علی صیاد شیرازی
| علی صیاد شیرازی | |
|---|---|
| پرونده:علی صیاد شیرازی.jpg | |
| نام کامل | علی صیاد شیرازی |
| نامهای دیگر | امیر سپهبد شهید علی صیاد شیرازی |
| اطلاعات شخصی | |
| سال تولد | ۱۳۲۳ ش، ۱۹۴۵ م، ۱۳۶۴ ق |
| محل تولد | ایران، کبودگنبد، درگز |
| سال درگذشت | ۱۳۷۸ ش، ۲۰۰۰ م، ۱۴۲۰ ق |
| روز درگذشت | ۲۱ فروردین ۱۳۷۸ |
| محل درگذشت | تهران |
| دین | اسلام، شیعه |
| آثار | خاطرات صیاد شیرازی، درسهای معارف جنگ |
| فعالیتها |
|
علی صیاد شیرازی امیر سپهبد شهید ارتش جمهوری اسلامی ایران، فرمانده نیروی زمینی ارتش در دوران جنگ ایران و عراق، جانشین رئیس ستاد کل نیروهای مسلح و از فرماندهان ارشد عملیاتهای دفاع مقدس بود. وی به دلیل نقش مؤثر در سازماندهی نیروهای ارتش و سپاه، به ویژه در عملیاتهای طریقالقدس، فتحالمبین، بیتالمقدس و عملیات مرصاد شناخته میشود. صیاد شیرازی در ۲۱ فروردین ۱۳۷۸ توسط عوامل سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در مقابل منزل شخصی خود در تهران ترور و به شهادت رسید.
زندگینامه
علی صیاد شیرازی در سال ۱۳۲۳ ش، در روستای کبودگنبد از توابع شهرستان درگز در استان خراسان رضوی در خانوادهای مذهبی متولد شد. پدرش زیاد خان از نیروهای ژاندارمری بود که بعدها به ارتش منتقل شد. به دلیل شغل پدر، خانواده صیاد شیرازی در شهرهای مختلفی از جمله مشهد، گرگان، شاهرود، آمل و گنبد کاووس سکونت داشتند و او دوران کودکی و تحصیلات خود را در این شهرها سپری کرد. وی در سال ۱۳۴۲ ش، دیپلم خود را در تهران دریافت کرد و در مرداد ۱۳۴۳ ش، وارد دانشکده افسری نیروی زمینی ارتش شد. صیاد شیرازی در سال ۱۳۴۶ ش، با درجه ستوان دومی توپخانه از دانشکده افسری فارغالتحصیل شد و پس از گذراندن دورههای تخصصی تکاوری، چتربازی و توپخانه، خدمت نظامی خود را آغاز کرد.
فعالیتهای نظامی پیش از انقلاب اسلامی
صیاد شیرازی پس از پایان دوره مقدماتی توپخانه در اصفهان، به لشکر ۲ پیاده تبریز منتقل شد و به عنوان معاون آتشبار توپخانه ۱۰۵ میلیمتری فعالیت کرد. پس از انحلال این لشکر در سال ۱۳۴۹ ش، به لشکر ۸۱ زرهی کرمانشاه منتقل و فرمانده آتشبار شد. در سال ۱۳۵۰ ش، برای گذراندن دوره آموزش زبان انگلیسی به تهران اعزام شد. وی در سال ۱۳۵۱ ش، با عفت شجاع ازدواج کرد و در سال ۱۳۵۲ ش، به دلیل توانمندیهای علمی و نظامی برای گذراندن دوره تخصصی هواسنجی بالستیک توپخانه به آمریکا اعزام شد. او این دوره را با کسب رتبه نخست میان افسران ایرانی و آمریکایی به پایان رساند. پس از بازگشت به ایران، در سال ۱۳۵۳ م، به مرکز آموزش توپخانه اصفهان منتقل شد و به عنوان استاد دانشکده توپخانه به تدریس دروس تخصصی مانند هواسنجی بالستیک، نقشهبرداری توپخانه، نقشهخوانی و زبان انگلیسی پرداخت.
