همایش جایگاه‌شناسی تقریب مذاهب در شرایط کنونی

همایش جایگاه‌شناسی تقریب مذاهب در شرایط کنونی
نام رویداد	همایش علمی جایگاه‌شناسی تقریب مذاهب در شرایط کنونی
تاریخ رویداد	22 آذرماه 1404 ش، مصادف با 22 جمادی الثانی برابر با 13 دسامبر 2025 م
روز رویداد	شنبه
مکان رویداد	ایران قم پژوهشگاه مطالعات تقریبی
عوامل	مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی پژوهشگاه مطالعات تقریبی

همایش جایگاه‌شناسی تقریب مذاهب در شرایط کنونی، عنوان همایشی است که به مناسبت هفته پژوهش به همت پژوهشگاه مطالعات تقریبی، با سخنرانی حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر حمید شهریاری دبیرکل مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی، آیت‌الله محسن اراکی عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام، آیت‌الله سعید واعظی عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، حجت‌السلام والمسلمین احمد مبلغی عضو مجلس خبرگان رهبری و همچنین حجت‌الاسلام والمسلمین اکبر راشدی‌نیا رئیس پژوهشگاه مطالعات تقریبی، روز شنبه ۲۲ آذرماه برابر با 22 جمادی‌ الثانی در سالن اجتماعات پژوهشگاه مطالعات تقریبی برگزار شد. این همایش علمی با هدف تبیین جایگاه تقریب مذاهب در شرایط کنونی و ارائۀ راهکار‌های علمی و عملی برای تحکیم وحدت اسلامی با حضور اندیشمندان، استادان و علمای جهان اسلام شکل گرفت.

سخنرانی دبیرکل

ملت ایران الگویی برای جهان اسلام

حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر حمید شهریاری دبیرکل مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی بیان داشت: ملت ایران با همۀ اقوام و مذاهب متحد ایستاده و الگویی برای جهان اسلام شده است. ایشان با اشاره به تحولات اخیر منطقه و تجربه همبستگی ملی، اظهار داشت: جنگ تحمیلی 12 روزه نشان داد که ملت ایران، متشکل از همۀ اقوام و مذاهب، در کنار یکدیگر و متحد در برابر دشمن ایستاده‌اند. این یک افتخار بزرگ برای نظام جمهوری اسلامی است که توانسته علی‌رغم تلاش گسترده دشمنان اسلام برای ایجاد شکاف‌های مذهبی و فرقه‌ای، وحدت و همبستگی اقوام و مذاهب را حفظ کند. وی افزود: بلوغ فکری و رشادت معرفتی که شیعه و اهل‌سنت در ایران و جهان اسلام از خود نشان داده‌اند، الگویی جذاب برای جهان اسلام است؛ الگویی که نشان می‌دهد می‌توان در کنار هم، همزیستی مسالمت‌آمیز داشت، دربارۀ حقیقت گفت‌ و‌گو کرد و همزمان در برابر دشمنان اسلام ایستادگی و مقاومت نمود.

گام‌های جدید در مسیر تقریب

دبیرکل مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی با اشاره به محور‌های مطرح‌شده در این همایش گفت: موضوعات این نشست توسط چهار سخنران دنبال شد و تمرکز اصلی بر مفهوم، امکان و معنای تقریب مذاهب، شرایط کنونی جهان اسلام و راهکار‌های تقویت و پیشبرد گفتمان تقریب بود. همچنین تبیین شد که چگونه تقویت گفتمان حقیقت می‌تواند به برداشتن گام‌های جدید در مسیر تقریب کمک کند. دکتر شهریاری در ادامه به اقدامات اخیر مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی اشاره کرد و گفت: برگزاری کنفرانس‌های منطقه‌ای در استان‌های قومیتی کشور و نیز در برخی کشور‌های اسلامی، از جمله اقدامات مهم مجمع در سال‌های اخیر بوده است. بحمدالله اندیشۀ تقریب در جهان اسلام توسعه یافته، به‌گونه‌ای که جریان‌هایی که تا چند سال پیش در پی تقویت گفتمان تکفیر بودند، امروز خود برگزار کنندۀ کنفرانس‌های وحدت با عناوینی مانند «بناء الجسور بین المذاهب الاسلامیة» هستند. وی در پایان این روند را نشانۀ موفقیت طرح فکری و تمدنی جمهوری اسلامی دانست و تصریح کرد: گسترش این رویکرد در کشور‌هایی مانند مصر، عربستان سعودی و ترکیه، توفیق بزرگی است که نشان می‌دهد گفتمان تقریب توانسته مرز‌ها را درنوردد و به یک مطالبۀ جدی در جهان اسلام تبدیل شود.

