سوره قمر

سورۀ قمر
نام‌های دیگر سوره	سورۀ اقتربت سورۀ اقتربت الساعة سورۀ مُبیَضَّة
شماره سوره	۵۴
محل نزول	مکه (مکی)
جزء	۲۷
تعداد آیات	۵۵

سورۀ قَمَر، پنجاه و چهارمین سوره و از سوره‌های مکی است که در جزء ۲۷ قرآن قرار دارد. این سوره را قمر می‌نامند، چون به معجزۀ شقّ القمر پیامبر اسلام (صلّی‌الله‌ علیه‌ و‌آله‌) اشاره می‌کند. آيات اين سوره بیشتر مربوط به انذار و تهديد است و از اقوام پیشین و بدحالیشان در روز قیامت بعد از خروج از قبرها و حضورشان براى حساب و کتاب، جهت پندگیری از آنها یاد می‌کند. اقوامی که نام آنها در این سوره آمده است، قوم عاد، قوم ثمود، قوم لوط و قوم فرعون می‌باشند. از آیات مشهور سورۀ قمر، آیه‌ای است که می‌فرماید: قرآن براى پندآموزى آسان بیان شده است. این آیه چهار بار در این سوره تکرار شده است. در فضیلت تلاوت سورۀ قمر از پیامبر (صلّی‌الله‌ علیه‌ و‌آله‌) نقل شده است که هر كسى سورۀ قمر را یک روز در میان قرائت کند، در حالی وارد قیامت می‌شود که صورتش مانند ماه شب چهارده می‌درخشد.

نام‌گذاری

این سوره را به این دلیل قَمَر (ماه) نامیده‌اند که آیۀ نخست آن، به معجزۀ شق القمر (شکافته‌شدن ماه) اشاره می‌کند. نام دیگر این سوره، اقتربت یا اقتربت الساعة است که از آیۀ اول آن گرفته شده است. در بعضی از روایات آمده است که این سوره در تورات، «مُبیَضَّة» نام دارد.

محل و ترتیب نزول

• سورۀ قمر از سوره‌های مکی و در ترتیب نزول، سی و هفتمین سوره‌ای است که بر پیامبر (صلّی‌الله‌ علیه‌ و‌آله‌) نازل شده است.
• این سوره در چینش کنونی مُصحَف، پنجاه و چهارمین سوره است و در جزء ۲۷ قرآن قرار دارد.

تعداد آیات و دیگر ویژگی‌ها

• سورۀ قمر ۵۵ آیه، ۳۴۲ کلمه و ۱۴۷۰ حرف دارد.
• این سوره از نظر حجمی از سوره‌های مُفَصَّلات (دارای آیات کوتاه) و در حدود نیم حزب قرآن است.

محتوا

آیات سورۀ قمر به جز دو آيۀ آخر -كه به پرهیزکاران وعده بهشت و حضور نزد خداوند می‌دهد- همگی مربوط به انذار و تهديدند. به اعتقاد بیشتر مفسران شیعه و اهل‌سنت، آیات ابتدایی سورۀ قمر، دربارۀ معجزه شق القمر است.

رسول خدا (صلّی‌الله‌ علیه‌ و‌آله‌) آن را به دلیل درخواست مردم از خداوند درخواست کرد؛ با این‌حال، همان‌ها این معجزه را باور نکرده او را ساحر خواندند و نبوتش را تكذيب کردند؛ زیرا از هواهاى نفسانى پيروى كردند، با اينكه خبرهاى تكان‌دهنده‌اى از اخبار روز قيامت و از داستان‌هاى امت‌های گذشته به گوش‌شان خورده بود. سپس خداوند برخی از این داستان‌ها را با عتاب بیان و به داستان قوم نوح، عاد، ثمود، قوم لوط، و دودمان فرعون، و عذاب‌هاى دردناكى اشاره می‌کند كه به سبب تكذيب پیامبران بر سر آنان آمده است. در ادامۀ داستان، این مطلب بیان می‌شود که بنابراین، قوم پيامبر اسلام نزد خداوند عزيزتر از آنان نيستند، و اینان هم مانند آنان نمی‌توانند خدا را عاجز معرفی کنند.

آیۀ «فَكَيْفَ كَانَ عَذَابِي وَ نُذُرِ‌»؛ پس چگونه بود عذاب من و هشدارها[ى من‌]؟ در آیات ۱۶، ۲۱ و ۳۰ و آیۀ «وَلَقَدْ يَسَّرْ‌نَا الْقُرْ‌آنَ لِلذِّكْرِ‌ فَهَلْ مِن مُّدَّكِرٍ‌» در آیات ۱۷، ۲۲، ۳۲ و ۴۰ تکرار شده است. برخی از مفسران از این تکرارها استفاده کرده‌اند، زیرا که تكرار برخى مطالب ضرورى است و در نقل تاریخ برای اینکه هدف اصلى که عبرت‌گرفتن است فراموش نشود؛ بعد از بيان هر بخش، نکتۀ اصلى تكرار شده است «لَقَدْ يَسَّرْنَا الْقُرْآنَ لِلذِّكْرِ فَهَلْ مِنْ مُدَّكِرٍ»؛ و قطعاً قرآن را براى پندآموزى آسان كرده‌ايم، پس آيا پندگيرنده‌اى هست؟.

