مغولستان

مغولستان
نام رایج	مغولستان
نام کامل	مغولستان
پایتخت	اولان‌باتور

مغولستان کشوری در قاره آسیا و در شمال آسیای مرکزی است که از شمال با روسیه و از جنوب با چین هم‌مرز است. این کشور با مساحت حدود ۱٬۵۶۵٬۰۰۰ کیلومتر مربع، پس از قزاقستان دومین کشور بزرگ محصور در خشکی جهان به‌شمار می‌رود. پایتخت و بزرگ‌ترین شهر آن اولان‌باتور است و جمعیت آن حدود ۳٫۴ میلیون نفر برآورد می‌شود. مغولستان به سرزمین «آسمان آبی» شهرت دارد و تاریخ آن با نام چنگیز خان و امپراتوری مغول پیوند خورده است.

تاریخ

تاریخ مغولستان با قبایل کوچ‌نشین و صحراگرد گره خورده است. پیش از تشکیل امپراتوری مغول، قبایل مختلف این سرزمین با یکدیگر در نزاع بودند. در اوایل سده هفتم هجری قمری، تموچین مشهور به چنگیز خان قبایل مغول را متحد کرد و امپراتوری بزرگی را بنیان نهاد که بخش‌های وسیعی از آسیا و اروپا را دربر گرفت. پس از مرگ وی، قلمرو مغول میان فرزندانش تقسیم شد و به‌تدریج تجزیه گردید. مغولستان در سال ۱۹۱۱ میلادی از چین جدا شد و در سال ۱۹۴۵ م، استقلال خود را تثبیت کرد. با فروپاشی نظام کمونیستی در سال ۱۹۹۰ م، حکومت دموکراتیک و نظام چندحزبی در این کشور شکل گرفت.

جغرافیا

مغولستان در شمال آسیای مرکزی قرار دارد و کشوری محصور در خشکی است. این کشور دارای آب‌ و هوایی سرد و خشک بوده و ارتفاع متوسط آن از سطح دریا ۱۵۲۸ متر است. صحرای گبی در جنوب کشور از مهم‌ترین عوارض طبیعی آن به‌شمار می‌رود. مغولستان دارای دشت‌های وسیع، کوهستان‌ها و دریاچه‌های فراوانی است و طبیعت بکر آن از جاذبه‌های گردشگری مهم این کشور محسوب می‌شود.

جمعیت و فرهنگ

جمعیت مغولستان حدود ۳٫۴ میلیون نفر است که ۹۵ درصد آن را قوم مغول تشکیل می‌دهند. قزاق‌ها نیز بزرگ‌ترین اقلیت قومی کشور هستند. فرهنگ مردم مغولستان متأثر از سنت‌های کوچ‌نشینی و فرهنگ‌های روسی و چینی است. اسب جایگاه ویژه‌ای در زندگی مردم مغول دارد و موسیقی سنتی، جشنواره نادام و چادرهای سنتی (یورت) از نمادهای فرهنگی این کشور به‌شمار می‌روند.

دین

بخش قابل توجهی از مردم مغولستان پیرو آیین بودایی تبتی هستند و گروهی نیز بی‌دین یا پیرو سایر ادیان‌اند. بودیسم از مهم‌ترین عناصر فرهنگی و تاریخی این کشور به شمار می‌رود و صومعه‌ها و معابد متعددی در سراسر مغولستان وجود دارد. صومعه اردن زو و معبد چویجین لاما از مهم‌ترین مراکز مذهبی و تاریخی این کشور هستند. پس از استقرار نظام دموکراتیک و سکولار، آزادی ادیان در مغولستان افزایش یافت و پیروان ادیان مختلف به فعالیت تبلیغی پرداختند. بودیسم تبتی همچنان دین غالب کشور به شمار می‌رود و در کنار آن، مسیحیت، اسلام و شمنیسم نیز پیروانی دارند. دولت مغولستان سیاست آزادی عقیده را دنبال می‌کند و این امر زمینه فعالیت نهادهای دینی گوناگون را فراهم ساخته است.

