سوره ابراهیم
| سورۀ ابراهیم | |
|---|---|
 | |
 | |
| شماره سوره | ۱۴ |
| محل نزول | مکه (مکی) |
| جزء | ۱۳ |
| تعداد آیات | ۵۲ |
سورۀ ابراهیم، چهاردهمین سوره و از سوره‌های مکی قرآن است که در جزء سیزدهم قرار دارد. نام‌گذاری این سوره به این‌دلیل است که وقایع زندگی و دعاهای حضرت ابراهیم در آن آمده است. موضوع اصلی سورهٔ ابراهیم، توحید، توصیف قیامت، داستان حضرت ابراهیم و ساختن کعبه به دست اوست. در این سوره همچنین به داستان حضرت موسی و قوم بنی اسرائیل و حضرت نوح و قوم عاد و ثمود اشاره شده است.
آیۀ هفتم سورهٔ ابراهیم از آیات مشهور این سوره است که می‌گوید: شکر نعمات الهی، موجب افزونی آن و ناشکری‌اش، موجب عذاب الهی است. در روایات آمده است هرکسی سورۀ ابراهیم و حجر را در دو رکعت نماز در روز جمعه بخواند، از فقر و دیوانگی و بلا در امان خواهد بود.
نام‌گذاری
این سوره را ابراهیم نامیده‌اند، زیرا به داستان حضرت ابراهیم می‌پردازد[۱].
محل و ترتیب نزول
سورهٔ ابراهیم جزء سوره‌های مکی قرآن و در ترتیب نزول، هفتاد و دومین سوره‌ای است که بر پیامبر (صلّی‌الله علیه و‌آله) نازل شده است. این سوره در چینش کنونی مُصحَف، چهاردهمین سوره است[۲] و در جزء سیزدهم جای دارد.
تعداد آیات
- سورۀ ابراهیم ۵۲ آیه، ۸۳۳ کلمه و ۳۵۴۱ حرف دارد.
- این سوره به لحاظ حجمی، جزء سوره‌های مَثانی و کمی بیشتر از یک حِزب است. سورۀ ابراهیم با حروف مُقَطَّعه (الر) آغاز می‌شود[۳].
محتوا
موضوع اساسی سورۀ ابراهیم، توحید، توصیف قیامت و حساب و جزا، دعاهای حضرت ابراهیم در بنایکعبه به دست اوست. در این سوره آمده است اسلام همان دین حنیف حضرت ابراهیم (علیه‌السّلام) است. دیگر موضوعاتی که در این سوره مطرح شده است، از این‌قرار است: وحدت تمام ادیان آسمانی، برشمردن نعمت‌های خدا، آثار شکر نعمت و کفران آن و عاقبت شاکران و منکران. در آیاتی از این سوره آمده است که در قیامت شیطان به مردم می‌گوید مرا ملامت نکنید که خود ستمکار و مستحق ملامت هستید[۴]. علامه طباطبایی محور اصلی سوره را توصیف قرآن می‌داند از این‌جهت که نشانه‌ای برای رسالت پیامبر است که با آن، انسان‌ها را از تاریکی به نور و راه خدای سبحان، خداوندی که عزیز و حمید است رهنمون می‌شود؛ و نیز چون خدواند بخشنده نعمت بر همگان است باید که برای رسیدن به سعادت‌مندی، دعوتش را لبیک بگویند و از عذابش بیمناک باشند به همین‌جهت، سورۀ ابراهیم در آیۀ پایانی‌اش نیز با توصیف قرآن به‌عنوان ابلاغی برای همگان و مایۀ بیم آنان و توجه به یگانگی خدا ختم شده است[۵].
داستان‌ها و روایت‌های تاریخی
- خطاب حضرت موسی به بنی‌اسرائیل دربارۀ رهایی از ستم فرعون و شکر پروردگار (آیه‌های ۶ - ۸)؛
- داستان مشترک قوم نوح و عاد و ثمود و گفتگوی پیامبران با آنان (آیه‌های ۹ - ۱۵)؛
- دعای حضرت ابراهیم دربارۀ امن قراردادن مکه و دوری نسلش از شرک و شکر ولادت اسماعیل و اسحاق در سنین پیری (آیه‌های ۳۵ - ۴۱).
فضائل سوره
برای تلاوت سورۀ ابراهیم در روایات، فضایلی بیان شده است؛ از امام صادق (علیه‌السّلام) نقل است: هرکسی سورۀ ابراهیم و حجر را در دو رکعت نماز در روز جمعه بخواند، همیشه از فقر و دیوانگی و بلا در امان خواهد بود[۶].
جستارهای وابسته
پانویس
منابع
- خرمشاهی، بهاءالدین، دانش‌نامه قرآن و قرآن‌پژوهی، سال ۱۳۷۷ ش، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 18 شهریورماه 1405.
- معرفت، محمدهادی، آموزش علوم قرآن، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 18 شهریورماه 1405.
- طباطبایی محمدحسین، المیزان، سال ۱۳۹۱ ق، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 18 شهریورماه 1405.
- شیخ صدوق، ثواب الاعمال، سال ۱۳۸۲ ش، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 18 شهریورماه 1405.