سخنرانی آیت‌الله اراکی

مسأله تقریب مسأله نگهداری امت اسلامی

آیت‌الله محسن اراکی عضو شورای عالی حوزه‌های علمیه در این همایش ضمن تقدیر و تشکر از زحمات دست‌اندرکاران مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی جهت راه‌اندازی این همایش و نشست‌های علمی، با تأکید بر لزوم حفظ وحدت و تقریب در جامعۀ اسلامی اظهار کرد: مسأله تقریب، مسأله نگهداری امت اسلامی است که دو مقوله حول این مسأله داریم یک مقولۀ فردی است بدین معناکه هر فردی در جامعه وظیفه‌ای دارد و باید بدان عمل کند، اما عمل فرد مقدمه است برای عمل و شکل‌گیری جامعه، بنابراین اساس کار انبیا -صلوات الله تعالی علیهم اجمعین- از آغاز خلقت تا به امروز، شکل‌گیری جامعۀ مسلم بود؛ یعنی جامعه‌ای که حکم خدا را قبول داشته باشد و این دین یعنی حکم الهی در آن جاری باشد. خداوند در قرآن کریم می‌فرماید: شَرَعَ لَكُمْ مِنَ الدِّينِ مَا وَصَّىٰ بِهِ نُوحًا وَالَّذِي أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ وَمَا وَصَّيْنَا بِهِ إِبْرَاهِيمَ وَمُوسَىٰ وَعِيسَىٰ أَنْ أَقِيمُوا الدِّينَ وَلَا تَتَفَرَّقُوا ... ^{[شوری–13]} ‎. خداوند متعال در این آیه به روشنی بیان می‌کند که دین، امری مشترک در میان همۀ انبیای الهی بوده و مأموریت اصلی آنان، اقامۀ دین و جلوگیری از تفرقه در آن است، لذا از زمان حضرت نوح، حضرت ابراهیم، حضرت موسی و حضرت عیسی (علیهم‌السلام) تا پیامبر اکرم (صلی‌الله‌ علیه‌ وآله)، همه بر یک اصل تأکید داشتند و آن، اقامۀ دین در جامعه بود؛ این اقامۀ دین به معنای برپایی نظامی است که در آن، حکم خدا محور قرار گیرد و جامعه بر اساس آن اداره شود. بدون چنین نگاهی، دین به سطحی از مناسک فردی تقلیل پیدا می‌کند و از هدف اصلی خود دور می‌شود.

نگاه امتی به مسأله اسلام

اگر ما با نگاه امتی به مسألۀ اسلام نگاه کنیم، اختلاف چندانی میان مسلمانان وجود ندارد. همۀ ما می‌گوییم باید اسلام حاکم باشد، همۀ ما به توحید اعتقاد داریم و همۀ ما قرآن و سنت نبوی را منبع دین خود می‌دانیم، در آنچه مربوط به نظام اجتماعی اسلام است، اختلافات بسیار محدود است و این اختلافات به‌گونه‌ای نیست که نتوانیم با هم زندگی کنیم یا نتوانیم جامعه‌ای واحد تشکیل دهیم. قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران به‌گونه‌ای تنظیم شده است که با مبانی همۀ مذاهب اسلامی سازگار باشد. این نشان می‌دهد که امکان طراحی یک نظام حقوقی و اجتماعی مشترک بر اساس اسلام وجود دارد، حتی در مسائل فقهی و تکالیف فردی نیز می‌توان به‌گونه‌ای عمل کرد که زمینۀ همزیستی و وحدت حفظ شود، چراکه اختلاف نظر در میان مجتهدان، امری طبیعی است و در همۀ مذاهب اسلامی وجود دارد. اختلاف نظر میان مجتهدان، اختصاص به یک مذهب ندارد؛ همانگونه که در میان فقهای شیعه اختلاف نظر وجود دارد، در میان فقهای اهل‌سنت نیز اختلافات فقهی دیده می‌شود. اختلافات به هیچ وجه به این معنا نیست که ما نمی‌توانیم با یکدیگر زندگی کنیم یا نمی‌توانیم در کنار هم عبادت داشته باشیم. ما یک امت هستیم و اختلاف نظر فقهی، مانع تحقق امت واحده نیست. در موارد متعددی پیش آمده است که بنده در نماز جماعت، امامت جمعی از اهل‌سنت را بر عهده داشته‌ام و این نشان می‌دهد که می‌توان با حفظ مبانی فقهی، وحدت عملی را حفظ کرد؛ آنچه اهمیت دارد، نگاه امتی به اسلام است. اگر نگاه ما امتی باشد، بسیاری از اختلافات رنگ می‌بازد و مسائل اساسی امت اسلامی برجسته می‌شود. باید اسلام را به عنوان یک حقیقت واحد ببینیم؛ اسلامی که هدف آن، شکل‌گیری جامعه‌ای الهی و تسلیم در برابر حکم خداست.