اسلام در مغولستان

ورود اسلام به مغولستان به سده‌های هفتم و هشتم هجری قمری بازمی‌گردد. پس از حمله مغولان به ایران و سرزمین‌های اسلامی، گروهی از دانشمندان، پزشکان، منجمان، صنعتگران و حسابداران ایرانی به فرمان چنگیز خان و جانشینان او به مغولستان منتقل شدند. حضور این مهاجران مسلمان، افزون بر انتقال دانش و فنون، زمینه آشنایی تدریجی مغولان با آموزه‌های اسلامی را فراهم کرد. برخی پژوهشگران بر این باورند که اسلام از طریق ایرانیان مسلمان به مغولستان راه یافته است. نشانه‌هایی از تأثیر فرهنگ اسلامی ایران در مغولستان دیده می‌شود. از جمله، واژه «مُلدا» برای روحانی دینی که برگرفته از واژه فارسی «ملا» است و نیز کاربرد واژه «نماز» در میان مسلمانان مغولستان که همانند فارسی‌زبانان رایج است. همچنین در کاوش‌های باستان‌شناسی، سنگ‌نوشته‌هایی به زبان فارسی و نسخه‌هایی از قرآن به خط ایرانی در این کشور کشف شده است.

اسلام پس از کمونیسم

پس از تسلط کمونیست‌ها بر مغولستان در سال ۱۹۲۱م، فعالیت‌های دینی با محدودیت‌های گسترده مواجه شد. در دهه ۱۹۳۰ م، بسیاری از مساجد، مدارس دینی و مراکز مذهبی تعطیل شدند و انجام بسیاری از شعائر اسلامی از جمله آموزش دینی، ذبح شرعی و برخی آیین‌های مذهبی ممنوع گردید. این وضعیت تا فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی ادامه یافت و موجب کاهش پایبندی دینی در میان مسلمانان شد.

مسلمانان مغولستان

آمار دقیقی از جمعیت مسلمانان مغولستان وجود ندارد و برآوردها متفاوت است. برخی منابع، مسلمانان را حدود ۱۰ درصد جمعیت کشور می‌دانند. بیشتر آنان در استان بایان اولگی، شهر دارخان و برخی مناطق پیرامون اولان‌باتور سکونت دارند. بخش عمده مسلمانان را قزاق‌ها تشکیل می‌دهند و گروه‌هایی از مغول‌ها، ایرانیان، افغانستانی‌ها، پاکستانی‌ها و عراقی‌ها نیز در میان آنان حضور دارند.

شیعیان مغولستان

جمعیت شیعیان مغولستان شامل مهاجران ایرانی، افغانستانی، پاکستانی، عراقی و شماری از شهروندان مغول و قزاق است. «مرکز اسلامی اهل بیت (ع)» از سال ۱۳۹۰ ش، فعالیت خود را آغاز کرده و در شهرهای اولان‌باتور، دارخان و بایان اولگی به فعالیت‌های فرهنگی و دینی می‌پردازد. بر اساس برخی برآوردها، شیعیان حدود ۱۰ درصد جمعیت مسلمانان این کشور را تشکیل می‌دهند، هرچند آمار دقیقی در این زمینه وجود ندارد.

اقتصاد

اقتصاد مغولستان بر پایه دامداری، معدن، کشاورزی و صنایع وابسته است. در دهه‌های اخیر استخراج معادن و توسعه صنایع فرآوری موجب رشد اقتصادی این کشور شده است. با وجود این، بخش مهمی از جمعیت همچنان به زندگی سنتی و دامداری اشتغال دارند.

جاذبه‌های گردشگری

تندیس اسب‌سوار چنگیز خان، منطقه بورخان خالدون، صومعه اردن زو، معبد و موزه چویجین لاما و دریاچه خووسگول از مهم‌ترین جاذبه‌های گردشگری مغولستان هستند. این کشور به‌سبب طبیعت دست‌نخورده، فرهنگ عشایری و جشنواره‌های سنتی، مقصدی جذاب برای گردشگران به شمار می‌رود.

جستارهای وابسته

• روسیه
• آسیا
• چین

منابع

• کجاست؟»، وب‌سایت کجارو، تاریخ درج مطلب: 1 مهرماه ۱۴۰۱ ش، تاریخ مشاهده: ۱ تیرماه ۱۴۰۵ ش.