قاره آمریکا
| نام قاره | قاره آمریکا |
|---|---|
| مساحت | ۴۲,۵۴۹,۰۰۰ کیلومتر مربع (۲۸٫۴٪ از خشکیهای زمین) |
| کشورها | 35 کشور |
| جمعیت | حدود ۱۴٪ از جمعیت جهان (حدود ۹۰۰ میلیون نفر) |
| تراکم |
قارهٔ آمریکا، (به انگلیسی: Americas) یکی از قارههای اصلی کرۀ زمین است که ۸٫۳٪ از مساحت کل زمین و ۲۸٫۴٪ از مساحت خشکیها را در بر میگیرد. این قاره به سه بخش اصلی آمریکای شمالی، آمریکای مرکزی و آمریکای جنوبی تقسیم میشود. اقتصاد این قاره دارای ناهمگونی زیادی است؛ در حالی که کشورهای آمریکای شمالی (مانند ایالات متحده و کانادا) از ثبات و رشد اقتصادی بالایی برخوردارند، وضعیت اقتصادی در بسیاری از کشورهای آمریکای لاتین (آمریکای جنوبی و مرکزی) چالشبرانگیزتر است. تنها کشورهایی مانند برزیل، آرژانتین، ونزوئلا و کلمبیا در آمریکای لاتین دارای اقتصاد نسبتاً قدرتمندی هستند. همچنین دو کشور بولیوی و پاراگوئه به دلیل نداشتن دسترسی به دریا، از فقیرترین کشورهای این قاره محسوب میشوند. کشف رسمی این قاره در سال ۱۴۹۲ میلادی توسط کریستف کلمب، دریانورد اهل اسپانیا، ثبت شده است. او در آن سفر تصور میکرد به جزایر هند رسیده است، از این رو بومیان آن منطقه را «هندو» یا «هندی» نامید. با این حال، پژوهشهایی از جمله ادعاهای مطرح شده توسط نویسندهٔ کتاب «تاریخ حضور ایرانیان و مسلمانان در قاره آمریکا پیش از کریستف کلمب»، وجود اسنادی از حضور تمدن ایران و آداب و رسوم مشترک را پیش از کشف کلمب مطرح کردهاند.
جغرافیا
قارهی آمریکا به دو قارهی کوچکتر آمریکای شمالی و آمریکای جنوبی تقسیم میشود. در واقع آمریکای شمالی و جنوبی از طریق خشکی باریکی به نام آمریکای مرکزی به همدیگر متصل میشوند. از زمان ساخت کانال پاناما دیگر کشتیها مجبور نیستند برای عبور کردن از اقیانوس اطلس و ورود به اقیانوس آرام، آمریکای جنوبی را دور بزنند[۱]. قاره آمریکا از نظر طبیعی دارای تنوع جغرافیایی بسیار بالایی است. از مهمترین ساختارهای طبیعی آن میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- رشتهکوههای راکی در آمریکای شمالی؛
- رشتهکوههای آند در آمریکای جنوبی (بلندترین رشتهکوه در این قاره)؛
- جنگلهای آمازون (بزرگترین جنگل بارانی جهان)؛
- خلیج مکزیک و دریای کارائیب؛
- بیابان آتاکاما در شیلی (خشکترین بیابان جهان)؛
- رودخانه میسیسیپی؛
- دریاچه سوپریور (بزرگترین دریاچه آب شیرین جهان بر اساس مساحت).
جمعیت
جمعیت این قاره معادل ۱۴ درصد از کل جمعیت جهان است که حدود ۹۰۰ میلیون نفر تخمین زده میشود. البته اکثریت این جمعیت نیز در جلگههای حاصلخیزی مانند میسیسیپی ، شهرهای ساحلی نزدیک به اقیانوس و بنادر زندگی میکنند.
