بورکینافاسو

بورکینافاسو
نام رایج	بورکینافاسو
نام کامل	جمهوری بورکینافاسو
پایتخت	اوآگادوگو

بورکینافاسو (به فرانسوی: Burkina Faso) کشوری محصور در خشکی در غرب آفریقا است. این کشور در جنوب صحرای ساهارا واقع شده و از شمال و غرب با مالی، از شرق با نیجر، از جنوب با بنین، توگو، غنا و ساحل عاج همسایه است. پایتخت و بزرگ‌ترین شهر این کشور، اوآگادوگو است. نام «بورکینافاسو» در سال ۱۹۸۴ م، به معنای «سرزمین مردم درستکار» یا «سرزمین شرافتمندانه» برگزیده شد. اسلام دین غالب در این کشور است و حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد از جمعیت را مسلمانان تشکیل می‌دهند.

وضعیت جغرافیایی و آب و هوا

بورکینافاسو روی یک فلات وسیع و نسبتاً مسطح با ارتفاع تقریبی ۵۰۰ متر قرار دارد. بلندترین نقطه این کشور، قلۀ تاناگو با ارتفاع ۷۴۷ متر در جنوب غربی کشور است.

• آب و هوا: آب و هوای کشور در شمال نیمه‌خشک و در جنوب گرم و مرطوب است. میانگین دما در حال افزایش پیش‌بینی می‌شود و بارندگی‌ها در سال‌های اخیر کاهش یافته است.
• رودخانه‌ها: مهم‌ترین رودهای کشور شامل موهون (ولتای سیاه)، ولتای سرخ و ولتای سفید است. این رودها از شمال به جنوب جریان دارند و به اقیانوس اطلس می‌ریزند، اما به دلیل شیب ملایم و جریان متغیر، قابل کشتیرانی نیستند.
• پوشش گیاهی: بیشتر اراضی کشور پوشیده از علفزار و درختچه‌های پراکنده (ساوان) است. تنها در بخش‌های جنوبی جنگل‌های گرمسیری وجود دارد.

تاریخچه و حکومت

تاریخ بورکینافاسو به پادشاهی‌های قدرتمندی بازمی‌گردد که توسط اقوام موسی (Mossi) بنیان‌گذاری شدند. این پادشاهی‌ها از قرن یازدهم میلادی تا زمان استعمار فرانسه، مقاومت زیادی در برابر امپراتوری‌های مالی و سونگای نشان دادند.

• استعمار: در سال ۱۸۹۶ میلادی، فرانسه نفوذ خود را در این منطقه آغاز کرد و این سرزمین به بخشی از آفریقای غربی فرانسه تبدیل شد؛
• استقلال: بورکینافاسو در ۵ اوت ۱۹۶۰ میلادی از فرانسه استقلال یافت. در آن زمان نام کشور «والتای علیا» (Upper Volta) بود؛
• تغییر نام: در سال ۱۹۸۴ م، توماس سانکارا (Thomas Sankara)، رهبر انقلابی این کشور، نام آن را به «بورکینافاسو» تغییر داد؛
• تحولات سیاسی: پس از دوران سانکارا (که به «چو گوارای آفریقا» معروف بود)، بلیز کامپائوره (Blaise Compaoré) به قدرت رسید و تا سال ۲۰۱۴ م، حکومت کرد. پس از اعتراضات مردمی در ۲۰۱۴ م، دموکراسی بازگشت و روچ کریستین کابوره به ریاست جمهوری رسید. این کشور در سال‌های اخیر با چالش‌های امنیتی و کودتاهای نظامی دست و پنجه نرم کرده است.

جمعیت و ساختار اجتماعی

• جمعیت: جمعیت این کشور بیش از ۲۲ میلیون نفر برآورد می‌شود. تراکم جمعیت در مناطق جنوبی و حاصلخیز بیشتر از مناطق شمالی است.
• اقوام: بیش از ۶۰ گروه قومی در این کشور زندگی می‌کنند. گروه غالب، قوم موسی هستند که حدود ۴۰ تا ۶۰ درصد جمعیت را تشکیل می‌دهند. سایر اقوام مهم شامل گورما، مانده، بوبو و فولانی هستند.
• زبان: زبان رسمی کشور فرانسوی است، اما اکثریت مردم به زبان‌های بومی مانند موره (زبان قوم موسی) و دیولا (زبان تجاری رایج) صحبت می‌کنند.