فعالیتهای مذهبی و سیاسی پیش از انقلاب اسلامی
روحیات مذهبی و پایبندی دینی صیاد شیرازی سبب شد تا در دوران خدمت در ارتش شاهنشاهی، ارتباط گستردهای با نیروهای مذهبی ارتش و فعالان دینی برقرار کند. او معتقد بود بخش مهمی از بدنه ارتش، به ویژه افسران جوان و سربازان، زمینه پذیرش اندیشههای انقلاب اسلامی را داشتند. صیاد شیرازی در دوران حضور در کرمانشاه نخستین فعالیتهای مذهبی سازمانیافته خود را آغاز کرد. او با تشکیل جلسات معارف اسلامی برای سربازان و درجهداران، به گسترش فعالیتهای دینی در محیط ارتش پرداخت.
ارتباط با جریانهای مذهبی
صیاد شیرازی در کرمانشاه از طریق برخی سربازان و نیروهای مذهبی با جلسات انجمن حجتیه آشنا شد. وی بعدها درباره این ارتباط تأکید کرد که انجمن حجتیه برای او بیشتر بستری جهت آشنایی با معارف اسلامی بود و با گسترش مبارزات انقلابی، مسیر خود را از این جریان جدا و به حرکت انقلاب اسلامی به رهبری امام خمینی پیوست. پس از انتقال به اصفهان، فعالیتهای مذهبی او گستردهتر شد. وی ضمن آموزش زبان انگلیسی به طلاب حوزه علمیه، در جلسات قرآنی و دینی شرکت میکرد و به مطالعه آثار اسلامی میپرداخت.
تحت مراقبت ضداطلاعات ارتش شاهنشاهی
فعالیتهای مذهبی و ارتباطات صیاد شیرازی موجب حساسیت سازمان ضداطلاعات ارتش شد. از سال ۱۳۵۴ ش، پروندهای برای او تشکیل شد و فعالیتهایش تحت مراقبت قرار گرفت. گزارشهای ضداطلاعات ارتش او را فردی «بسیار مذهبی»، «متعهد به خدمت» و دارای ارتباط با محافل اسلامی معرفی میکرد. در برخی گزارشها به حضور او در جلسات مذهبی، مطالعه کتابهای اسلامی و استفاده از نهجالبلاغه در آموزش فرماندهی اشاره شده بود.
تشکیل هسته مبارزاتی در ارتش
صیاد شیرازی در مرکز آموزش توپخانه اصفهان به همراه برخی افسران مذهبی ارتش، اقدام به تشکیل هستههای مبارزاتی کرد. وی با سازماندهی ارتباطات مخفی میان افسران جوان، زمینه پیوستن بخشی از نیروهای ارتش به انقلاب اسلامی را فراهم کرد. از جمله افرادی که با وی ارتباط داشتند میتوان به شهید یوسف کلاهدوز و شهید حسن آقاربپرست اشاره کرد.
در آستانه پیروزی انقلاب اسلامی
با اوجگیری اعتراضات مردمی در سال ۱۳۵۷ ش، فعالیتهای انقلابی صیاد شیرازی آشکارتر شد. او مخالفت خود با سیاستهای رژیم پهلوی و برخورد ارتش با مردم را بیان میکرد. در بهمن ۱۳۵۷ به دلیل فعالیتهای انقلابی بازداشت شد، اما با پیروزی انقلاب اسلامی در ۲۲ بهمن همان سال آزاد شد.
فعالیتهای پس از پیروزی انقلاب اسلامی
پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، علی صیاد شیرازی همراه با گروهی از افسران و درجهداران انقلابی ارتش، مسئولیت حفاظت و سازماندهی نیروهای نظامی در اصفهان را بر عهده گرفت. او در این دوره در حفظ امنیت مراکز نظامی از جمله مرکز آموزش توپخانه، گروههای ۴۴ و ۵۵ توپخانه، هوانیروز، ژاندارمری و پایگاه هشتم شکاری اصفهان نقش داشت. آشنایی وی با نیروهای انقلابی همچون رحیم صفوی و احمد سالک موجب تقویت ارتباط میان ارتش و نیروهای انقلاب در اصفهان شد.
