حزب جمهوری اسلامی
| حزب جمهوری اسلامی | |
|---|---|
 | |
| نام جریان | حزب جمهوری اسلامی |
| جمیت طرفدار | بیش از ۲ میلیون عضو و متقاضی عضویت (در سالهای نخست پس از تأسیس) |
| رهبران |
|
| اهداف |
|
| مبانی و اصول |
|
| جهتگیری |
|
| نحوه تبلیغات |
|
حزب جمهوری اسلامی، نخستین و مهمترین حزب سیاسی جمهوری اسلامی ایران بود که اندکی پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران و با هدف سازماندهی نیروهای انقلابی، تثبیت نظام جمهوری اسلامی و ایجاد هماهنگی میان نیروهای سیاسی همسو با امام خمینی تأسیس شد. این حزب در ۲۹ بهمن ۱۳۵۷ توسط سید محمد حسینی بهشتی، سید عبدالکریم موسوی اردبیلی، اکبر هاشمی رفسنجانی، سید علی خامنهای و محمدجواد باهنر بنیانگذاری شد و تا سال ۱۳۶۶ ش، به فعالیت ادامه داد.
تاریخچه
اندیشه ایجاد یک تشکیلات منسجم اسلامی، از دهه ۱۳۴۰ ش، و همزمان با نهضت امام خمینی در میان شماری از روحانیان مبارز شکل گرفت. آنان معتقد بودند پس از پیروزی انقلاب، برای جلوگیری از تکرار تجربه شکست نهضت مشروطه و ساماندهی نیروهای انقلابی، وجود یک حزب فراگیر ضروری است. در سالهای ۱۳۵۶ و ۱۳۵۷ ش، با گسترش مبارزات مردمی و بازگشت فعالان سیاسی از زندان و تبعید، زمینه تأسیس حزب فراهم شد و پس از موافقت امام خمینی، موجودیت حزب جمهوری اسلامی چند روز پس از پیروزی انقلاب اعلام گردید.
تأسیس
حزب جمهوری اسلامی در ۲۹ بهمن ۱۳۵۷ فعالیت رسمی خود را آغاز کرد. نخستین جلسه شورای مرکزی در محل کانون توحید تهران برگزار شد. شورای مرکزی متشکل از سی عضو بود که علاوه بر پنج مؤسس، تعدادی از روحانیان، دانشگاهیان، بازاریان و فعالان انقلاب نیز در آن حضور داشتند. سید محمد حسینی بهشتی بهعنوان نخستین دبیرکل حزب انتخاب شد و متن اعلامیه تأسیس حزب توسط سید علی خامنهای نگاشته شد.
مؤسسان
مؤسسان حزب عبارت بودند از:
- سید محمد حسینی بهشتی؛
- سید عبدالکریم موسوی اردبیلی؛
- اکبر هاشمی رفسنجانی؛
- سید علی خامنهای؛
- محمدجواد باهنر؛
تمامی این افراد در زمان تأسیس حزب عضو شورای انقلاب اسلامی نیز بودند.
اساسنامه
اساسنامه حزب شامل ۴۴ ماده و ۵ تبصره بود که در نخستین کنگره حزب به تصویب رسید.
ارکان حزب عبارت بودند از:
- عضو؛
- حوزه؛
- واحد آمادگی؛
- شورای بخش؛
- شورای شهرستان؛
- شورای استان؛
- هیئت اجرایی؛
- شورای مرکزی؛
- شورای داوری؛
- شورای ایدئولوژی؛
- شورای افتاء؛
- کنگره.
اهداف
مؤسسان حزب، اهداف اصلی تشکیل آن را چنین اعلام کردند:
- حفظ و تثبیت نظام جمهوری اسلامی؛
- سازماندهی نیروهای انقلاب؛
- گسترش آموزشهای سیاسی و دینی؛
- حفظ وحدت نیروهای انقلابی؛
- تربیت مدیران برای اداره کشور؛
- تبیین اندیشههای انقلاب اسلامی؛
- مقابله با جریانهای مخالف انقلاب.