نژاد و زبان
در آمریکا، نژادهای مختلفی زندگی میکنند و از جمله مهمترین این نژادها میتوانیم به موارد زیر اشاره کنیم:
- بومیان: به بومیان قارهی آمریکا، سرخ پوست میگویند. با توجه به روند رفتار خشونت آمیز تازه واردان اروپایی با سرخ پوستان، امروزه جمعیت بسیار کمی از آنها در این قاره زندگی میکنند؛
- سیاه پوستان: در واقع سیاه پوستانی که در آمریکا زندگی میکنند، از نسل بردگان افریقایی هستند که در دوران استعمار، به منظور کار در مزارع کشاورزی و معادن توسط اروپاییان ربوده شده و به قارهی آمریکا انتقال داده شدند؛
- سفیدپوستان: سفید پوستان اروپایی پس از این که قارهی آمریکا را تصرف کردند، در طی سالهای متمادی، به این قاره به صورت گسترده مهاجرت کردند؛
- دورگهها: با توجه به این که قارهی آمریکا همواره مهاجرپذیر بوده است، بخش بسیاری از مردم این قاره، دورگه هستند و بر اثر اختلاط نژاد و ملیتهای مختلف حاصل آمدهاند.
تقسیمات کشوری
قاره آمریکا شامل ۳۵ کشور مستقل است. علاوه بر این کشورها، بیش از ۲۰ جزیره و منطقهٔ مستعمره نیز در این قاره وجود دارند که تحت حاکمیت کشورهای اروپایی یا ایالات متحده هستند.
کشورهای مستقل
از جمله کشورهای مستقل این قاره میتوان به موارد زیر اشاره نمود:
- آمریکای شمالی: آمریکا، کانادا، مکزیک؛
- آمریکای مرکزی و کارائیب: کوبا، دومینیکن، جامائیکا، هائیتی، کاستاریکا، پاناما، گواتمالا، نیکاراگوئه، هندوراس، السالوادور، ترینیداد و توباگو؛
- آمریکای جنوبی: برزیل، آرژانتین، کلمبیا، ونزوئلا، پرو، شیلی، بولیوی، اکوادور، پاراگوئه، اوروگوئه.
مناطق غیرمستقل (مستعمره)
برخی از مناطق تحت حاکمیت غیرمستقل در این قاره عبارتند از:
- گویان فرانسه، گوادلوپ، مارتینیک (تحت حاکمیت فرانسه)؛
- پورتوریکو، جزایر ویرجین آمریکا (تحت حاکمیت ایالات متحده)؛
- برمودا، جزایر ویرجین بریتانیا، مونتسرات (تحت حاکمیت بریتانیا)؛
- آنتیل هلند، آروبا (تحت حاکمیت هلند).
اقتصاد
اقتصاد قاره آمریکا دارای تضادهای آشکاری است. کشورهای آمریکای شمالی با وجود اقتصادهای پیشرفته، سهم عمدهای از تولید ناخالص داخلی جهان را به خود اختصاص دادهاند. در مقابل، در آمریکای لاتین، وضعیت اقتصادی متفاوت است.
- آمریکای لاتین: اکثر کشورهای این منطقه با چالشهای اقتصادی دست و پنجه نرم میکنند. با این حال، برزیل، آرژانتین، ونزوئلا و کلمبیا از نظر اقتصادی وضعیت بهتری دارند.
- توریسم: بسیاری از کشورهای آمریکای مرکزی و جزایر کارائیب درآمد اصلی خود را از صنعت گردشگری کسب میکنند.
- دسترسی به دریا: تنها دو کشور در سراسر قاره آمریکا، یعنی بولیوی و پاراگوئه، فاقد ساحل دریایی و دسترسی به بنادر بینالمللی هستند که این امر بر توسعه اقتصادی آنها، بهویژه بولیوی، تأثیر منفی گذاشته است.
اسلام در قاره آمریکا
دوران استعمار و بردهداری
ادریسی، جغرافیدان مسلمان، اشاره میکند که دریانوردان مسلمان از لیسبون به سوی غرب رفته و به جزیره آنتیلا (Antilla) در مناطق میانه اقیانوس اطلس رسیدند. این موضوع نشاندهنده تماس احتمالی ساکنین آمریکا با اسلام در قرن دوازدهم میلادی است.
همزمان با کشف آمریکا و آغاز استعمار اسپانیا، تعداد قابل توجهی از مسلمانان به این قاره مهاجرت کردند. بسیاری از این مهاجران، مسلمانان آندلس بودند که پس از سقوط قرطبه در سال ۱۴۹۲ م، و تحت فشار سلاطین کاتولیک اسپانیا برای مسیحی شدن، به آمریکا گریختند. اگرچه اسپانیا بعدها (مانند دستور چارلز پنجم در سال ۱۵۴۳م) تلاش کرد مسلمانان را از قاره خارج کند، اما مهاجرت مسلمانان، بهویژه بهعنوان صنعتکاران ماهر، ادامه یافت.
