سوره فلق
| سورۀ فَلَق | |
|---|---|
 | |
 | |
| نام‌های دیگر سوره |
|
| شماره سوره | ۱۱۳ |
| محل نزول | مکه (مکی) |
| جزء | ۳۰ |
| تعداد آیات | ۵ |
سورۀ فَلَق، صد و سیزدهمین سوره و از سوره‌های مکی قرآن است که در جزء سی‌ام جای دارد. نام‌گذاری این سوره به نام فلق به معنای صبح و سپیده‌دم از آیۀ اول آن گرفته شده است. سوره فلق جزو سوره‌های چهارقل است. خدا در این سوره به پیامبر (صلی‌الله علیه و‌آله) دستور می‌دهد از هر شرّی به خدا پناه ببرد، مخصوصاً از شر تاریکی شب، زنان افسونگر و شر حسودان.
برخی از مفسران اهل‌سنت معتقدند این سوره پس از سِحْرشدن پیامبر (صلی‌الله علیه و‌آله) توسط فردی یهودی و بیماری او نازل شد و موجب شفای رسول خدا (صلی‌الله علیه و‌آله) گردید. البته علمای شیعه معتقدند که اگرچه سِحْر ممکن است بر جسم پیامبر (صلی‌الله علیه و‌آله) اثرگذار باشد؛ ولی بر قلب و روح و عقل پیامبر (صلی‌الله علیه و‌آله) تأثیرگذار نخواهد بود.
سورۀ فلق و ناس را مُعَوِّذتین گویند؛ چراکه برای تعویذ خوانده می‌شوند. در فضیلت تلاوت سورۀ فلق نقل شده هر کس سورۀ ناس و فلق را بخواند، مانند کسی است که همه کتاب‌های پیامبران الهی را قرائت کرده است. همچنین نقل شده پيامبر (صلی‌الله علیه و‌آله) سورۀ فلق و ناس را از محبوب‌ترينِ سوره‌ها نزد خداوند می‌دانست.
نام‌گذاری
- این سوره را فَلَق نامیده‌اند که از آیۀ اول آن گرفته شده است[۱].
- فلق به معنای صبح و سپیده‌دم است[۲].
- نام دیگر این سوره، مُعَوِّذَة (پناه بردن) است که از واژه عوذ در آیه اول گرفته شده است[۳].
- سورۀ فلق و سورۀ ناس را مُعَوِّذَتین گویند. این دو سوره را به دلیل اینکه آنها را در مواقع احساس خطر می‌خوانند، مُشَقشَقَتَین نیز گفته‌اند[۴].
محل و ترتیب نزول
- سورۀ فلق جزو سوره‌های مکی و در ترتیب نزول، بیستمین سوره‌ای است که بر پیامبر (صلی‌الله علیه و‌آله) نازل شده است[۵].
- این سوره در چینش کنونی مُصحَف، صد و سیزدهمین سوره است و در جزء سی‌ام قرآن جای دارد. البته علامه طباطبایی نویسنده تفسیر المیزان سوره را بر اساس روایاتی که در شأن نزولش آمده مدنی دانسته است[۶].
تعداد آیات و دیگر ویژگی‌ها
- سورۀ فلق ۵ آیه، ۲۳ کلمه و ۷۳ حرف دارد.
- این سوره به لحاظ حجمی جزو سوره‌های مُفصَّلات است.
- سورۀ فلق جزو چهار قل است، یعنی چهار سوره‌ای که با قُل آغاز می‌شوند[۷].
محتوا
خداوند در سورۀ فلق به پیامبر (صلی‌الله علیه و‌آله) دستور می‌دهد که از هر شرّی به خدا پناه ببرد، مخصوصاً از شر تاریکی شب، زنان افسونگر و حسودان. به گفته علامه طباطبایی در تفسیر المیزان مراد از فراز النَّفَّاثَاتِ فِي الْعُقَدِ فقط زنان ساحر نیستند؛ بلکه هر شخصی است که سحر و جادو انجام می‌دهد[۸]. در تفسیر نمونه نیز آمده است: سورۀ فلق به پیامبر (صلی‌الله علیه و‌آله) و مسلمانان تعلیم می‌دهد در برابر هر شری به خدا پناه ببرند[۹].
فضائل و خواص سوره
- از پیامبر (صلی‌الله علیه و‌آله) نقل شده است هر کس دو سورۀ ناس و فلق را بخواند، مانند آن است که همه کتاب‌های پیامبران الهی را قرائت کرده است[۱۰].
- از امام باقر (علیه‌السّلام) نیز نقل شده است هر كسی، در نماز وَتْر سوره‌های ناس، فلق و اخلاص را بخواند، به او خطاب شود كه ای بنده خدا مژده باد بر تو كه خداوند نماز وتر تو را قبول كرد[۱۱]. همچنین نقل شده است پيامبر (صلی‌الله علیه و‌آله) دو سورۀ فلق و ناس را از محبوب‌ترينِ سوره‌ها نزد خداوند می‌دانست[۱۲]. در نقلی دیگر از پیامبر (صلی‌الله علیه و‌آله) آمده است هر کس سوره‌های توحید، ناس و فلق را هر شب ده مرتبه بخواند، مانند این است که تمام قرآن را قرائت کرده و از گناهانش خارج می‌شود، مانند روزی که از مادر متولد شده و اگر در آن روز یا شب بمیرد، شهید محسوب می‌شود[۱۳].
- در مورد خواص سورۀ فلق نقل شده است پیامبر (صلی‌الله علیه و‌آله) با خواندن مُعَوِّذَتین، امام حسن مجتبی (علیه‌السّلام) و امام حسین (علیه‌السّلام) را تعویذ می‌کرده است[۱۴].
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ بهاءالدین خرمشاهی، دانشنامه قرآن و قرآن پژوهی، ۱۳۷۷ش، ج۲، ص۱۲۷۱.
- ↑ راغب اصفهانی، المفردات، ۱۴۱۲ق، ذیل واژه فلق.
- ↑ بهاءالدین خرمشاهی، دانشنامه قرآن و قرآن پژوهی، ۱۳۷۷ش، ج۲، ص۱۲۷۱.
- ↑ همان.
- ↑ محمد هادی معرفت، آموزش علوم قرآن، ۱۳۷۱ش، ج۲، ص۱۶۶.
- ↑ سید محمد حسین طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۲۰، ص۳۹۲.
- ↑ بهاءالدین خرمشاهی، دانشنامه قرآن و قرآن پژوهی، ۱۳۷۷ش، ج۲، ص۱۲۷۱.
- ↑ سید محمد حسین طباطبایی، الميزان، ۱۳۸۲ش، ج۲۰، ص۳۹۲ـ۳۹۴.
- ↑ ناصر مکارم شیرازی و گروه نویسندگان، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲۷، ص۴۵۴.
- ↑ شیخ طبرسی، مجمع البیان،۱۳۳۸ ق، ج۱۰، ص ۴۹۱.
- ↑ همان.
- ↑ علامه مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق ،ج۹۲،ص ۳۶۸.
- ↑ شیخ طبرسی، مجمع البیان،۱۳۳۸ ق، ج۱۰، ص ۴۹۱.
- ↑ بهاءالدین خرمشاهی، دانشنامه قرآن و قرآن‌پژوهی، ۱۳۷۷ش، ج ۲، ص ۱۲۷۱-۱۲۷۲.
منابع
سوره فلق، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 21 مهرماه 1405 ش.