فعالیت در کردستان
در سال ۱۳۵۸ ش، با گسترش ناامنیها و فعالیت گروههای تجزیهطلب در مناطق غربی کشور، صیاد شیرازی به همراه نیروهای ارتش و سپاه برای مقابله با بحران کردستان اعزام شد. او در عملیاتهای پاکسازی مناطق غرب کشور نقش مؤثری ایفا کرد. صیاد شیرازی در جریان مقابله با گروههای مسلح در کردستان، با همکاری نیروهای سپاه پاسداران و نیروهای مردمی، در آزادسازی شهرهایی همچون سنندج، بوکان و اشنویه مشارکت داشت. توانمندیهای فرماندهی وی در این دوره موجب شد در سال ۱۳۵۹ ش، با درجه سرهنگی به فرماندهی عملیات غرب کشور منصوب شود. او در این مسئولیت، فرماندهی یگانهایی همچون لشکر ۸۱ زرهی کرمانشاه، لشکر ۲۸ کردستان، لشکر ۱۶ زرهی قزوین، تیپ ۲۳ نیروهای ویژه هوابرد و نیروهای ژاندارمری غرب کشور را بر عهده داشت.
اختلاف با بنیصدر و آغاز جنگ ایران و عراق
در ماههای پیش از آغاز جنگ ایران و عراق، صیاد شیرازی نسبت به تحرکات نظامی ارتش بعث عراق در مرزهای غربی هشدار داد، اما به دلیل اختلاف نظر با ابوالحسن بنیصدر، رئیسجمهور وقت و فرمانده کل قوا، از فرماندهی غرب کشور کنار گذاشته شد. پس از آغاز جنگ، مدتی در ستاد مرکزی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در مسئولیت معاونت طرح و عملیات فعالیت کرد. با سقوط بنیصدر و روی کار آمدن دولت محمدعلی رجایی، صیاد شیرازی مجدداً به جبهه غرب بازگشت و فرماندهی نیروهای نظامی این منطقه را بر عهده گرفت.
فرماندهی نیروی زمینی ارتش
موفقیتهای صیاد شیرازی در عملیاتهای غرب کشور سبب شد در هفتم مهر ۱۳۶۰ ش، با حکم امام خمینی به فرماندهی نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران منصوب شود. وی در دوران فرماندهی خود، ضمن بازسازی ساختار نیروی زمینی ارتش، با ایجاد هماهنگی میان ارتش و سپاه پاسداران، زمینه اجرای عملیاتهای مشترک گسترده در دوران دفاع مقدس را فراهم کرد. صیاد شیرازی با تشکیل قرارگاه مشترک عملیاتی قرارگاه کربلا در جنوب کشور، نقش مهمی در هماهنگی میان نیروهای ارتش و سپاه ایفا کرد.
نقش در عملیاتهای دفاع مقدس
صیاد شیرازی از فرماندهان اصلی بسیاری از عملیاتهای بزرگ دوران دفاع مقدس بود. از جمله عملیاتهایی که وی در طراحی، فرماندهی یا هدایت آنها نقش داشت میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- عملیات ثامنالائمه؛
- عملیات طریقالقدس؛
- عملیات فتحالمبین؛
- عملیات بیتالمقدس؛
- عملیات رمضان؛
- عملیات مسلم بن عقیل؛
- عملیات مطلعالفجر؛
- عملیات والفجر ۱؛
- عملیات والفجر ۲؛
- عملیات والفجر ۳؛
- عملیات والفجر ۴؛
- عملیات والفجر ۸؛
- عملیات خیبر؛
- عملیات بدر؛
- عملیات قادر.
از مهمترین ویژگیهای فرماندهی صیاد شیرازی، تأکید بر وحدت میان ارتش و سپاه و استفاده از توان مشترک نیروهای مسلح در برابر ارتش بعث عراق بود.
کنارهگیری از فرماندهی نیروی زمینی ارتش
صیاد شیرازی در مرداد ۱۳۶۵ ش، به دلیل اختلاف دیدگاه درباره شیوه فرماندهی عملیاتها و مشکلات موجود در هماهنگی میان ارتش و سپاه، از فرماندهی نیروی زمینی ارتش استعفا داد. پس از آن با تصویب امام خمینی و پیشنهاد سید علی خامنهای، رئیسجمهور وقت، در سال ۱۳۶۵ ش، به عنوان نماینده امام در شورای عالی دفاع منصوب شد. وی در سال ۱۳۶۶ ش، با تصویب امام خمینی به درجه سرتیپی نائل شد.