حکومت الهی

حضرت موسی (علیه‌السلام) بلند پرواز بود که موفق شد یک جامعۀ توحیدی را ایجاد کند؛ داستان حضرت موسی و هارون از مهم‌ترین نمونه‌هایی است که قرآن کریم برای فهم مسأله امت و وحدت بیان کرده است، حضرت موسی (علیه‌السلام) پس از آنکه فرعون از میان برداشته شد و بنی‌اسرائیل از سلطۀ او نجات یافتند، در شرایطی قرار گرفت که مقدمات اقامۀ حکم الهی فراهم شده بود. حضرت موسی با امید تحقق جامعه‌ای الهی، برای دریافت شریعت به طور سینا رفت؛ حضرت موسی (علیه‌السلام) تصور می‌کرد اکنون که دشمن از میان رفته و جامعه آماده است، حکومت الهی بنی‌اسرائیل می‌تواند تا قیامت استمرار یابد. این نگاه، نوعی بلندپروازی الهی بود؛ بلندپروازی برای تحقق کامل حکم خدا بر زمین. حضرت موسی از خداوند درخواست کرد که این جامعه را به‌عنوان جامعه‌ای موفق و الهی تثبیت کند. جامعه‌ای که در دنیا و آخرت مشمول رحمت الهی باشد. خداوند در پاسخ، مسأله رحمت را مطرح می‌کند و میان رحمت عام و رحمت مکتوب تفاوت قائل می‌شود. رحمت عام الهی شامل همه می‌شود، اما رحمت مکتوب و ثبت‌شده، رحمتی است که اگر بر قومی نازل شود، استمرار خواهد داشت. این رحمت مکتوب، شرایط خاصی دارد؛ خداوند در ادامه، ویژگی‌های قومی را بیان می‌کند که مشمول رحمت مکتوب الهی می‌شوند و این ویژگی‌ها در نهایت به پیروی از رسول خدا (صلی‌الله‌ علیه‌ وآله) پیوند می‌خورد، قرآن کریم تصریح می‌کند که این پیامبر، همان رسول امی است که نام و نشانه‌های او در تورات و انجیل آمده و مأموریت او، امر به معروف و نهی از منکر، حلال کردن طیبات و برداشتن زنجیرها از انسان‌هاست.

بر اساس این آیات، حکومت نهایی الهی که قرار است تا پایان تاریخ استمرار یابد، در امت پیامبر اکرم (صلی‌الله‌ علیه‌ وآله) تحقق پیدا می‌کند، نه در امت‌های پیشین؛ این همان وعده‌ای است که خداوند در زبور و دیگر کتب آسمانی داده است که زمین را بندگان صالح به ارث خواهند برد، هنگامی که حضرت موسی برای دریافت شریعت به میقات رفت، بنی‌اسرائیل در غیاب او دچار لغزش شدند و به گوساله‌پرستی روی آوردند؛ این در حالی بود که سال‌ها برای رهایی آنان از شرک و ظلم تلاش شده بود. این حادثه، آزمونی بزرگ برای امت بنی‌اسرائیل بود و نشان داد که حفظ امت، در شرایط بحران نیازمند تدبیر و صبر است.

نقش حیاتی و تاریخی عالمان تقریبی

بسیاری از علما از جمله آیت‌الله بروجردی، امام خمینی، امام خامنه‌ای، آیت‌الله سیستانی و دیگر مراجع، همواره بر ضرورت تقریب مذاهب تأکید داشته‌اند. این بزرگان نشان داده‌اند که تقریب مذاهب، نه یک شعار، بلکه مسئولیتی واقعی و ضروری برای حفظ وحدت و یکپارچگی امت اسلامی است؛ بسیاری از علمای اهل‌سنت، با وجود اینکه در ظاهر ممکن است با برخی جریان‌های فکری افراطی همراه به نظر برسند، در واقع علاقه‌مند به تقریب و حفظ وحدت امت هستند. این تعاملات نشان می‌دهد که زمینۀ همکاری و تقریب میان مذاهب وجود دارد و تنها کافی است اختلافات فقهی و تاریخی به‌عنوان عامل اختلاف‌آفرین بزرگنمایی نشود. در برخی رسانه‌ها اقداماتی انجام می‌شود که با هدف تقریب مذاهب ناسازگار است و در عمل، موجب تفرقه میان امت اسلامی می‌شود. علمای بزرگ تأکید دارند که باید از چنین اقدامات رسانه‌ای پرهیز کرد و همواره وحدت و منطق امت اسلامی را تقویت نمود؛ دشمنان جهان اسلام، میان شیعه و سنی تفاوت قائل نمی‌شوند. اگر فلسطین یا هر منطقۀ اسلامی دیگری تحت سلطۀ دشمن قرار گیرد، تأثیر آن بر تمام مسلمانان خواهد بود. هر ضربه‌ای که به جامعۀ اهل‌سنت وارد شود، در نهایت بر جامعۀ شیعه نیز اثرگذار خواهد بود و بالعکس؛ بنابراین امت اسلامی، یک موجود واحد و با سرنوشت مشترک است.

