سوره احقاف

سورۀ احقاف
شماره سوره	۴۶
محل نزول	مکه (مکی)
جزء	۲۶
تعداد آیات	۳۵

سورۀ اَحْقاف، چهل و ششمین سوره و از سوره‌های مکی قرآن است که در جزء ۲۶ جای دارد.کلمۀ احقاف در آیۀ 21 این سوره آمده است و به معنای شنزار است، زیرا که سرزمین قوم عاد را در جنوب عربستان احقاف نامیده‌اند و احقاف به معنای سرزمین، پوشیده از شن می‌باشد. محتوای این سوره، درباره مقام قرآن، معاد، بیان داستان قوم عاد، عمومی بودن دعوت اسلام،تشویق مؤمنان و تهدید مشرکان و دعوت پیامبر اسلام به صبر و شکیبایی و پیروی از شیوۀ پیامبران پیشین است. در روایات آمده است که آیۀ ۱۵ این سوره درباره امام حسین (علیه‌السّلام) نازل شده است. درباره فضیلت تلاوت این سوره روایت شده است هرکسی این سوره را هر شب یا هر جمعه بخواند، خداوند وحشت دنیا را از او برمی‌دارد، و از وحشت روز قیامت نیز در امان می‌دارد.

نام‌گذاری

این سوره را به دلیل واژۀ احقاف در آیۀ ۲۱، احقاف نامیده‌اند که دربارۀ داستان و سرزمین قوم عاد، یعنی قوم حضرت هود (علیه‌السّلام)، سخن می‌گوید. سرزمین این قوم شنزار بوده و احقاف به معنای شن‌زار است. این واژه فقط یک‌بار در قرآن آمده است.

محل و ترتیب نزول

1. سورۀ احقاف، از سوره‌های مکی قرآن و در ترتیب نزول، شصت و ششمین سوره‌ای است که بر پیامبر (صلّی‌الله‌ علیه‌ و‌آله‌) نازل شده است و در چینش کنونی مُصحَف، چهل و ششمین سوره است و در جزء ۲۶ قرآن جای دارد.

تعداد آیات و کلمات

1. سورۀ احقاف ۳۵ آیه، ۶۴۸ کلمه و ۲۶۶۸ حرف دارد و از نظر حجمی، جزء سوره‌های مَثانی و دقیقاً به اندازۀ یک حزب قرآن است.

محتوا

• بعضی از مباحث و موضوعات این سوره عبارت‌ است از معاد و تعیین جایگاه و وضعیت سرای ابدی مؤمنان و کافران، سفارش به نیکی کردن به پدر و مادر، اشاره به اینکه خلقت آسمان و زمین و جهان هستی لغو و بیهوده نیست و خدایی که در آفرینش آسمان‌ها و زمین درمانده نشده است و اوست که بر زنده کردن مردگان تواناست و به روح بقا می‌بخشد.
• به نظر علامه طباطبایی در تفسیر المیزان، این سوره برای هشدار به مشرکانی نازل شد که دعوت پیامبر (صلّی‌الله‌ علیه‌ و‌آله‌) برای ایمان به خدا و رسولش و معاد را رد می کردند.

آیه ۱۵ سوره احقاف در شأن امام حسین

در روایتی از امام صادق (علیه‌السّلام) نقل شده است که آیۀ ۱۵ سوره احقاف دربارۀ امام حسین (علیه‌السّلام) نازل شده است. وَوَصَّيْنَا الْإِنْسَانَ بِوَالِدَيْهِ إِحْسَانًا حَمَلَتْهُ أُمُّهُ كُرْهًا وَوَضَعَتْهُ كُرْهًا وَحَمْلُهُ وَفِصَالُهُ ثَلَاثُونَ شَهْرًا حَتَّىٰ إِذَا بَلَغَ أَشُدَّهُ وَبَلَغَ أَرْبَعِينَ سَنَةً قَالَ رَبِّ أَوْزِعْنِي أَنْ أَشْكُرَ نِعْمَتَكَ الَّتِي أَنْعَمْتَ عَلَيَّ وَعَلَىٰ وَالِدَيَّ وَأَنْ أَعْمَلَ صَالِحًا تَرْضَاهُ وَ أَصْلِحْ لِي فِي ذُرِّيَّتِي إِنِّي تُبْتُ إِلَيْكَ وَإِنِّي مِنَ الْمُسْلِمِينَ ^{[احقاف–15]} ‎ ؛ و انسان را درباره پدر و مادرش به نیکی سفارش کردیم. مادرش او را با تحمل رنج و زحمت باردار شد و با رنج و زحمت او را زایید. و دوران بارداری و باز گرفتنش از شیر، سی ماه است، تا زمانی که به رشد و نیرومندی خود و به چهل سالگی برسد، گوید: پروردگارا! به من الهام کن تا برای نعمتت که بر من و پدر و مادرم عطا کرده‌ای، سپاسگزار باشم و کار شایسته‌ای که آن را می‌پسندی انجام دهم و نسل مرا برای من صالح و شایسته گردان که من به سوی تو بازگشتم و به یقین از تسلیم‌شدگان [به فرمان‌ها و احکام] توام.