عملیات مرصاد و شکست منافقین
یکی از برجستهترین نقشهای نظامی صیاد شیرازی، فرماندهی عملیات مرصاد در مرداد ۱۳۶۷ ش، علیه نیروهای سازمان مجاهدین خلق (منافقین) بود. پس از آغاز عملیات فروغ جاویدان توسط سازمان منافقین با پشتیبانی ارتش بعث عراق، صیاد شیرازی به منطقه کرمانشاه اعزام شد و با طراحی عملیات هماهنگ میان ارتش، سپاه و نیروهای مردمی، حمله منافقین را در منطقه چهارزبر متوقف کرد. در این عملیات، یگانهای ارتش با استفاده از بالگردهای هجومی و نیروهای زمینی، ستونهای نظامی منافقین را منهدم کردند و عملیات آنان با شکست کامل مواجه شد. نقش صیاد شیرازی در شکست عملیات منافقین موجب شد این سازمان کینه عمیقی نسبت به وی پیدا کند.
مسئولیتهای پس از جنگ
پس از پایان جنگ ایران و عراق، صیاد شیرازی در مسئولیتهای مختلف نظامی به خدمت ادامه داد. وی در سال ۱۳۶۸ ش، به عنوان معاون بازرسی ستاد کل نیروهای مسلح منصوب شد و در سال ۱۳۷۲ ش، مسئولیت جانشینی رئیس ستاد کل نیروهای مسلح را بر عهده گرفت. در ششم فروردین ۱۳۷۸ ش، به مناسبت عید غدیر خم، با حکم فرمانده کل قوا به درجه سرلشکری ارتقا یافت.
تأسیس هیئت معارف جنگ
یکی از اقدامات فرهنگی و آموزشی صیاد شیرازی پس از جنگ، انتقال تجربیات دفاع مقدس به نسل جدید نیروهای نظامی بود. وی در سال ۱۳۷۳ ش، تدریس درس معارف جنگ را در دانشگاه افسری امام علی (علیه السلام) آغاز کرد و در سال ۱۳۷۴ ش، با تصویب فرماندهی کل قوا، هیئت معارف جنگ را شهید صیاد شیرازی بنیان گذاشت. هدف این مجموعه، ثبت تجربیات فرماندهان دفاع مقدس و آموزش نسلهای آینده نیروهای مسلح بود.
شهادت
امیر سرلشکر علی صیاد شیرازی صبح روز ۲۱ فروردین ۱۳۷۸ ش، هنگام خروج از منزل خود در تهران، توسط عوامل سازمان مجاهدین خلق (منافقین) مورد سوءقصد قرار گرفت و به شهادت رسید. پس از شهادت وی، سید علی خامنهای رهبر جمهوری اسلامی ایران، در پیامی او را «امیر سرافراز ارتش اسلام، سرباز صادق و فداکار دین و قرآن، نظامی مؤمن و پارسا» توصیف کرد.
دیدگاهها و وصیتنامه معنوی
صیاد شیرازی در یکی از آخرین دستنوشتههای خود، مهمترین عامل موفقیت فردی و جمعی را پایبندی به ولایت، ادامه راه شهدا و تقویت معنویت در جامعه دانسته و بر نقش فرهنگ اسلامی در نیروهای مسلح تأکید کرده است.
وی نوشته بود:
«عظیمترین نعمت خدا را نعمت عظیم ولایت میدانم و استحکام در پیوند با ولایت را ضمانتبخش هدایت و عاقبتبهخیری میپندارم.»
جستارهای وابسته
- سپاه پاسداران انقلاب اسلامی
- ارتش جمهوری اسلامی ایران
- سازمان مجاهدین خلق ایران
- انقلاب اسلامی ایران
- جنگ ایران و عراق
- عملیات مرصاد
منابع
- مرکز بررسی اسناد تاریخی، تاریخ درج مطلب: 20 فروردینماه 1404 ش، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 5 مردادماه 1405 ش.