علاوه بر مهاجران آزاد، تعداد قابل توجهی از مسلمانان آفریقایی (از قبایل ماندینگو، یوربا، هوسا و فولانس) بهعنوان برده به آمریکا آورده شدند. اگرچه بسیاری از آنها تحت فشار اربابان خود دین و هویت خود را از دست دادند، اما گروهی از آنها توانستند با تشکیل جماعات زیرزمینی و آموزشهای پنهانی، هویت اسلامی خود را حفظ کنند. در برزیل، قیامهای متعددی به رهبری مسلمانان آفریقایی (مانند قیام «مانگیبا» در سالهای ۱۸۰۷ تا ۱۸۳۵ م) علیه بردهداری و فشارهای مذهبی رخ داد.
مهاجرتهای قرن نوزدهم و بیستم
در قرن نوزدهم، کارگران قراردادی از کشورهای آسیایی و امپراتوری عثمانی (سوریه، لبنان، آلبانی و...) به آمریکا مهاجرت کردند. بین سالهای ۱۹۰۸ تا ۱۹۱۴ م، اوج مهاجرت از سرزمینهای تحت حاکمیت عثمانی بود که بخش قابل توجهی از آنها را مسلمانان تشکیل میدادند. این مهاجران توانستند با حفظ ارتباط با وطن خود، جماعات اسلامی منسجمتری تشکیل دهند.
وضعیت مسلمانان در کشورهای مختلف
کانادا
تشکیل گروههای مسلمان در کانادا در دو دوره (قبل و بعد از جنگ جهانی دوم) صورت گرفت. بر اساس سرشماری ۱۸۷۱ م، تنها ۱۲ نفر مسلمان در کانادا بودند، اما این رقم در سال ۱۹۰۱ م، به ۳۰۰-۴۰۰ نفر رسید. امروزه مسلمانان کانادا عمدتاً از نژاد پاکستانی، هندی و عرب هستند و بیش از نیمی از آنها در شهر تورنتو ساکناند. مسلمانان کانادا از نظر تشکلهای اسلامی در وضعیت مطلوبی قرار دارند و نخستین انجمن اسلامی در سال ۱۹۲۰ م، در ادمونتون تأسیس شد. اکنون بیش از ۵۰ انجمن و جمعیت اسلامی در کانادا فعال هستند.
ترینیداد و توباگو
اولین ورود مسلمانان به این جزایر با انتقال بردههای آفریقایی قبیله ماندینگو در قرن هجدهم میلادی همزمان بود. آنها تحت فشار اربابان خود مجبور به تغییر نام و دین شدند، اما با پیروی از رهبرانی مانند «محمد بت»، هویت خود را حفظ کردند. پس از لغو بردهداری در سال ۱۸۳۴ م، کارگران هندی مسلمان به جزایر آورده شدند. در سال ۱۸۸۳ م، سید عبدالعزیز افغانی بهعنوان کارگر به ترینیداد آمد و با تأسیس «جمعیت هند شرقی» و سایر نهادهای اسلامی، نقش مهمی در احیای اسلام در این منطقه ایفا کرد. امروزه مسلمانان ترینیداد دارای ۷۰ مسجد و مدارس متعدد هستند و جماعت «اهل السنه و الجماعه» نیرومندترین تشکل اسلامی در این کشور است.
سورینام
مسلمانان سورینام عمدتاً از بردههای آفریقایی و کارگران قراردادی هندی و جاوهای تشکیل شدهاند. آنها با وجود اختلافات در تعیین قبله (به دلیل مسیرهای مختلف مهاجرت)، توانستهاند سازمانهای اسلامی خود را حفظ کنند. نخستین مسجد سورینام در سال ۱۹۳۲ م، در پاراماریبو تأسیس شد. قرآن در این کشور سه بار به زبان هلندی ترجمه شده است.
