قاره جنوبگان
| نام قاره | آنتارکتیکا (جنوبگان) |
|---|---|
| مساحت | ۱۴٬۲۰۰٬۰۰۰ کیلومتر مربع |
| کشورها | ندارد (تحت مدیریت پیمان آنتارکتیک) |
| جمعیت | ۱۰۰۰ تا ۵۰۰۰ نفر (پژوهشگران فصلی و دائمی) |
| تراکم | ۰٫۰۰۰۰۷ نفر در کیلومتر مربع |
قارۀ جنوبگان آنتارکتیکا یا جنوبگان، دورافتادهترین و جنوبیترین قاره جهان است که بهعنوان پنجمین قاره بزرگ زمین شناخته میشود. این قاره که قطب جنوب جغرافیایی را در بر میگیرد، بهطور میانگین سردترین، خشکترین و بادخیزترین نقطه سیاره ماست. حدود ۹۹ درصد از سطح این قاره با لایههای عظیمی از یخ پوشیده شده است که میانگین ضخامت آن حدود ۱.۶ کیلومتر است. آنتارکتیکا حدود ۷۰ درصد از کل آب شیرین و ۹۰ درصد از یخهای آب شیرین کره زمین را در اختیار دارد. این قاره دارای دامنه اینترنتی اختصاصی .aq است و به دلیل شرایط خاص خود، هیچ شهری دائمی ندارد و تنها ایستگاههای تحقیقاتی در آن فعالیت میکنند.
جغرافیا
آنتارکتیکا خشکترین منطقه جهان است و «درههای خشک» در آن مناطقی هستند که میلیونها سال است هیچ بارش برف یا بارانی را به خود ندیدهاند. این قاره بادخیزترین نقطه زمین نیز محسوب میشود؛ سرعت تندبادها در برخی مناطق به ۳۲۰ کیلومتر در ساعت میرسد. سردترین دمای ثبتشده در تاریخ کره زمین برابر با **منفی ۸۹.۲ درجه سانتیگراد** بوده که در سال ۱۹۸۳ در ایستگاه «وستوک» ثبت شده است. این قاره توسط یکی از طولانیترین رشتهکوههای جهان به نام «ترانسآنتارکتیک» به طول ۳۵۰۰ کیلومتر به دو بخش شرقی و غربی تقسیم شده است. مرتفعترین نقطه آنتارکتیکا، قله «وینسون ماسیف» با ۴۸۹۲ متر ارتفاع است. از آنجا که تمام خطوط طول جغرافیایی در قطب به هم میپیوندند، جنوبگان شامل تمام مناطق زمانی زمین میشود.
محیط زیست
به رغم سرمای شدید و شرایط سخت، حیات در این قاره وجود دارد. حدود ۱۱۵۰ گونه مختلف قارچ در این قاره شناسایی شدهاند که به خوبی با چرخههای مداوم انجماد و ذوب سازگار شدهاند. برخلاف تصور رایج، هیچ خرس قطبی در جنوبگان زندگی نمیکند؛ آنها ساکنان قطب شمال هستند. پنگوئنها، بهویژه پنگوئن امپراتور، نماد اصلی حیات در جنوبگان هستند. فراوانترین موجود خشکی در این قاره پنگوئن نیست، بلکه یک نوع کرم بسیار کوچک به نام «نماتود» است.
شگفتیهای زمینشناختی
کوه «اربوس» جنوبیترین آتشفشان فعال زمین است که دریاچهای از گدازه مذاب دائمی دارد. پدیده «آبشارهای خون» (Blood Falls) منظرهای حیرتانگیز ایجاد کرده که در آن آبی قرمز رنگ مانند خون از یخچال تیلور نشت میکند؛ این رنگ ناشی از اکسید شدن آهن در آب شور بسیار قدیمی است. همچنین جنوبگان بهترین مکان برای یافتن شهابسنگهاست؛ یخهای سفید و سرمای شدید، سنگهای آسمانی (حتی از مریخ و ماه) را برای هزاران سال سالم نگه میدارند. «دریاچه عمیق» (Deep Lake) نیز به قدری شور است که در دمای منفی ۲۰ درجه سانتیگراد نیز مایع باقی میماند.
تاریخچه و کشف
۵۳ میلیون سال پیش، آنتارکتیکا به قدری گرم بود (بیش از ۲۰ درجه سانتیگراد) که درختان نخل در امتداد سواحل آن رشد میکردند. «روئال آمونسن» نروژی نخستین انسانی بود که با پیشی گرفتن از رقیب خود «رابرت فالکون اسکات»، در ۱۴ دسامبر ۱۹۱۱ پرچم نروژ را در قطب جنوب به اهتزاز درآورد.
سیاست و قوانین
در سال ۱۹۵۹ م، پیمان آنتارکتیک امضا شد تا این قاره فقط برای پژوهشهای صلحآمیز استفاده شود و بهعنوان یک علمگاه مشترک جهانی باقی بماند. ایستگاه «مکموردو» بزرگترین مرکز استقراری در آنتارکتیکا است که از سال ۱۹۶۲ م، توسط آمریکا اداره میشود و در گذشته حتی از نیروگاه هستهای در آن استفاده شده است. قوانین عجیبی برای کار در این قاره وجود دارد؛ برای مثال، خارج کردن دندان عقل و آپاندیس برای پرسنل الزامی است تا از بروز اورژانسهای پزشکی جلوگیری شود. همچنین «امیل مارکو پالما» در سال ۱۹۷۹ م، اولین نوزادی بود که در این قاره متولد شد.
جستارهای وابسته
منابع
- ۱۲ حقیقت عجیب درباره قاره جنوبگان، وبسایت عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۲9 تیرماه ۱394 ش، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 29 بهمن ۱۴۰۴ ش.