دفع خطر و از هم پاشیدگی جامعه اسلامی

بزرگترین حادثه‌ای که بعد از انقلاب صورت گرفته است، حادثۀ دفع خطر و از هم‌پاشیدگی جامعۀ اسلامی به واسطۀ تکفیری‌ها بوده است، یعنی مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی، نقش حیاتی و تاریخی در نگهداری امت اسلامی از فروپاشی و پراکندگی ایفا کرده‌ است؛ این مجموعه‌ها با برگزاری همایش‌ها، پژوهش‌های علمی و فعالیت‌های مستمر، مانع از تحقق برنامه‌های تفرقه‌افکن دشمنان شده‌اند و باید این مسیر ادامه یابد؛ تقریب مذاهب، نه حذف هویت‌ها بلکه هم‌افزایی هویت‌ها در مسیر اهداف مشترک اسلامی است. حفظ وحدت و نگاه امتی، تنها راه صیانت از عزت، استقلال و آینده امت اسلامی است.

سخنرانی آیت‌الله واعظی

مسأله تقریب را یک ضرورت غیر قابل انکار

آیت‌الله سعید واعظی عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم بیان کرد: مسأله تقریب را یک ضرورت غیر قابل انکار دانست و اظهار داشت: می شود گفت وحدت و تقریب جزء مسلمات می باشد، منتها همچنان مسأله پر چالشی در جهان اسلام است؛ از سویی هر چند از گاهی اجانب و غارتگران بین المللی در مراکز علمی و غیر علمیشان این مسأله تقریب را به چالش می کشند و لذا همیشه باید آماده بود و برای تبلیغ و ترویج این تفکر دفاع و تلاش کرد. کارهای بزرگی در این پژوهشگاه انجام گرفته است، یکی از آن کارهای مهم "فقه تقریب" بود؛ واقعا برای بسیاری از افراد به نظر من حتی در حوزه شیعی اصلا آن طور که باید و شاید مسأله تقریب روشن نیست و دارای ابهاماتی است.

کار فقیهانه و متخصصانه در حوزۀ تقریب

باید کار فقیهانه و متخصصانه بر روی مسأله وحدت و تقریب انجام بگیرد؛ این مسأله یک کار و تلاش فقهی بسیار عمیق و تخصصی نیاز دارد که ان شاالله امیدواریم این کار انجام بشود. مرحله اول جمع آوری این روایات است و سپس دسته‌بندی احادیث چه منفی چه مثبت، جمع آوری و فیش برداری انجام شود و بعد یکی یکی این ها را به همین روش فقهی متداول در حوزه یعنی همان فقه جواهری سندها بررسی شود و تمام برداشت ها و نظرات مخالف و موافقین به مانند فقه تجمیع گردد. در هر مسأله ای بیاییم احادیث را به همین روش کار کنیم، احادیث مختلف را دقیقا بررسی کنیم و یک کار فقیهانه جدی به سبک همان فقه جواهری انجام دهیم؛ خلاصه کار تخصصی فقهی باید انجام شود، اینکه فقط احادیث ضد تقریب جمع آوری و بعد از نظر صدوری فقط مورد بررسی قرار بگیرد چون نوشته شده، از نظر صدوری و چه فقه الحدیث و حتی غیر از فقه به اصطلاح مصطلح کافی نیست، اگر معنای اصطلاحی فقه الحدیث اراده شده باشد، به هر حال به نظرم این جایش در بین مذاهب خالی است. مسأله وحدت و تقریب از نظر بنده هنوز خوب میان مذاهب اسلامی جا نیفتاده است؛ لذا این مسأله یک کار و تلاش فقهی بسیار عمیق و تخصصی نیاز دارد.

شبهۀ وجود امت اسلامی

اکنون در آمریکا و کشورهای غربی مسائل مختلفی را زیر سوال می‌برند که اصلا امت اسلامی وجود داشته یا نداشته است و بسیاری از مسائلی که امروز به‌عنوان یک اصل در نظر گرفته شده است را به چالش کشیده‌اند؛ بنابراین یکی از کارهای جدی که باید انجام داد کار تخصصی فقهی است. فقه خاص یعنی فقه جواهری، به همان سبک آیات و روایات موافق و مخالف را بررسی کنید، از نظر سند و دلالت و نیز موافقت و مخالفت با کتاب، سنت، قطعیه، روش پیغمبر و ائمه (علیهم‌السلام) که چه برخوردی داشته اند با اصحاب مذاهب مختلف؛ این اقدامات قدمی رو به جلو برای رسیدن به هدف اصلی ان‌شاالله می‌باشد.

سخنرانی نمایندۀ ایران در مجمع جهانی فقه اسلامی

طراحی پارادایم و نظام فکری تقریب مذاهب اسلامی

حجت‌الاسلام والمسلمین احمد مبلغی، عضو مجلس خبرگان رهبری و نمایندۀ ایران در مجمع جهانی فقه اسلامی، در همایش «جایگاه شناسی تقریب مذاهب در شرایط کنونی» بر لزوم ایجاد پارادایم‌های بزرگ گفتمانی در مسئله تقریب مذاهب اسلامی تأکید کرد و به تبیین لایه‌های سه‌گانه وحدت، و عبور از نگاه صرفاً اخلاقی و نهادی به تقریب و حرکت به سوی «تولید قدرت مشترک» و «تمدن‌سازی» پرداخت. ایشان در این نشست با اشاره به اینکه تقریب ماهیتی فراتر از یک پروژه اخلاقی دارد.