در این روایت آمده است حضرت فاطمه (سلام‌الله علیها) به سبب خبر پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله) دربارۀ کشته‌شدن فرزندش به دست برخی از امت پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله)، حمل و زاییدن حسین (علیه‌السّلام) را با ناخرسندی (مشقت و سختی) انجام داد. سپس امام صادق (علیه‌السّلام) افزود: در دنيا مادری ديده نشده كه پسری بزايد و خوشحال نباشد، ولی فاطمه خوشحال نبود، زيرا می‌دانست که فرزندش چگونه به ناحق كشته خواهد شد. براساس برخی از روایات، مدت حمل امام حسین (علیه‌السّلام) شش ماه بوده است.

فضایل سوره

1. از امام صادق (علیه‌السّلام) روایت شده است که هر کسی سورۀ احقاف را هر شب یا هر جمعه بخواند، خداوند وحشت دنیا را از او برمی‌دارد و نیز از وحشت روز قیامت نیز در امان می‌دارد.
2. همچنین از پیامبر (صلّی‌الله علیه و آله) نقل شده است که هر کسی سورۀ احقاف را قرائت کند، به تعداد تمامی ریگ‌های موجود در دنیا به او ده حسنه داده می‌شود و ده گناه از او پاک و ده درجه بر درجات او افزوده می‌شود.
3. برای این سوره خواصی نیز در روایات ذکر شده است از جمله اگر کسی آن را بنویسد و با آب زمزم بشوید و بنوشد، سبب خوش‌نامی، آبرومندی، محبوبیت و قدرت حافظه می‌شود.
4. پیامبر (صلّی‌الله علیه و آله) فرمود هر کسی این سوره را بنویسد و بر خود یا کودک یا شیرخواره‌ای بیاویزد یا اینکه این سوره را نوشته و پس از شستن، از آب آن بیاشامد؛ دارای جسمی نیرومند و سالم خواهد بود و کودکان از آفات و خطراتی که به آنها می‌رسد در امان می‌مانند و شیرخواره در گهواره‌اش، مایۀ چشم روشنی می‌شود.

جستارهای وابسته

• قرآن
• معاد
• انسان

منابع

• مکارم شیرازی ناصر و جمعی از نویسندگان، تفسیر نمونه، تهران، انتشارات دار الکتب الاسلامیه، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب:‏ ‏11 مهرماه 1405 ش.

• خرمشاهی، بهاءالدین، دانشنامه قرآن و قرآن پژوهی، ۱۳۷۷ ش، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب:‏ ‏11 مهرماه 1405 ش.

• مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، سال ۱۳۷۴ ش، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب:‏ ‏11 مهرماه 1405 ش.

• معرفت، محمدهادی، آموزش علوم قرآن، سال ۱۳۷۱ ش، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب:‏ ‏11 مهرماه 1405 ش.

• طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان، سال ۱۴۱۷ ق، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب:‏ ‏11 مهرماه 1405 ش.

• شیخ کلینی، الکافی، سال ۱۴۰۷ ق، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب:‏ ‏11 مهرماه 1405 ش.

• احمد بابایی احمد، برگزیده تفسیر نمونه، سال ۱۳۸۲ ش، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب:‏ ‏11 مهرماه 1405 ش.

• شیخ طبرسی، مجمع‌البیان فی تفسیر القرآن، سال ۱۳۷۲ش، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب:‏ ‏11 مهرماه 1405 ش.

• محدث نوری، مستدرک‌الوسائل، سال ۱۴۰۸ ق، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب:‏ ‏11 مهرماه 1405 ش.

• بحرانی، سیدهاشم، البرهان فی تفسیر القرآن، سال ۱۴۱۶ ق، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب:‏ ‏11 مهرماه 1405 ش.