دیدگاههای سیاسی
حزب جمهوری اسلامی در سیاست داخلی بر اجرای کامل احکام اسلامی، ولایت فقیه و مشارکت نیروهای انقلابی در اداره کشور تأکید داشت. در سیاست خارجی نیز اصول زیر را دنبال میکرد:
- اصل «نه شرقی، نه غربی»؛
- حمایت از مسلمانان جهان؛
- حمایت از نهضتهای آزادیبخش؛
- مقابله با نفوذ قدرتهای بزرگ؛
- قطع وابستگی اقتصادی و سیاسی.
فعالیتها
پس از اعلام تأسیس حزب، میلیونها نفر در سراسر کشور برای عضویت در آن ثبتنام کردند و دفاتر حزب در اکثر استانها و شهرستانها تشکیل شد.
از مهمترین فعالیتهای حزب میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- مشارکت در همهپرسی جمهوری اسلامی؛
- حضور فعال در انتخابات مجلس خبرگان قانون اساسی؛
- حمایت از تصویب قانون اساسی؛
- معرفی نامزدها در انتخابات مجلس شورای اسلامی؛
- مقابله با گروههای مخالف نظام؛
- حضور در پشتیبانی جنگ ایران و عراق؛
- اجرای برخی فعالیتهای فرهنگی و عمرانی از جمله تأسیس کتابخانه، کارخانه، خانهسازی و آبرسانی به مناطق محروم.
مخالفتها
از آغاز فعالیت حزب، گروههای مختلف سیاسی از جمله سازمان مجاهدین خلق ایران، هواداران ابوالحسن بنیصدر و حزب خلق مسلمان، حزب جمهوری اسلامی را به انحصارطلبی و تمرکز قدرت متهم میکردند. این مخالفتها در سالهای بعد به اقدامات تروریستی علیه رهبران حزب انجامید.
ترور رهبران حزب
رهبران حزب جمهوری اسلامی بارها هدف عملیات تروریستی قرار گرفتند.
از مهمترین این حوادث عبارت بودند از:
- سوءقصد به اکبر هاشمی رفسنجانی توسط گروه فرقان؛
- سوءقصد به سید علی خامنهای در مسجد ابوذر در ۶ تیر ۱۳۶۰؛
- انفجار دفتر مرکزی حزب جمهوری اسلامی در ۷ تیر ۱۳۶۰ و شهادت سید محمد حسینی بهشتی و بیش از هفتاد نفر از مسئولان نظام؛
- انفجار دفتر نخستوزیری در ۸ شهریور ۱۳۶۰ و شهادت محمدعلی رجایی و محمدجواد باهنر.
مشکلات داخلی
با گسترش فعالیت حزب، اختلاف دیدگاههایی درباره مسائل اقتصادی، نقش دولت، مالکیت دولتی و نحوه اداره کشور در شورای مرکزی شکل گرفت. همچنین اشتغال رهبران حزب در مسئولیتهای عالی کشور و شهادت بسیاری از مدیران ارشد، موجب کاهش انسجام تشکیلاتی حزب شد.
انحلال
در سال ۱۳۶۶ ش، با افزایش اختلافات داخلی و با توجه به شرایط سیاسی کشور، سید علی خامنهای و اکبر هاشمی رفسنجانی طی نامهای به امام خمینی خواستار توقف فعالیت حزب شدند. امام خمینی با این درخواست موافقت کرد و حزب جمهوری اسلامی در ۱۱ خرداد ۱۳۶۶ رسماً فعالیت خود را متوقف کرد.
روزنامه جمهوری اسلامی
ارگان رسمی حزب، روزنامه جمهوری اسلامی بود که نخستین شماره آن در ۹ خرداد ۱۳۵۸ منتشر شد. امتیاز روزنامه به نام سید علی خامنهای ثبت شده بود و میرحسین موسوی نخستین مدیرمسئول و سردبیر آن بود. پس از انتصاب موسوی به مسئولیتهای دولتی، مسیح مهاجری مدیریت روزنامه را بر عهده گرفت. حزب همچنین نشریه دانشآموزی عروةالوثقی را منتشر میکرد.
جستارهای وابسته
منابع
- حزب جمهوری اسلامی، وبسایت خبری تابناک، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: ۸ تیرماه ۱۴۰۵ ش.