لایه‌های اساسی تقریب

تقریب دارای سه لایه اساسی است؛

1. لایه نخست که جنبه سلبی و امنیتی دارد، شامل نفی تکفیر، نفی تفسیق و مهم‌تر از همه «نفی تضلیل» است. وی با هشدار نسبت به خطر «تضلیل اجتماعی» تصریح کرد: تضلیل به معنی القای مداوم گمراهی به طرف مقابل است. اگر راهبردی اتخاذ شود که مدام در امت اسلامی به دیگری گفته شود تو گمراهی، دعوای گمراهان شکل می‌گیرد و امتی ساخته نخواهد شد؛ لذا طبق آموزه‌های نهج‌البلاغه باید از تضلیل امت پرهیز کرد.
2. لایه دوم تقریب را «پذیرش موجودیت طرف مقابل به عنوان عضوی از امت» دانست و افزود: نباید دیگری را «لا شیء» و «هیچ» انگاشت؛ بلکه باید رکنیت و واقعیت او را پذیرفت.
3. لایه سوم و نهایی را لایه «تمدنی و ساختن» معرفی کرد و گفت: در این مرحله، تقریب از حالت تدافعی خارج شده و به دستگاهی برای تولید قدرت نرم و سخت و همکاری در پروژه‌های کلان نظیر هوش مصنوعی، اقتصاد و امنیت مشترک تبدیل می‌شود.

با نقد پدیده نهاد زدگی در مسئله تقریب گفت: نهادهای تقریبی باید وسیله باشند نه هدف. ما نیازمند گفتمان «مدیریت اختلاف» برخاسته از قرآن هستیم.

جغرافیای تقریب

چهار کشور ایران، عربستان، عراق و مصر هسته مرکزی و تعیین‌کننده دیپلماسی وحدت است. وی با اشاره به تحولات مثبت منطقه خاطرنشان کرد: مصر پس از یک دوره خاموشی، به واسطه حضور شیخ الازهر که نظمی سیستماتیک و اندیشه‌ورز دارد، قدرتمندانه به کارزار تقریب بازگشته است. شیخ الازهر بزرگ‌ترین دفاع را از شیعه به عنوان یک رکن اساسی تقریب انجام داده است؛ کاری که شاید خود ما نتوانستیم به این وضوح تبیین کنیم. ایشان با تأکید بر اینکه تقریب «نزاع‌ناپذیر» اما «رقابت‌پذیر» است، گفت: رقابت سازنده ذیل عنوان قرآنی "فَاسْتَبِقُوا الْخَیْرَاتِ" مجاز است تا هر مذهبی ابتکارات خود را برای حمایت از امت و مسائلی چون فلسطین عرضه کند، اما هرگونه نزاعی که ما را از دایره تقریب خارج کند، مردود است.

سخنرانی ریاست پژوهشگاه مطالعات تقریبی

سه دهه فعالیت پژوهشگاه

حجت‌الاسلام والمسلمین اکبر راشدی‌نیا رئیس پژوهشگاه مطالعات تقریبی ضمن تقدیر و تشکر از زحمات اندیشمندان و پژوهشگرانی که از زمان تأسیس پژوهشگاه مطالعات تقریبی در راستای اعتلای آن تلاش کرده‌اند، اظهار داشت: تقریبا همزمان با تأسیس مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی نهادی با نام مرکز تحقیقات علمی برای تأمین محتوای تقریبی و علمی تأسیس شد، این پژوهشگاه در این سه دهه فعالیت، کارهای فاخری انجام داده است که بعضی از اینها واقعا در حوزۀ علمیه و دیگر نهادهای علمی به‌عنوان کتاب‌های اثرگذار و فاخر شناخته شده است؛ آثاری مانند «سلسله الاحادیث مشترکه» که در حوزۀ احادیث مشترک بین اهل‌سنت و شیعه در چهل موضوع مهم از نماز، حج، زکات و بحث‌های مختلف فقهی، اخلاقی، اجتماعی و عقیدتی گردآوری شده است. این مجموعه بعدها در یک موسوعه‌ای با عنوان «السنة النبویه فی مصادر المذاهب الاسلامیه» در بیست جلد منتشر شده است، و همچنین «موسوعه اصول فقه» که یک دائرةالمعارف بزرگ در اصول فقه است که به‌صورت مقارن می‌باشد و اولین دائرةالمعارف مقارن در جهان اسلام است. در حوزۀ فقه از کارهایی که در گذشته انجام شده و به‌عنوان یک کار فاخر می توان نام برد، کتاب «بداية المجتهد و نهاية المقتصد» ابن رشد است که از متون درسی در جهان اسلام و بین اهل‌سنت است؛ این کتاب را به‌صورت مقارن بین چهار مذهب شافعی، مالکی، حنبلی و حنفی نوشته شده است، غیر از این چهار مذهب اهل‌سنت آرای فقهای امامیه، اسماعیلی و زیدیه ذیل هر عبارت ابن رشد در این کتاب اضافه شده و به‌عنوان یک کتاب جامع و قوی در حوزه فقه مقارن تولید شده است.

