کمک به اشتغالزایی است. این سازمان برای تحقق اهداف خود بر توسعه بازارهای آزادتر برای تجارت و سرمایهگذاری، تسهیل فرایندهای تجاری و کاهش موانع اداری و افزایش رقابتپذیری نظامهای اقتصادی اعضا تمرکز دارد. اپک همچنین به ایجاد ظرفیتهای سازمانی در کشورهای درحالتوسعه عضو کمک میکند و در مقابله با برخی از مشکلات اقتصادی منطقه، از جمله پیامدهای بحران اقتصادی آسیا، نقش داشته است. استرالیا از اعضای فعال اپک بوده و برای دستیابی به تجارت و سرمایهگذاری آزاد در کشورهای صنعتی عضو تا سال ۲۰۱۰ م، و کشورهای درحالتوسعه تا سال ۲۰۲۰ م، از اهداف سازمان حمایت کرده است.
اجلاس رهبران اقتصادی
نخستین نشست رهبران اقتصادی اپک در نوامبر ۱۹۹۳ در سیاتل ایالات متحده آمریکا برگزار شد. رهبران کشورهای عضو در این نشست اهداف خود را برای افزایش همگرایی اقتصادی در منطقه تبیین کردند. در این اجلاس، ایالات متحده آمریکا، مکزیک و پاپوآ گینه نو به عضویت سازمان درآمدند. دومین اجلاس اپک در سال ۱۹۹۴ م، در بوگور اندونزی برگزار شد. در این اجلاس، توافقی برای حذف کامل موانع تعرفهای و غیرتعرفهای و پیشبرد آزادسازی تجارت و سرمایهگذاری تا سال ۲۰۱۰ م، برای کشورهای صنعتی و تا سال ۲۰۲۰ م، برای سایر کشورها حاصل شد. در همین اجلاس، شیلی به عضویت اپک درآمد. در اجلاسهای اوزاکا ژاپن در سال ۱۹۹۵ م، و خلیج سوبیک در فیلیپین در سال ۱۹۹۶ م، اعضا بخشی از برنامه زمانبندیشده آزادسازی تجارت و سرمایهگذاری را تصویب کردند و تسهیل تجارت و همکاریهای فنی و اقتصادی را در دستور کار قرار دادند. در سال ۱۹۹۵ م، نیز رهبران اپک شورای مشورتی بازرگانان اپک را تشکیل دادند. این شورا از نمایندگان شرکتها و بنگاههای اقتصادی کشورهای عضو تشکیل میشود و درباره اجرای اهداف اقتصادی سازمان توصیههایی ارائه میکند.
بحران اقتصادی آسیا
بحران اقتصادی آسیا در سال ۱۹۹۷ م، موجب شد بسیاری از کشورهای عضو اپک در زمینه آزادسازی اقتصادی با احتیاط بیشتری عمل کنند. سرایت بحران از تایلند به اندونزی و کره جنوبی، توجه گستردهای را در سطح بینالمللی به ساختارهای اقتصادی کشورهای آسیایی جلب کرد. در جریان این بحران، مباحثی درباره مفهوم سرمایهداری توأم با رانت و رابطهگرایی و نیز سیاستهای مورد حمایت ایالات متحده آمریکا و صندوق بینالمللی پول مطرح شد. بر اساس دیدگاه مطرحشده در این مباحث، آزادسازی بازارهای مالی بدون ایجاد سازوکارهای ایمنی مناسب، یکی از عوامل اصلی گسترش بحران اقتصادی آسیا بوده است. در واکنش به بحران، بسیاری از کشورهای عضو اپک سیاستهای حمایتی بیشتری اتخاذ کردند.
ساختار سازمانی
تشکیلات سازمان همکاری اقتصادی آسیا ـ اقیانوس آرام شامل بخشهای زیر است:
- اجلاس رهبران اقتصادی؛
- اجلاس وزیران؛
- دبیرخانه؛
- کمیتهها و گروههای کاری؛
- شورای مشورتی.
اپک برخلاف برخی سازمانهای منطقهای مانند اتحادیه اروپا، دارای ساختاری کمانسجامتر است و تصمیمهای آن عمدتاً جنبه الزامآور حقوقی ندارند. این سازمان بیشتر بهعنوان یک مجمع همکاری منطقهای عمل میکند.
اجلاس وزیران
اجلاس وزیران امور خارجه و وزیران امور اقتصادی اپک به صورت سالانه برگزار میشود. این نشست به دعوت رئیس اپک هر ساله در یکی از کشورهای عضو تشکیل میشود. مقامهای ارشد رسمی اپک هماهنگیهای لازم، امور بودجه و برنامههای کاری کمیتهها و گروههای کاری را در فاصله میان اجلاسهای وزیران تنظیم میکنند.
کمیتهها و گروههای کاری
سازمان همکاری اقتصادی آسیا ـ اقیانوس آرام دارای چندین کمیته و گروه کاری تخصصی است که در زمینههای مختلف فعالیت میکنند.
