سومالی

سومالی
نام رایج	سومالی
نام کامل	جمهوری فدرال سومالی
پایتخت	موگادیشو

سومالی، با نام رسمی جمهوری فدرال سومالی، کشوری در شاخ آفریقا و شرق قاره آفریقا است که از شمال با خلیج عدن، از شرق با اقیانوس هند، از غرب با اتیوپی و کنیا و از شمال غرب با جیبوتی هم‌مرز است. پایتخت این کشور موگادیشو است. سومالی یکی از کشورهای اسلامی آفریقا به‎شمار می‌رود و اکثریت جمعیت آن را مسلمانان اهل سنت تشکیل می‌دهند.

تاریخ

اسلام در قرن نخست هجری توسط بازرگانان مسلمان از طریق بندر زیلع در ساحل خلیج عدن وارد سومالی شد و به تدریج در سراسر شرق آفریقا گسترش یافت. در قرن چهاردهم میلادی، حکومت‌های اسلامی قدرتمندی در این سرزمین شکل گرفتند و نفوذ خود را تا بخش‌هایی از اتیوپی گسترش دادند. در قرن شانزدهم، پرتغالی‌ها به این منطقه وارد شدند، اما با مقاومت مردم سومالی و حمایت نیروهای عمانی، نفوذ آنان کاهش یافت. در سده نوزدهم، بریتانیا، ایتالیا و فرانسه بخش‌های مختلف سومالی را تحت سلطه خود درآوردند. سرانجام در ۲۶ ژوئن ۱۹۶۰م، بخش‌های تحت استعمار بریتانیا و ایتالیا متحد شدند و جمهوری سومالی تشکیل شد و موگادیشو به‌عنوان پایتخت آن برگزیده شد.

جغرافیا

سومالی در شرقی‌ترین بخش آفریقا قرار دارد و دارای طولانی‌ترین خط ساحلی در میان کشورهای قاره آفریقا است. آب و هوای این کشور عمدتاً گرم و خشک بوده و اقتصاد سنتی آن بر دامداری و کشاورزی استوار است.

جمعیت و فرهنگ

جامعه سومالی ساختاری قبیله‌ای دارد و قبایل بزرگ سامال و سب، بخش عمده جمعیت کشور را تشکیل می‌دهند. مردم سومالی از نظر مذهبی و فرهنگی پیوندهای تاریخی عمیقی با سودان، مصر و حجاز دارند و اماکن مقدس مکه و مدینه از جایگاه ویژه‌ای در میان آنان برخوردار است. دانشگاه الازهر مصر نیز همواره از اعتبار معنوی بالایی نزد مردم سومالی برخوردار بوده است.

اسلام در سومالی

بیشتر مردم سومالی پیرو اهل سنت و فقه شافعی هستند. اسلام از نخستین سده هجری وارد این سرزمین شد و در طول قرن‌ها به مهم‌ترین عنصر هویت فرهنگی و اجتماعی مردم تبدیل گردید

تصوف

از قرن سیزدهم تا پانزدهم میلادی، تصوف نقش مهمی در حیات دینی سومالی داشت. طریقت‌های قادریه، احمدیه و صالحیه مهم‌ترین جریان‌های صوفی این کشور بودند. با گسترش جریان‌های سلفی، رهبران صوفیه برای حفظ جایگاه سنتی خود بار دیگر وارد عرصه سیاسی و اجتماعی شدند.

سلفی‌گری

تا دهه ۱۹۷۰م، جریان‌های سلفی حضور گسترده‌ای در سومالی نداشتند، اما در دهه‌های بعد و با حمایت‌های مذهبی عربستان سعودی، اندیشه‌های سلفی در این کشور گسترش یافت و مدارس و مراکز آموزشی وابسته به این جریان شکل گرفتند.

نیروهای اسلامی

نیروهای اسلامی همواره در تحولات سیاسی سومالی نقش داشته‌اند. این جریان‌ها به دو دسته عمده صوفی و سلفی تقسیم می‌شوند. مبارزات ضد استعماری محمد بن عبدالله حسن در اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم از مهم‌ترین نمونه‌های حضور اسلام‌گرایان در صحنه سیاسی سومالی به شمار می‌رود.

شیعیان سومالی

جمعیت شیعیان سومالی اندک است و بیشتر آنان را مهاجران و بازرگانان شیعه و شماری از نوگروندگان تشکیل می‌دهند. فعالیت‌های فرهنگی شیعیان عمدتاً از طریق مراکز اسلامی و ارتباط با نهادهای شیعی خارج از کشور صورت می‌گیرد.

اقتصاد

اقتصاد سومالی بر پایه دامداری، کشاورزی، ماهیگیری و تجارت استوار است. دامپروری مهم‌ترین بخش اقتصادی این کشور محسوب می‌شود و صادرات دام سهم مهمی در درآمدهای ملی دارد. موز، ذرت و نیشکر نیز از محصولات مهم کشاورزی این کشور هستند.

جستارهای وابسته

• عربستان سعودی
• شیعیان
• اتیوپی
• اسلام

منابع

• معرفی کشور سومالی، وب‌سایت گوتوتی‌آر، تاریخ درج مطلب: 7 دی‌ماه ۱۴۰4 ش، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 2 تیر ۱۴۰۵ش.

• وضعیت و شرایط مذاهب اسلامی در سومالی، وب‌سایت مرکز بین‌المللی مطالعات صلح، تاریخ درج مطلب: 12 اکتبر 2024 م، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 2 تیر ۱۴۰۵ش.
• شیعیان سومالی، وبگاه شیعه آفریقا، تاریخ درج مطلب: 8 آبان‌ماه 1396 ش، تاریخ مشاهدۀ مطلب: ۱ تیر ۱۴۰۵ش.