دین و فرهنگ

• اسلام: حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد از جمعیت بورکینافاسو مسلمان هستند که عمدتاً پیرو مذهب سنی و فقه مالکی می‌باشند. اسلام از طریق بازرگانان و مبلغان از کشورهای همسایه مانند مالی، نیجر و غنا به این منطقه گسترش یافت.
• مسیحیت و ادیان بومی: حدود ۲۰ درصد مسیحی (عمدتاً کاتولیک) و ۱۰ تا ۲۰ درصد پیرو ادیان بومی و جاندارانگاری هستند.
• تشکیلات مذهبی: فرقه‌های مختلفی مانند تیجانیه، وهابیت و جماعت اسلامی در کشور فعال هستند. فرقه تیجانیه سابقه طولانی و نفوذ زیادی دارد، در حالی که جنبش وهابیت در دهه ۱۹۶۰ م، با حمایت‌های مالی خارجی رشد کرد.
• جشن‌ها: اعیاد مذهبی مانند عید فطر، عید قربان و میلاد پیامبر اسلام (ص) تعطیلات رسمی هستند و با مراسم باشکوهی برگزار می‌شوند.
• فرهنگ: فرهنگ بورکینافاسو غنی از رقص‌های محلی، ماسک‌های سنتی و داستان‌های شفاهی است. کشور میزبان جشنواره‌های سینمایی مهمی مانند «فیس‌پا» (FESPACO) است که بزرگ‌ترین جشنواره سینمای آفریقایی محسوب می‌شود.

اقتصاد و منابع مالی

اقتصاد بورکینافاسو عمدتاً بر پایه کشاورزی و دامداری استوار است. این کشور یکی از فقیرترین کشورهای جهان محسوب می‌شود و به کمک‌های خارجی وابستگی زیادی دارد.

• کشاورزی: حدود ۸۰ تا ۹۰ درصد از جمعیت در بخش کشاورزی مشغول به کار هستند. مهم‌ترین محصولات صادراتی شامل پنبه، بادام زمینی و دانه‌های روغنی است. پنبه مهم‌ترین محصول صادراتی غیرنفتی است.
• معدن: طلا دومین منبع مهم صادراتی و موتور محرک رشد اقتصادی اخیر این کشور است. بورکینافاسو یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان طلا در آفریقا است. سایر معادن شامل منگنز، روی و کربنات کلسیم است.
• صنعت: صنعت این کشور ضعیف و محدود به واحدهای کوچک صنایع دستی، غذایی و نساجی است.
• چالش‌ها: نوسانات قیمت جهانی پنبه و طلا، خشکسالی، و ناامنی‌های اخیر از جمله چالش‌های اصلی اقتصادی هستند. نرخ تورم و بیکاری از مسائل مهم اجتماعی محسوب می‌شود.

پایتخت و شهرهای بزرگ

• اوآگادوگو (Ouagadougou): پایتخت و بزرگ‌ترین شهر کشور که مرکز سیاسی، اداری و فرهنگی است. جمعیت این شهر بیش از ۲ میلیون نفر تخمین زده می‌شود.
• بوبو-دیولاسو (Bobo-Dioulasso): دومین شهر بزرگ کشور که مرکز تجاری و کشاورزی در جنوب غربی است.
• سایر شهرها: اوآهیگویا، کایا، کودوگو و بانفورا از دیگر شهرهای مهم هستند.

مشاهیر و شخصیت‌های برجسته

• توماس سانکارا (Thomas Sankara): رهبر انقلابی که از ۱۹۸۳ تا ۱۹۸۷ م، رئیس‌جمهور بود. او به دلیل مبارزه با فساد، تأکید بر آموزش و بهداشت برای همه، و سیاست‌های ضد استعماری‌اش شناخته می‌شود؛
• جاناتان پیتروپا (Jonathan Pitroipa): فوتبالیست مشهور بورکینافاسو که در تیم‌های اروپایی بازی کرده است؛
• آلن تراوره (Alain Traoré): فوتبالیست ملی‌پوش این کشور.

جاذبه‌های گردشگری

• پارک ملی W (W National Park): یک پارک فرامرزی مشترک با نیجر و بنین که زیستگاه فیل‌ها، شیرها و پستانداران بزرگ است؛
• آبشار کارفیگولا (Karfiguela Falls): در نزدیکی شهر بانفورا واقع شده و یکی از زیباترین جاذبه‌های طبیعی کشور است؛
• خرابه‌های لورپنی (Loropéni): بنای تاریخی سنگی متعلق به دوران تجارت طلا که در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده است؛
• تمساح‌های سبو (Sabou: دریاچه‌ای که تمساح‌های آن مقدس شمرده می‌شوند و گردشگران می‌توانند با آنها عکس بگیرند.

جستارهای وابسته

• آفریقا
• اسلام
• نیجر

منابع

• بورکینا فاسو، وب‌سایت دانشنامه اسلامی، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 2 اردیبهشت‌ماه ۱۴۰۵ ش.

• بورکینافاسو، وب‌سایت مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: 7 مهرماه 1399 ش، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 2 اردیبهشت‌ماه ۱۴۰۵ ش.

• زندگی در بورکینافاسو، وب‌سایت موسسه مهاجرتی گوتوتی آر، تاریخ درج مطلب: 6 دی‌ماه 1404 ش، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 2 اردیبهشت‌ماه ۱۴۰۵ ش.