گروه کارشناسان همکاری فنون کشاورزی
گروه کارشناسان همکاری فنون کشاورزی (ATC) در سال ۱۹۹۶ م، تشکیل شد. هدف آن توسعه همکاری در زمینه حفاظت و استفاده مناسب از منابع ژنتیکی گیاهان و جانوران، مطالعه کاربرد زیستفناوری کشاورزی و انتقال فناوری کشاورزی است.
کمیته بودجه و مدیریت
کمیته بودجه و مدیریت (BMC) در سال ۱۹۹۳ م، برای ارائه مشاوره به مقامهای ارشد اپک در زمینه بودجه، امور اداری و مدیریت تأسیس شد.
کمیته بازرگانی و سرمایهگذاری
کمیته بازرگانی و سرمایهگذاری (CTI) بر مبنای بیانیه اجلاس وزیران اپک در سال ۱۹۹۳ م، ایجاد شد. هدف این کمیته فراهم کردن زمینههای لازم برای توسعه مناسبات تجاری و آزادسازی فضای سرمایهگذاری میان اعضا است. این کمیته همچنین زمینههای بهبود جریان کالاها، خدمات و فناوری در منطقه آسیا ـ اقیانوس آرام را بررسی میکند.
کمیته اقتصادی
کمیته اقتصادی (EC) بر اساس تصمیمات نشست نوامبر ۱۹۹۴ ایجاد شد و وظیفه آن بررسی روندهای اقتصادی کشورهای منطقه آسیا ـ اقیانوس آرام است. این کمیته ارزیابی ظرفیتهای اقتصادی و بررسی روندهای اقتصادی کشورهای عضو را دنبال میکند.
گروه سیاستگذاری شرکتهای کوچک و متوسط
گروه سیاستگذاری شرکتهای کوچک و متوسط در سال ۱۹۹۶ م، در نشست لوس بانوس فیلیپین ایجاد شد. هدف این گروه بررسی و هماهنگی فعالیتهای شرکتهای کوچک و متوسط کشورهای عضو و فراهم کردن زمینه آموزش و مبادله فنی میان آنها است. این گروه در زمینههایی مانند آمار تجارت و سرمایهگذاری، توسعه نیروی انسانی، همکاری انرژی منطقهای، حفاظت از منابع دریایی، مخابرات، حملونقل، گردشگری و ماهیگیری نیز فعالیت میکند.
کمیته همکاریهای اقتصادی و فنی
کمیته همکاریهای اقتصادی و فنی (ESC) بالاترین جایگاه را در زمینه هماهنگسازی، تعدیل و مدیریت همکاریهای فنی و اقتصادی اپک بر عهده دارد.
روسیه، پرو و ویتنام
در نشست سال ۱۹۹۸ م، با عضویت پرو، روسیه و ویتنام در سازمان همکاری اقتصادی آسیا ـ اقیانوس آرام موافقت شد. همزمان یک مهلت دهساله برای افزایش شمار اعضای سازمان در نظر گرفته شد.
اجلاس دوازدهم
اعضای سازمان در دوازدهمین اجلاس خود در سال ۲۰۰۳ م، در بانکوک، پایتخت تایلند، اولویتهای کاری سال ۲۰۰۴ م، را تصویب کردند.
این اولویتها شامل:
- آزادسازی سرمایهگذاری و تجارت میان کشورهای عضو؛
- افزایش توسعه و امنیت انسانی در سطح منطقه؛
- استفاده از فرایند جهانیشدن برای افزایش منافع مردم و جوامع.
رابطه با سازمان تجارت جهانی
اپک در برخی مسائل تخصصی و مهم تجاری، از جمله کاهش نظارتهای دولتی بر بخشهای اقتصادی، به سازمان جهانی تجارت (WTO) تکیه میکند؛ زیرا سازمان تجارت جهانی از اختیار تصویب قواعد و تصمیمات الزامآور در برخی حوزههای تجارت بینالمللی برخوردار است. در مقابل، اپک عمدتاً بر همکاری و تسهیل اجرای سیاستهای اقتصادی میان اعضا استوار است و تصمیمات آن الزام حقوقی مشابه تصمیمات سازمان تجارت جهانی ندارد.
عملکرد اقتصادی
بر اساس اطلاعات منبع، کشورهای عضو سازمان همکاری اقتصادی آسیا ـ اقیانوسیه با مساحتی حدود ۶۳٫۷ میلیون کیلومتر مربع و جمعیتی بیش از ۲۵۸۰ میلیون نفر، حدود ۴۱٫۶ درصد جمعیت جهان را دربر میگرفتند. همچنین مجموع تولید ناخالص داخلی کشورهای عضو در آمار ارائهشده در منبع حدود ۱۹٫۱۴ تریلیون دلار و معادل حدود ۵۹٫۳ درصد تولید ناخالص داخلی جهان اعلام شده است.
جستارهای وابسته
منابع
تحقیق سازمان همکاری اقتصادی آسیا ـ اقیانوسیه (اپک)، وبگاه آنلاین ورد، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: ۲۳ شهریورماه ۱۴۰۵ ش.