سوره زخرف
| سورۀ زخرف | |
|---|---|
 | |
 | |
| شماره سوره | 43 |
| محل نزول | مکه |
| جزء | 25 |
| تعداد آیات | ۸۹ |
سوره زُخْرُف، چهل و سومین سوره و از سورههای مکی قرآن است که در جزء ۲۵ جای دارد. نام این سوره از واژۀ زخرف به معنای زر و زیور در آیۀ ۳۵ گرفته شده است. این سوره درباره اهمیت قرآن و نبوت پیامبر (صلیالله علیه وآله)، برخی دلایل توحید و مبارزه با شرک سخن میگوید و سرگذشت برخی از پیامبران پیشین و اقوام آنان را بیان میکند. بنابر برخی کتابهای تفسیری، محور اصلی این سوره، انذار و هشدار به انسان است.
نامگذاری
زُخرُف به معنی زر و زیور است که در آیۀ ۳۵ به کار رفته است و بهدلیل اشاره به بیارزشی کالاها و زیور دنیایی در آیات ۳۳ تا ۳۵، این سوره به زخرف نامگذاری شده است[۱].
محل و ترتیب نزول
سورۀ زخرف جزو سورههای مکی و در ترتیب نزول، شصت و سومین سورهای است که بر پیامبر (صلیالله علیه وآله) نازل شده است. این سوره در چینش کنونی مُصحَف، چهل و سومین سوره است[۲]، و در جزء ۲۵ قرآن جای دارد.
شأن نزول
سورۀ زخرف از سورههای مکی است تنها در مورد آیه ۴۵ این سوره جمعی از مفسران گفت وگو کرده، آن را مدنی دانستهاند، شاید به این دلیل که بحث آن بیشتر مربوط به اهل کتاب است، و یا مربوط به داستان معراج، و هر کدام از این دو باشد متناسب با مدینه است. به هر حال طبیعت سورههای مکی که بیشتر بر محور اعتقادات اساسی اسلامی دور میزند و از مبدا و معاد و نبوت و قرآن و انذار و بشارت بحث میکند در آن منعکس است.
محتوا
بنابر تفسیر نمونه مباحث سورۀ زخرف را میتوان در هفت بخش خلاصه کرد:
- اهمیت قرآن و نبوت پیامبر (صلیالله علیه وآله)؛
- برخی دلایل توحید در «آفاق» و یادآوری نعمتهای گوناگون خداوند بر انسانها؛
- مبارزه با شِرک و نفی نسبتهای ناروا به خداوند و رد تقلیدهای کورکورانه ( آیات ۲۲ و ۲۳)؛
- ذکر سرگذشت انبیای پیشین و اقوام آنان؛
- معاد و پاداش مؤمنان و سرنوشت کفار و هشدار به مجرمان؛
- معیارهای باطل افراد بیایمان که موجب اشتباه آنان میشود؛
- اندرز و نصیحت[۳].
علامه طباطبایی در تفسیر المیزان محور اصلی این سوره را به قرینۀ آیات آغازین و پایانی و نیز مباحث مطرح شده در دیگر آیاتش، انذار و هشدار به انسان میداند و بر این باور است که در این سوره تأکید شده است که سنت الهی، فرستادن پیامبران و هشدار به انسانها بوده و این که تکذیبکنندگان و مسخرهکنندگانِ آنان هلاک شدهاند. در این سوره برای این موضوع مثالهایی از اقوام حضرت ابراهیم (علیهالسّلام)، حضرت موسی (علیهالسّلام) و حضرت عیسی (علیهالسّلام) ذکر شده است[۴].
آیات مشهور
از آیات مشهور این سوره آیۀ چهارم و هفتاد و چهارم است که اولی درباره امالکتاب و لوح محفوظ سخن میگوید و دومی درباره خلود اهل جهنم. ایمنی از عذاب قبر و ورود به بهشت از جمله فضایل قرائت این سوره در روایات است.
فضیلت و خواص
از امام باقر (علیهالسّلام) نقل شده است هر کس بر خواندن سورۀ «حم زخرف» مداومت کند، خداوند او را در قبر از حشرات زمین و از فشار قبر ایمن میدارد، تا آنگاه که در پیشگاه خداوند بزرگ قرار میگیرد، آن سوره میآید و او را به فرمان خداوند وارد بهشت میکند[۵]. همچنین از پیامبر اکرم (صلیالله علیه وآله) نقل شده است اگر کسی سورۀ زخرف را تلاوت کند، از کسانی خواهد بود که روز قیامت به آنان گفته میشود: ای بندگان من! امروز نه ترسی بر شماست و نه غمی؛ بدون حساب وارد بهشت شوید[۶].
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ خرمشاهی، دانشنامه قرآن و قرآنپژوهی، ۱۳۷۷ ش، ج ۲، ص ۱۲۵۰.
- ↑ معرفت، آموزش علوم قرآنی، ۱۳۷۱ ش، ج ۲، ص ۱۶۶.
- ↑ علیبابایی، برگزیده تفسیر نمونه، ۱۳۸۲ ش، ج ۴، ص ۳۵۷.
- ↑ خامهگر، محمد، ساختار سورههای قرآن کریم، تهیه مؤسسه فرهنگی قرآن و عترت نورالثقلین، قم، نشر نشرا، چ ۱، ۱۳۹۲ ش.
- ↑ صدوق، ثواب الاعمال و عقاب الاعمال، ۱۳۸۲ ش، ج ۱، ص ۲۲۱.
- ↑ بحرانی، البرهان فی تفسیر القرآن، ۱۳۸۹ ش، ج ۴، ص ۸۴۳.
