سوره شرح
| سورۀ شرح | |
|---|---|
 | |
 | |
| نام‌های دیگر سوره |
|
| شماره سوره | ۹۴ |
| محل نزول | مکه (مکی) |
| جزء | ۳۰ |
| تعداد آیات | ۸ |
سورۀ شرح، یا همان انشراح و نام دیگر آن اَلَم نَشرَح، نود و چهارمین سوره و از سوره‌های مکی است که در جزء سی‌ام قرآن قرار دارد. هر سه نامِ این سوره، از آیۀ اول آن گرفته شده است که از شرح صدر (ظرفیت و تحمل بالا) پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله) سخن می‌گوید. سورۀ انشراح، از نعمت‌های خداوند به رسولش سخن می‌گوید و پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله) را تسلی می‌دهد. از آیات مشهور این سوره، آیۀ 5 آن است: 
فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْرًا [شرح–5] 
؛ پس به‌درستى كه با دشوارى، آسانى است. که وعده می‌دهد در کنار دشواری، آسانی است. این آیه را از جمله ضرب‌المثل‌های قرآنی برشمرده‌اند و در اشعار فارسی نیز بازتاب داشته است. بر اساس نظر مشهور فقهای شیعه، در نماز واجب بعد از سوره حمد نمی‌توان سورۀ انشراح را به تنهایی خواند، بلکه باید آن را همراه سورۀ ضحی قرائت کرد. دربارۀ فضیلت تلاوت سورۀ شرح از پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله) روایت شده است که هر كسی سورۀ انشراح را قرائت کند، مانند كسی است كه پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله) را دیده است.
نام‌گذاری
نام این سوره، شرح یا انشراح یا اَلَم نَشرَح است که هر سه‌تای آن، از آیۀ اول گرفته شده است. سبب این نام‌گذاری این است که در آیۀ اول از شرح صدر (ظرفیت و تحمل بالا ) پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله) به نورِ ایمان، سخن گفته شده است[۱].
ترتیب و محل نزول
- سورۀ شرح از سوره‌های مکی و در ترتیب نزول، دوازدهمین سوره‌ای است که بر پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله) نازل شده است.
- این سوره در چینش کنونی مُصحَف، نود و چهارمین سوره است[۲] و در جزء سی‌ام قرآن قرار دارد.
تعداد آیات و ترتیب
- سورۀ شرح ۸ آیه، ۲۷ کلمه و ۱۰۲ حرف دارد.
- این سوره به لحاظ حجمی، از سوره‌های مُفصَّلات (دارای آیات کوتاه) است[۳].
محتوا
در سورۀ شرح، خداوند برای تسلی قلب پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله)، نعمت‌های خود را از انشراح دل، سبک‌کردن بار و پرآوازه‌کردن نام پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله) است، یادآور می‌شود و می‌گوید بی‌گمان در کنار دشواری، آسانی خواهد بود. همان‌طور که در سورۀ ضحی، خداوند نعمت‌ها و الطافش را به رسول خدا (صلّی‌الله علیه وآله) برشمرده است، این سوره نیز الطاف و عنایات دیگر الهی را که شامل رسول خداوند و مهم‌ترین آنها شرح‌صدر است بیان می‌کند. در واقع، سورۀ انشراح در دنباله و ادامۀ سورۀ ضحی آمده است[۴].
فضایل سوره
- در فضیلت قرائت این سوره از پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله) نقل شده است که قرائت‌کننده آن، مانند كسی است كه با من دیدار كرده است[۵].
- همچنین از امام صادق (علیه‌السّلام) روایت شده است که هر كسی سورۀ انشراح را در شب و روز بسیار قرائت كند، هیچ چیزی از اجزای بدن او و اطراف او نیست مگر اینكه در روز قیامت به سود او شهادت می‌دهند[۶].
- در روایتی دیگر از پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله) آمده است که هر كسی این سوره را بخواند، خداوند به او یقین و عافیت می‌دهد.
- تلاوت فراوان این سوره در هر روز و شب مستحب شمرده شده[۷]، و قرائت آن در رکعت دوم نمازی که برای رفع گرفتاری خوانده می‌شود توصیه شده است[۸].
- همچنین خواصی برای این سوره نقل شده است، از جمله: شفای درد سینه، آسانی وضع‌حمل (زایمان)[۹])، رفع ترس و حفاظت در سفرهای دریایی[۱۰].
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ بهاءالدین خرمشاهی، دانش‌نامه قرآن و قرآن‌پژوهی، سال ۱۳۷۷ ش، ج ۲، ص ۱۲۶۵.
- ↑ محمدهادی معرفت، آموزش علوم قرآن، سال ۱۳۷۱ ش، ج ۲، ص ۱۶۶.
- ↑ بهاءالدین خرمشاهی، دانش‌نامه قرآن و قرآن‌پژوهی، سال ۱۳۷۷ ش، ج ۲، ص ۱۲۶۵.
- ↑ همان.
- ↑ شیخ طبرسی، مجمع البیان، سال ۱۳۹۰ ش، ج ۱۰، ص ۳۸۷.
- ↑ شیخ صدوق، ثواب الاعمال، سال ۱۳۸۲ ش، ص ۱۲۳.
- ↑ جعفر کاشف الغطاء، کشف الغطاء، سال ۱۴۲۲ ق، ج ۳، ص ۴۷۵.
- ↑ همان، ص۲۶۱.
- ↑ هاشم بحرانی، البرهان فی تفسیر القرآن، سال ۱۴۱۵ ق، ج ۵، ص ۶۸۷.
- ↑ میرزا حسین نوری، مستدرک الوسائل، ج ۸، ص ۲۳۶.
منابع
- خرمشاهی، بهاءالدین، دانش‌نامه قرآن و قرآن‌پژوهی، سال ۱۳۷۷ ش، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 29 مهرماه 1405 ش.
- معرفت، محمدهادی، آموزش علوم قرآن، سال ۱۳۷۱ ش، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 29 مهرماه 1405 ش.
- شیخ طبرسی، مجمع البیان، سال ۱۳۹۰ ش، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 29 مهرماه 1405 ش.
- شیخ صدوق، ثواب الاعمال، سال ۱۳۸۲ ش، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 29 مهرماه 1405 ش.
- کاشف الغطاء، جعفر، کشف الغطاء، سال ۱۴۲۲ ق، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 29 مهرماه 1405 ش.
- بحرانی، هاشم، البرهان فی تفسیر القرآن، سال ۱۴۱۵ ق، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 29 مهرماه 1405 ش.
- نوری، میرزا حسین، مستدرک الوسائل، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 29 مهرماه 1405 ش.
