پرش به محتوا

سوره ناس

از ویکی‌وحدت
سورۀ ناس
نام‌های دیگر سوره
  • سورۀ مُعَوِّذه
  • سورۀ مُشَقْشَقه
شماره سوره۱۱۴
محل نزولمکه (مکی)
جزء۳۰
تعداد آیات۶

سورۀ ناس، صد و چهاردهمین (آخرین) سوره و از سوره‌های مکی که در جزء سی‌ام قرآن قرار دارد. سورۀ ناس جزء چهار قل است. خداوند در این سوره به پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله) فرمان می‌دهد تا در برابر وسوسه‌گرانِ پنهان؛ به خداوند پناه ببرد. در برخی از تفاسیر اهل‌سنت آمده است که این سوره هنگامی نازل شد که مردی یهودی، پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله) را سِحر کرد و پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله) به سبب آن بیمار شد. پس از آمدن جبرئیل و نزول سورۀ فلق و ناس، آیات آن بر پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله) خوانده شد و او از بستر بیماری برخاست. عالمان شیعه دربارۀ تأثیرگذاری جادو بر پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله) معتقدند اگرچه ممکن است سحر و جادو بر جسم پیامبر اثرگذار باشد؛ ولی قلب و روح حضرت از تاثیر منفی آن، در امان است. سورۀ ناس و فلق را مُعَوَّذتین گویند؛ چرا که برای تعویذ (حرز، بلاگردان) خوانده می‌شوند. در فضیلت تلاوت سورۀ ناس، نقل شده است که هر کسی دو سورۀ ناس و فلق را بخواند، مانند آن است که همه کتاب‌های پیامبران الهی را قرائت کرده است. همچنین نقل شده است که پيامبر (صلّی‌الله علیه وآله) دو سورۀ ناس و فلق را از محبوب‌ترين سوره‌ها نزد خداوند می‌دانست.

نام‌گذاری

این سوره را سورۀ ناس نامیده‌اند. ناس به معنای «مردم» است و از آیۀ اول سوره گرفته شده است. سوره ناس را «مُعَوِّذه» نیز می‌گویند. این نام به سبب آن است که انسان با خواندن این سوره، خود را از وسوسه‌های شیطان محافظت (تعویذ) می‌کند و در پناه خدا قرار می‌دهد. همچنین به این جهت که انسان در مواقع احساس خطر این سوره را می‌خواند تا پناه و نجات یابد، این سوره را مُشَقْشَقه نام نهاده‌‌اند. بنابراین، دو سوره‌ ناس و فلق را مشقشقتین و معوذتین گویند[۱].

ترتیب و محل نزول

  • سورۀ ناس از سوره‌های مکی و در ترتیب نزول، بیست و یکمین سورۀ نازل شده بر پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله) است.
  • این سوره در چینش کنونی مصحف، صد و چهاردهمین سوره است[۲] و در جزء سی‌ام قرآن قرار دارد.
  • علامه طباطبایی مولف المیزان معتقد است که سورۀ ناس و فلق، با هم در مدینه نازل شده‌اند[۳].

تعداد آیات و دیگر ویژگی‌ها

  • سورۀ ناس، ۶ آیه، ۲۰ کلمه و ۷۸ حرف دارد.
  • این سوره به لحاظ حجمی از سوره‌های مُفصَّلات (دارای آیات کوتاه) و جزء سوره‌های چهار قل است[۴].

محتوا

خداوند در سورۀ ناس به رسول خود فرمان می‌دهد تا از شر وسواس خَنّاس (وسوسه‌گر نهانى) به خدا پناه ببرد[۵]. محتوای این سوره، شبیه سورۀ فلق است، زیرا که هر دو سوره دربارۀ پناه بردن به خدا از شـرور و آفت‌ها سخن می‌گویند، با این‌تفاوت، که در سورۀ فلق انواع مختلف شرور مطرح شده است؛ ولی در این سوره فقط بر روی شر وسوسه‌گران ناپیدا (وسواس خناس) تکیه شده‌است[۶].

شأن نزول

دربارۀ شأن نزول این سوره، روایتی در منابع اهل‌سنت نقل شده است که عالمان شیعه آن را نپذیرفته‌اند[۷]. در کتاب «الدرالمَنثور» از کتاب‌های تفسیری اهل‌سنت آمده است مردى يهودى، پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله) را سِحر كرد و آن حضرت بیمار شد. جبرئیل نزد پيامبر (صلّی‌الله علیه وآله) آمد و مُعَوِّذتین (سورۀ فلق و ناس) را آورد و گفت مردى يهودى تو را سِحر كرده و سِحر او در فلان چاه است. پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله)، امام علی (علیه‌السلام) را فرستاد تا سِحر را بياورد؛ سپس دستور داد گره‌هاى آن را باز کند و براى هر گره، یک آيه از مُعَوِّذتين را بخواند. چون گره‌ها باز و اين دو سوره تمام شد، پيامبر (صلّی‌الله علیه وآله) اسلام سلامتى خود را باز يافت[۸].