داستان‌ها و روایت‌های تاریخی

1. رسالت حضرت نوح، تکذیب قوم، نفرین نوح، نزول طوفان، نجات نوح و یارانش ( آیه‌های ۹ - ۱۵).
2. رد پذیرش دعوت از سوی قوم عاد، نزول تندباد سهمگین و عذاب آنان ( آیه‌های ۱۸ - ۲۰).
3. رد دعوت پیامبر از طرف قوم ثمود، معجزۀ ناقه و فرمان به تقسیم آب، پی کردن شتر، نزول عذاب بر آنان ( آیه‌های ۲۳ - ۳۱).
4. نافرمانی قوم لوط دربارۀ دعوت پیامبر، نزول طوفان سنگ بر آنان و نجات آل لوط، انذار لوط پیش از عذاب، درخواست قوم برای کامجویی از مهمانان لوط و نزول عذاب ( آیه‌های ۳۳ - ۳۹).
5. فرستادن پیامبران به سوی آل فرعون و تکذیب آیات الهی از سوی آنان و نزول عذاب بر آنان ( آیه‌های ۴۱ - ۴۲).

فضایل سوره

1. در کتاب مجمع البیان از پیامبر (صلّی‌الله‌ علیه‌ و‌آله‌) نقل شده است كسى كه سورۀ قمر را یک روز در میان قرائت کند، در حالی وارد قیامت می‌شود که صورتش مانند ماه شب چهارده می‌درخشد و هر کسی آن را هر شب قرائت کند بهتر است و در قیامت چهره‌اش از سفیدی می‌درخشد.
2. ابن عباس از پیامبر(صلّی‌الله‌ علیه‌ و‌آله‌) نقل می‌کند: قاری سورۀ قمر در کتاب آسمانی تورات سپیدرو نامیده شده و در روزی که چهره‌ها سپید یا سیاه می‌شود، چهره قاری آن سپید و نورانی است.
3. از امام صادق (علیه‌السّلام) نیز روایت شده است که هر کسی سورۀ قمر را قرائت کند، خداوند او را در حالی از قبرش خارج می‌کند که بر مَرکَبی از مرکب‌های بهشتی سوار شده است.
4. در تفسیر برهان برای قرائت این سوره خواصی چون محبوب شدن و آبرومند شدن نزد مردم و آسان شدن کارهای سخت ذکر شده است.

جستارهای وابسته

• سوره‌های مکی
• حضرت نوح
• پیامبران
• بهشت
• قیامت
• فرعون
• تورات

منابع

• مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، سال ۱۳۷۱ ش، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب:‏ ‏17 آبان‌ماه 1405 ش.

• خرمشاهی، بهاءالدین، دانش‌نامه قرآن و قرآن‌پژوهی، سال ۱۳۷۷ ش، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب:‏ ‏17 آبان‌ماه 1405 ش.

• معرفت، محمدهادی، آموزش علوم قرآن، سال ۱۳۷۱ ش، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب:‏ ‏17 آبان‌ماه 1405 ش.

• مکارم شیرازی، ناصر، معراج - شق القمر - عبادت در قطبین، سال ۱۳۸۵ ش، بهرامی،‌ محمد، مقاله: «شق القمر در ترازو»، مجله علوم قرآن و حدیث، انتشارات پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، بهار و تابستان سال 1393 ش، شیخ طبرسی، مجمع البیان، سال ۱۴۱۵ ق؛ فخر رازی، مفاتیح الغیب، سال ۱۴۲۰ ق.

• طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، سال ۱۹۷۴ م، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب:‏ ‏17 آبان‌ماه 1405 ش.

• قرائتی، محسن، تفسیر نور، سال ۱۳۸۳ ش، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب:‏ ‏17 آبان‌ماه 1405 ش.

• شیخ طبرسی، مجمع البیان، سال ۱۴۰۶ ق، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب:‏ ‏17 آبان‌ماه 1405 ش.

• سیوطی،‌ جلال‌الدین، الفتح الکبیر، سال ۱۴۲۳ ق، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب:‏ ‏17 آبان‌ماه 1405 ش.

• شیخ صدوق، ثواب الاعمال و عقاب الاعمال، سال ۱۳۸۲ ش، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب:‏ ‏17 آبان‌ماه 1405 ش.

• بحرانی، هاشم، البرهان فی تفسیر القرآن، سال ۱۴۱۶ ق، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب:‏ ‏17 آبان‌ماه 1405 ش.