آثار فاخر با موضوعات مورد نیاز جامعه

در دورۀ اخیر نیز سعی کردیم همین مسیر را ادامه بدهیم، با متناسب‌سازی و با ورود به حوزه‌هایی که به نظرمان می‌آمد که شاید مهم باشد یا از موضوعات مستحدثه و مسائل مورد نیاز جامعه بود کار شد، کتابی با عنوان «حجاب» که نگاه اهل‌سنت و شیعه را در خصوص موضوع حجاب در دو جلد کتاب مورد بررسی قرار داده و نوشته شده است. کتاب «الدرة الغراء فی بیان الاحکام النسا» و همچنین «الازدواج بغیر مسلم فی احکامه» کتابی که اکنون به‌عنوان موضوعی مورد ابتلا در جهان به‌خصوص بین مسلمانان است، کتاب «فقه الخصوصیه» یا فقه حریم خصوصی باز به صورت مقارن، «اهدای جنین» از دیدگاه فقهای شیعه و اهل‌سنت، «الفقه و ذوی الاحتیاجات الخاصه» کتابی است به‌صورت مقارن مرتبط با احکام معلولین است.

محبت اهل‌بیت

یکی از موضوعاتی که در جهان اسلام مهم و مشترک میان اهل‌سنت و تشیع است مسأله محبت اهل‌بیت (علیهم‌السلام) است؛ بحث اهل‌بیت صرفا دغدغه ذهنی شیعیان نبود و نیست، اهل‌سنت از شیعه شاید بیشتر و شاید مشابه شیعیان نگاهی به اهل بیت و به جایگاهشان و منزلتشان دارند که از اینرو ده ها بلکه صدها کتاب توسط اهل‌سنت در موضوع اهل‌بیت نوشته شده است. وی خاطر نشان کرد: بعضی از این متون احیا یا باز چاپ و متون با تحقیقات جدید نوشته شده است، مثل کتاب «فرائد السمطین» جوینی ، «نظم و دوره السنتین»، «العطر الوردی» در موضوع امام زمان (عجل‌الله)، «مناقب کتاب اهل البیت» به قلم ابوتوفی که یکی از اهل‌سنت معاصر اهل مصر است که کتاب خیلی قوی در حوزۀ اهل‌بیت نوشتند، کتاب «مکانة اهل بیت عند اهل سنت» که به‌صورت کلی بحث اهل‌بیت را در نگاه اهل‌سنت مورد بررسی قرار داده است و رابطۀ عترت پیامبر با صحابه را بیان کرده است.

پیشگامان وحدت

در گذشته شخصیت‌های تقریبی مجموعه آثاری با عنوان «پیشگامان وحدت» منتشر شده کرده بودند، مجموعه آثار حضرت آیت‌الله تسخیری که بیش از ششصد مقاله و نوشته با پراکندگی گسترده در داخل و خارج از کشور و مربوط به قبل و بعد از انقلاب بود را جمع‌آوری، تدوین و تنظیم و تصحیح کردیم و در قالب یک موسوعه در دوازده جلد منتشر گردید. یک اثر برای کشورهای خارجی به زبان عربی با عنوان «رائد الفکر اسلامی و فارس التقریب» و دیگری به زبان فارسی با عنوان «آیت‌الله تسخیری زبان گویای اسلام و تشیع» منتشر گردید.

اندیشۀ تقریب

دیگر اقدامی که پژوهشگاه مطالعات تقریبی انجام داده است، تولید محتوا با رویکرد اندیشۀ تقریب است، البته در گذشته کارهایی انجام شده بود و ما در ادامۀ این کارها کتابی با عنوان «وحدت در منظومه فکری مقام معظم رهبری» تولید کردیم که اصولا نگاه امام خامنه‌ای به مقولۀ وحدت چیست؟ و از کجا آغاز می‌شود؟ و چه راهکارهایی را برای تقریب ارائه کرده‌اند؟ و چه چالش‌هایی را بیان می‌کند و چه راه های برون رفتی را برای این چالش‌ها بیان کرده‌اند. وی ادامه داد: کتابی به‌عنوان دیدگاه‌ها و رویکردهای وحدت و تقریب مذاهب اسلامی منتشر گردید، در این کتاب رویکردهای سیاسی، اجتماعی، کلامی و فقهی با محوریت تقریب از قدیم تا الان مورد بررسی قرار گرفت و گردآوری شد؛ کتابی با عنوان بررسی تاریخی امت واحده از منظر متفکران مسلمان مورد بررسی و گردآوری شد، البته بحث وحدت مبحث جدیدی نبود و تقریبا از قرون اولیه قرن چهارم و پنجم تمامی مولفانی که قلم زدند بعضا در مورد وحدت مسلمانان و در عدم اختلاف بین مسلمانان و رسیدن به امت واحده سخن گفتند که همه این ها تدوین شد و در یک اثر ارائه گردید. کتابی با عنوان «المسلمون و اشکالیه الوحده» که برگرفته شده از 12 سخنرانی‌ یک متفکر مراکشی به نام محمد الکتانی، ایشان مشکلات وحدت را در جهان اسلام مورد بررسی قرار داده است.

