سوره کوثر
| سورۀ کوثر | |
|---|---|
 | |
 | |
| شماره سوره | ۱۰۸ |
| محل نزول | مکه (مکی) |
| جزء | ۳۰ |
| تعداد آیات | ۳ |
سورۀ کوثر، صد و هشتمین سوره و از سوره‌های مکی است که در جزء سی‌ام قرآن قرار دارد. این سوره کوچک‌ترین سورۀ قرآن است و به دلیل سخن گفتن از نعمتی به نام کوثر در آیه اول برای پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله)، کوثر نامیده شده و از پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله) خواسته است تا در برابر این نعمت بزرگ، نماز بخواند و قربانی کند.
مصادیق کوثر
حوض کوثر، رودی در بهشت، خیر فراوان، اسلام، نبوت، قرآن، شمار فراوان اصحاب و شفاعت و فراوانی ذریه از مصادیق کوثر معرفی شده است. به اعتقاد بسیاری از علمای شیعه، حضرت فاطمه (سلام‌الله علیها) و فرزندانش، یکی از مصادیق کوثر هستند؛ زیرا نزول سوره در پاسخ به کسانی است که پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله) را بدون نسل و ذریه می‌دانستند. در فضیلت تلاوت سورۀ کوثر آمده است کسی که این سوره را در نمازهای روزانه بخواند، روز قیامت از حوض کوثر خواهد نوشید و زیر درخت طوبیٰ، همنشین رسول خدا (صلّی‌الله علیه وآله) خواهد بود.
نام‌گذاری
این سوره را از آن‌رو کوثر نامیده‌اند که در نخستین آیه آن، از نعمتی به نام کوثر سخن گفته شده است که خداوند به پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله) اعطا کرده است[۱].
ترتیب و محل نزول
- سورۀ کوثر از سوره‌های مکی است و در ترتیب نزول، پانزدهمین سوره‌ای است که بر پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله) نازل شده است.
- این سوره در چینش کنونی مُصحَف، صد و هشتمین سوره است و در جزء سی‌ام قرآن جای دارد[۲].
تعداد آیات و کلمات
- سورۀ کوثر، سه آیه، ده کلمه و چهل و سه حرف دارد.
- این سوره، کوچک‌ترین سورۀ قرآن است[۳].
شأن نزول
سورۀ کوثر دربارۀ کنایۀ زشتی که عاص بن وائل، به پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله) گفت، نازل شده است. او به علت آنکه عبدالله فرزند رسول خدا (صلّی‌الله علیه وآله) از دنیا رفته بود و پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله) پسری نداشت، در جمع بزرگان قریش، از پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله) با واژۀ ابتر (بی‌نسل) یاد کرد[۴]. خداوند با این سوره، به پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله) دلداری داد که به او خیر فراوان عطا شده است. همچنین به او بشارت داد که دشمنان او ابتر خواهند بود[۵].
محتوا
سورۀ کوثر که مانند سوره‌های ضحیٰ و انشراح، در همۀ آیاتش پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله) را مورد خطاب قرار داده[۶] اشاره به نعمتی به نام کوثر می‌کند که خداوند به پیامبرش عطا کرده است[۷]. مفسران؛ واژۀ کوثر را به خیر فراوان تفسیر کرده‌اند؛[۸] خیری که از پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله) خواسته شده در برابر آن، نماز بخواند و قربانی کند[۹].
فضایل
ابوبصیر از امام صادق (علیه‌السلام) نقل کرده است: کسی که سورۀ کوثر را در نمازهای روزانه بخواند، روز قیامت از حوض کوثر خواهد نوشید و زیر درخت طوبیٰ، همنشین رسول خدا (صلّی‌الله علیه وآله)، خواهد بود[۱۰]. در مجمع البیان به نقل از پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله) آمده است: کسی که سورۀ کوثر را قرائت کند، خداوند او را از رودهای بهشت سیراب خواهد کرد و به تعداد قربانی‌هایی که بندگان خدا در روز عید قربان می‌کنند و همچنین قربانی‌های اهل کتاب و مشرکان به او پاداش خواهد داد[۱۱].
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ بهاءالدین خرمشاهی، دانش‌نامه قرآن و قرآن‌پژوهی، «سوره کوثر»، ص ۱۲۶۹.
- ↑ محمدهادی معرفت، آموزش علوم قرآن، سال ۱۳۷۱ ش، ج ۲، ص ۱۶۶.
- ↑ بهاءالدین خرمشاهی، دانش‌نامه قرآن و قرآن پژوهی، «سوره کوثر»، ص ۱۲۶۹.
- ↑ شیخ طبرسی، مجمع البیان، سال ۱۳۷۲ ش، ج ۱۰، ص ۸۳۶؛ علی بن احمد واحدی نیشابوری، اسباب نزول القرآن، سال ۱۴۱۱ ق، ص ۴۹۴.
- ↑ ناصر مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، سال ۱۳۷۱ ش، ج ۲۷، ص ۳۶۹.
- ↑ همان، ص ۳۷۰.
- ↑ همان، ص ۳۷۰ و ۳۷۱.
- ↑ شیخ طبرسی، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، سال ۱۳۷۲ ش، ج ۱۰، ص ۸۳۵.
- ↑ ناصر مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، سال ۱۳۷۱ ش، ج ۲۷، ص ۳۷۲.
- ↑ شیخ صدوق، ثواب الاعمال و عقاب الاعمال، سال ۱۴۰۶ ق، ص ۱۲۶و ۱۲۷.
- ↑ شیخ طبرسی، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، سال ۱۳۷۲ ش، ج ۱۰، ص ۸۳۵.
منابع
- خرمشاهی، بهاءالدین، دانش‌نامه قرآن و قرآن‌پژوهی، سال ۱۳۷۷ ش، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 18 آبان‌ماه 1405 ش.
- معرفت، محمدهادی، آموزش علوم قرآن، سال ۱۳۷۱ ش، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 18 آبان‌ماه 1405 ش.
- شیخ طبرسی، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، سال ۱۳۷۲ ش، واحدی نیشابوری، علی بن احمد، اسباب نزول القرآن، سال ۱۴۱۱ ق، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 18 آبان‌ماه 1405 ش.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، سال ۱۳۷۱ ش، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 18 آبان‌ماه 1405 ش.
- شیخ طبرسی، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، سال ۱۳۷۲ ش، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 18 آبان‌ماه 1405 ش.
- شیخ صدوق، ثواب الاعمال و عقاب الاعمال، سال ۱۴۰۶ ق، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 18 آبان‌ماه 1405 ش.