گویانا
ورود اسلام به گویانا مشابه سورینام است. پس از لغو بردهداری، کارگران هندی مسلمان به این کشور آمدند. در سال ۱۹۳۶ م، جمعیتهای مسلمان تحت عنوان «جمعیت عالی اسلامی» متحد شدند. امروزه حدود ۱۳۰ هزار نفر مسلمان در گویانا زندگی میکنند (۱۷٪ جمعیت کشور) و ۱۳۰ مسجد در این کشور فعال است.
برزیل
مسلمانان برزیل شامل نسلهای اولیه مسلمانان آندلسی، بردههای آفریقایی مسلمان و مهاجران سوری و لبنانی هستند. قیام مسلمانان برزیلی در سالهای ۱۸۰۷ تا ۱۸۳۵ م، علیه فشارهای مذهبی حکومت رخ داد. پس از آن، فعالیتهای اسلامی ممنوع شد، اما مهاجران جدید در قرن بیستم توانستند نهادهای اسلامی را احیا کنند. نخستین مسجد آمریکای لاتین در سال ۱۹۶۰ م، در سائوپائولو افتتاح شد. امروزه بیش از ۴۰۰ هزار مسلمان در برزیل زندگی میکنند که اکثر آنها در سائوپائولو ساکناند.
آرژانتین
ورود اسلام به آرژانتین در قرن شانزدهم با مسلمانان رانده شده از آندلس آغاز شد، اما فشارهای بومیان باعث کاهش نفوذ آن گردید. وضعیت جمعیتی مسلمانان آرژانتین با مهاجرت سوریها در فاصله سالهای ۱۸۸۰ تا ۱۹۵۵ م، بهبود یافت. امروزه بالغ بر ۴۰۰ هزار مسلمان در آرژانتین زندگی میکنند. با این حال، به دلیل قوانین محدودکننده استفاده از اسامی اسلامی و تأثیرپذیری از فرهنگ بومی، حفظ هویت اسلامی با چالشهایی همراه است. نخستین تشکل اسلامی در سال ۱۹۱۸ م، تأسیس شد و در سال ۱۹۶۸ م، مکان مستقلی برای مسلمانان ساخته شد.
ونزوئلا
مهاجران از هند، سوریه، لبنان و فلسطین به ونزوئلا آمدند. در سال ۱۹۶۶ م، نخستین «مرکز اسلامی» در کاراکاس تأسیس شد که امروزه دارای مسجد، کتابخانه، چاپخانه و مدرسه آموزش زبان عربی است. بیش از ۵۰ هزار مسلمان در ونزوئلا زندگی میکنند.
کلمبیا
مهاجرت مسلمانان به کلمبیا عمدتاً در اثنای جنگ جهانی دوم از لبنان، سوریه و فلسطین صورت گرفت. امروزه حدود ۲۰ هزار مسلمان در کلمبیا زندگی میکنند. کلمبیا فاقد مسجد است، اما مراکز اسلامی در بناهای اجارهای فعال هستند.
سایر کشورها
- جامائیکا مسلمانان بهعنوان کارگر قراردادی در قرن نوزدهم مهاجرت کردند و امروزه دو مسجد و ۱۴ هزار مسلمان دارند؛
- پاناما نخستین جمعیت اسلامی خود را در سال ۱۹۳۰ م، تأسیس کرد؛
- مکزیک، شیلی، پرو، کوبا و دیگر کشورها نیز دارای جمعیتهای کوچک مسلمان با تشکلهای قابل توجه هستند؛
- گویان فرانسه، پاراگوئه، اروگوئه، اکوادور و بولیوی دارای جمعیت بسیار کم مسلمان هستند.
جستارهای وابسته
پانویس
منابع
- تحقیق دربارهٔ معرفی قارهٔ آمریکا، وبسایت آسمان کافینت، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 29 اردیبهشتماه 1405 ش.
- اسلام در قاره آمریکا، وبسایت حوزه نت، ، تاریخ درج مطلب: 8 آبانماه 1390 ش، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 29 اردیبهشتماه 1405 ش.
کشورهای جهان | |
|---|---|
| قاره اروپا | |
| قاره آسیا | |
| قاره آفریقا | |
| قاره آمریکا | |
| قاره اقیانوسیه | |
| قاره جنوبگان |
|
 | |