فلسطین و مقاومت

یکی از موضوعات مشترک در جهان اسلام بحث فلسطین و مقاومت است، مقام معظم رهبری، فلسطین را مسألۀ اول جهان اسلام مطرح کرده و حتی ایشان بر این باور است که اگر بخواهیم که جهان اسلام به وحدت نزدیک شود، شاخص اصلی برای اتحاد مسلمانان مسأله فلسطین است؛ در حوزۀ فلسطین هم کتابی به عنوان «فلسطین فی وجدان علماء الاسلام» نوشته شد که در این کتاب تلاش شد تمامی فتاوایی که از روز اول که مسأله فلسطین و بحث صهیونیسم مطرح شد تقریبا از هشتاد سال قبل تا کنون، یعنی قبل از اینکه اصلا بحث اسرائیل شکل بگیرد و روزی بود که مسلمانان می‌خواستند زمین‌هایشان را به یهودیان بفروشند و رشید رضا اولین فتوا را داده است که بیع اراضی مسلمانان به یهود حرام است و مانند این است که مسجد الاقصی را به یهود بفروشید؛ از اینجا فتوا شروع شده و در ادامه فتاوایی که بزرگان تشیع مثل حضرت آیت‌الله خوئی، حضرت آیت‌الله حکیم و دیگر بزرگان در مسأله فلسطین مطرح کردند تا علمای معاصر و همچنین علما و بزرگان اهل‌سنت، کامل گردآوری شده است.

طوفان الاقصی

کتاب‌هایی با عنوان بحث فکری «تطبیع» از نگاه فکری چه جایگاهی دارد و آیا در فکر ما مواردی است که می‌تواند تطبیع را حرام کند که با عنوان «طوفان الأقصی والتطبیع» گردآوری شده است. بعد از طوفان الاقصی مجموعه‌ای از شبهات در جامعۀ ما مطرح شد، همه این شبهات گردآوری و جواب داده شد و در یک اثر با نام «پاسخ به شبهات پیرامون طوفان‌الاقصی» منتشر گردید؛ همچنین بعد از بحث طوفان الاقصی علمای جهان اسلام قیام کردند و فتوا دادند، کتابی با عنوان «مناسبت علما الاسلام لعملیه طوفان لاقصی» گردآوری شد.

تمدن نوین اسلامی و جریان‌شناسی مذهبی

یکی از موضوعات مهم بحث تمدن اسلامی است، امام خامنه‌ای بحث وحدت و تقریب را مقدمۀ رسیدن به تمدن نوین اسلامی مطرح کرد، ما تلاش کردیم در حوزۀ تمدن اسلامی نیز ورود کنیم و مجموعه ای از آثار را در حوزۀ تمدن اسلامی تهیه کنیم؛ بنابراین کار جدیدی را آغاز کردیم و آن بحث جریان‌شناسی مذهبی است. ما اگر بخواهیم با دنیا و جهان اسلام تعامل کنیم، مقدمه‌اش این است که بتوانیم آنها را بشناسیم، شناخت درستی از کشورهای اسلامی و جریان‌های مذهبی که در جهان اسلام وجود دارد مهم است؛ ما مجموعه‌ای را به عنوان شناخت جریان‌های مذهبی و اثرگذار در اسلام را آغاز کردیم. اینها دو گونه آثار هستند، نوع اول: یک سری ناظر به کشور هستند مثل کشورهایی چون پاکستان، افغانستان، جمهوری آذربایجان، ترکیه، سوریه، عراق و تونس و دیگر کشورهایی که با ما مرتبط هستند. نوع دوم: بحث‌های جریان‌شناسی ناظر به یک گروه و جریان خاص است، مثل شناخت بُهره به‌عنوان یکی از شاخه‌های اسماعیلیه، شناخت نقشبندیه ترکیه، بالاخره بخش زیادی از مسلمانان ترکیه صوفی مسلک و از طریقت نقشبندیه هستند، بحث داعش و اینکه از چه فقهی پیروی می‌کنند و نگاهشان نسبت به مسائل اجتماع چیست؟ بحث نومعتزلیان دیگر جریان شناسی است که در حوزه جریان شناسی انجام داده شده است.

اندیشۀ تقریب

در کنار این کتب، دو نشریه داریم که متکفل انتشار آرا و نظریات تقریبی است، یکی به زبان فارسی برای داخل کشورمان منتشر می‌شود و دیگری به زبان عربی برای جهان اسلام منتشر می شود.