علامه طباطبایی در تفسیر المیزان می‌نویسد دلیلی وجود ندارد که پيامبر (صلّی‌الله علیه وآله) از نظر جسمی در برابر سِحر و جادو مقاوم باشد و جادو نتواند در بدن او بیماری ایجاد کند؛ بلکه آیات قرآن بر این دلالت دارند که دل و جان و عقل و انديشه پيامبر (صلّی‌الله علیه وآله)، از سِحر ساحران و نفوذ شياطين در امان است[۹].

فضایل

  1. از پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله) روایت شده است که هر کسی دو سورۀ ناس و فلق را بخواند، مانند آن است که همۀ کتاب‌های پیامبران الهی را قرائت کرده باشد[۱۰].
  2. از امام باقر (علیه‌السلام) نیز نقل شده است که هر كسی در نماز وَتْر، سوره‌های مُعَوَّذَتین (سورۀ ناس و فلق) و اخلاص را بخواند، به او گفته می‌شود كه ای بنده خدا ! مژده باد بر تو باد كه خداوند، نمازت را قبول كرد[۱۱].
  3. پيامبر (صلّی‌الله علیه وآله) دو سورۀ فلق و ناس را از محبوب‌ترين سوره‌ها نزد خداوند معرفی می‌کرد[۱۲].
  4. دربارۀ خواص سورۀ ناس نقل شده است که پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله) با خواندن سورۀ ناس و فلق، امام حسن (علیه‌السّلام) و امام حسین (علیه‌السّلام) را تعویذ می‌کرد[۱۳].
  5. در نقلی دیگر از پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله) آمده است که هر کسی سوره‌های توحید و ناس و فلق را هر شب ۱۰ مرتبه بخواند، مانند آن است که تمام قرآن را قرائت کرده و از گناهانش خارج می‌شود، مثل روزی که از مادر متولد شده و اگر در آن روز یا شب بمیرد، با مرگ شهادت‌گونه از دنیا رفته است[۱۴].

جستارهای وابسته

پانویس

  1. ↑ بهاءالدین خرمشاهی، دانش‌نامه قرآن و قرآن‌پژوهی، سال ۱۳۷۷ ش، ج ۲، ص ۱۲۷۱ - ۱۲۷۲.
  2. ↑ محمدهادی معرفت، آموزش علوم قرآن، سال ۱۳۷۱ ش، ج ۲، ص ۱۶۶.
  3. ↑ محمدحسین طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، سال ۱۳۹۰ ق، ج ۲۰، ص ۳۹۵.
  4. ↑ بهاءالدین خرمشاهی، دانش‌نامه قرآن و قرآن‌پژوهی، سال ۱۳۷۷ ش، ج ۲، ص ۱۲۷۱ - ۱۲۷۲.
  5. ↑ محمدحسین طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، سال ۱۹۷۴ م، ج ۲۰، ص ۳۹۵.
  6. ↑ ناصر مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، سال ۱۳۸۲ ش، ج ۵، ص ۵۳۸ و ۶۳۲.
  7. ↑ سید محمدحسین طباطبایی، الميزان فی تفسیر القرآن، سال ۱۹۷۴ م، ج ۲۰، ص ۳۹۴.
  8. ↑ جلال‌الدین سیوطی، الدّرّالمنثور، سال ۱۴۰۴ ق، ج ۶، ص ۴۱۷.
  9. ↑ محمدحسین طباطبایی، الميزان فی تفسیر القرآن، سال ۱۹۷۴ م، ج ۲۰، ص ۳۹۴.
  10. ↑ شیخ طبرسی، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، سال ۱۴۱۵ ق، ج ۱۰، ص ۴۹۱.
  11. ↑ همان.
  12. ↑ علامه مجلسی، بحارالانوار، سال ۱۴۰۳‌ ق ، ج ۹۲، ص ۳۶۸.
  13. ↑ بهاءالدین خرمشاهی، دانش‌نامه قرآن و قرآن‌پژوهی، سال ۱۳۷۷ ش، ج ۲، ص ۱۲۷۱ - ۱۲۷۲.
  14. ↑ ابراهیم کفعمی، البلد الامین، ص ۳۳.

منابع

  • خرمشاهی، بهاءالدین، دانش‌نامه قرآن و قرآن‌پژوهی، سال ۱۳۷۷ ش، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب:‏ 25 آبان‌ماه 1405 ش.
  • معرفت، محمدهادی، آموزش علوم قرآن، سال ۱۳۷۱ ش، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب:‏ 25 آبان‌ماه 1405 ش.
  • طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، سال ۱۳۹۰ ق، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب:‏ 25 آبان‌ماه 1405 ش.
  • مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، سال ۱۳۸۲ ش، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب:‏ 25 آبان‌ماه 1405 ش.
  • سیوطی، جلال‌الدین، الدّرّالمنثور، سال ۱۴۰۴ ق، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب:‏ 25 آبان‌ماه 1405 ش.
  • شیخ طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، سال ۱۴۱۵ ق، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب:‏ 25 آبان‌ماه 1405 ش.
  • علامه مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، سال ۱۴۰۳‌ ق ، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب:‏ 25 آبان‌ماه 1405 ش.
  • کفعمی، ابراهیم، البلد الامین، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب:‏ 25 آبان‌ماه 1405 ش.