در دست اقدام

کارهایی نیز در دست اقدام می‌باشد، مثل مجموعه آثار حضرت آیت‌الله واعظ زاده خراسانی که بر گردن این مجموعه حق زیادی دارد؛ در حوزۀ جریان‌شناسی مذهبی کشورها، جریان‌شناسی مذهبی بحرین، اندونزی و مصر نیز در دست کار می‌باشد؛ کاری را به‌عنوان پیامدهای اختلافات مذهبی مسلمانان در تاریخ، در دست کار داریم و یکی از کارهایی که آغاز کردیم نقد کتاب قرآن مورخان است که به نظر می‌آید یکی از چالش‌های جهان اسلام خواهد بود.

افتخارات و جوایز

در این میان، کتاب‌هایی مورد تقدیر واقع شدند مانند: کتاب‌های موسوعۀ آیت‌الله تسخیری و «فرائد السمطین»؛ کتاب سال جمهوری اسلامی شدند، «کتاب بُهره» کتاب سال حوزه انتخاب شد و کتاب «حجاب» در جشنوارۀ شیخ طوسی برندۀ جایزه گردید و نیز کتاب «الاربعینیه الحسینیه» در دهمین دورۀ جایزۀ جهانی اربعین صاحب مقام شد.

کرسی آزاداندیشی و نشست علمی

سلسله نشست هایی برای تبیین اندیشۀ تقریب و معرفی مذاهب اسلامی، و برای تبیین و برجسته‌سازی نکات مشترک در متون اسلامی و پاسخگویی به شبهات پیرامون تقریب برگزار گردید که سعی کردیم از بزرگان حوزه و دانشگاه با اختلافات مذهبی که وجود داشت و از شخصیت‌های بزرگ اهل‌سنت و شیعه دعوت کنیم و این نشست‌ها و کرسی‌ها را برگزار کنیم.

ویکی وحدت

فعالیت دیگر در حوزۀ فضای مجازی است، بخش زیادی از اطلاعات در فضای مجازی رد و بدل می‌شود، به ذهنمان آمد یکی از موضوعاتی که در فضای مجازی بدان توجه جدی نشده است هویت‌بخشی به مسأله تقریب و وحدت است؛ شناخت شخصیت‌های تقریبی، جریان‌ها و گروه‌های مذهبی که در دنیا فعال هستند و نیز مراکز و مؤسسات مربوط به این جریان‌ها؛ همه در یک سامانه‌ای جمع بشود؛ بنابراین سامانه‌ای را به‌عنوان دانشنامۀ مجازی و با نام «ویکی وحدت» به چهار زبان: فارسی، عربی، انگلیسی و اردو راه‌اندازی کردیم که تاکنون یازده هزار و چهارصد و نود و پنج مقاله در این سامانه نوشته و بارگذاری شده است.

نظریۀ تقریب

نظریه پردازی‌های بسیاری از دیرباز تا کنون حول محور وحدت و تقریب بیان شده است، اگر بخواهیم «نظریۀ تقریب» مثل هر نظریۀ دیگر زنده بماند، نیاز به نقد، بررسی و مناسب‌سازی با شرایط هر زمان دارد ما به همین دلیل این همایش را برگزار کردیم که امیدواریم یک آغازی برای سلسله‌ای از همایش‌ها و بستری برای نظریه‌پردازی و بحث و بررسی و راهکارها و چالش‌های تقریب باشد و ان‌شاالله با دعوت از اندیشمندان جهان اسلام بتوانیم این بستر را فراهم کنیم که گفت وگوها صورت گیرد.

نگارخانه

• 
  نمایی از همایش (1)
• 
  نمایی از همایش (2)
• 
  نمایی از همایش (3)
• 
  نمایی از همایش (4)
• 
  نمایی از همایش (5)
• 
  نمایی از همایش (6)
• 
  نمایی از همایش (7)
• 
  نمایی از همایش (8)
• 
  نمایی از همایش (9)
• 
  نمایی از همایش (10)
• 
  نمایی از همایش (11)
• 
  نمایی از همایش (12)
• 
  نمایی از همایش (13)
• 
  نمایی از همایش (14)
• 
  نمایی از همایش (15)
• 
  نمایی از همایش (16)
• 
  نمایی از همایش (17)

پیوند به بیرون

• رونمایی از 12 عنوان کتاب پژوهشگاه مطالعات تقریبی در هفته پژوهش، وب‌سایت مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی.

جستارهای وابسته

• وحدت اسلامی
• پژوهشگاه مطالعات تقریبی
• مجمع جهانی فقه اسلامی

منابع

• نیازمند کار فقهی و تخصصی در حوزه تقریب هستیم، وبسایت مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی، تاریخ درج مطلب: 22 آذرماه 1404 ش، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 22 آذرماه 1404 ش.

• ما یک امت هستیم و اختلاف نظر فقهی، مانع تحقق امت واحده نیست، وب‌سایت مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی، تاریخ درج مطلب: 23 آذرماه 1404 ش، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 23 آذرماه 1404 ش.

• نقد و بررسی و مناسب سازی با شرایط زمان؛ راهکار پویایی نظریه تقریب، وب‌سایت مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی، تاریخ درج مطلب: 24 آذرماه 1404 ش، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 24 آذرماه 1404 ش.