سوره نمل
| سورۀ نمل | |
|---|---|
| نامهای دیگر سوره | سورۀ سلیمان |
| شماره سوره | ۲۷ |
| محل نزول | مکه (مکی) |
| جزء | ۱۹ و ۲۰ |
| تعداد آیات | ۹۳ |
سورۀ نَمْل یا سورۀ سلیمان، بیست و هفتمین سوره و از سورههای مکی است که در جزء نوزدهم و بیستم قرآن قرار دارد. پرداختن به داستان مورچگان و حضرت سلیمان (علیهالسّلام)، دلیل نامگذاری این سوره به نمل است. خداوند در این سوره با پرداختن به سرگذشت پنج پیامبر، موسی (علیهالسّلام)، حضرت سلیمان (علیهالسّلام)، صالح (علیهالسّلام) و لوط (علیهالسّلام)، به مؤمنان بشارت و به مشرکان بیم میدهد. در این سوره، مطالبی دربارۀ مسألۀ خداشناسی و نشانههای توحید و وقایع معاد آمده است.
- آیۀ
أَمّن يجيبُ المُضطَرَّ إِذا دَعاهُ و يكشِفُ السّوءَ و يجعَلُكُم خُلفاءَ الأَرضِ أَءِلهٌ مَعاللّهِ قَليلا مَا تَذكّرون [نمل–62]
از آیات مشهور سورۀ نمل است. در روایات این آیه را درباره امام زمان (عجّلالله تعالی فرجهالشریف) دانستهاند. آیۀ أَمّن يجيبُ بهعنوان دعا برای رفع گرفتاری و شفای بیماران خوانده میشود. - آیۀ
وَيَوْمَ نَحْشُرُ مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ فَوْجًا مِمَّنْ يُكَذِّبُ بِآيَاتِنَا فَهُمْ يُوزَعُونَ [نمل–83]
سورۀ نمل، برای اثبات رجعت، از دیگر آیات مشهور این سوره است.
در فضیلت تلاوت سورۀ نمل آمده است، خداوند به تعداد کسانی که حضرت سلیمان (علیهالسّلام)، هود (علیهالسّلام)، شعیب (علیهالسّلام)، صالح (علیهالسّلام) و ابراهیم (علیهالسّلام) را تصدیق یا تکذیب کردند، به تلاوتکنندۀ این سوره، ده حسنه میدهد و او در روز قیامت، با ندای لا اله الا الله از قبر خارج خواهد شد.
نامگذاری
نامگذاری این سوره به نام «نمل»، به دلیل پرداختن به داستان مورچگان و حضرت سلیمان (علیهالسّلام) در این سوره است[۱]. نام دیگر این سوره، «سلیمان» است؛ چرا که به داستان حضرت سلیمان (علیهالسّلام) پرداخته است[۲]. نام سوم این سوره «طاسین» است؛ زیرا این سوره با حروف مقطعه «طس» آغاز میشود[۳].
محل و ترتیب نزول
- سورۀ نمل جزء سورههای مکی و در ترتیب نزول، چهل و هشتمین سورهای است که بر پیامبر (صلّیالله علیه وآله) نازل شده است.
- این سوره در چینش کنونی مصحف، بیست و هفتمین سوره است که در جزء ۱۹ و ۲۰ قرآن جای دارد[۴].
تعداد آیات و دیگر ویژگیها
- سورۀ نمل ۹۳ آیه و ۱۱۶۶ کلمه و ۴۷۹۵ حرف دارد. این سوره از نظر حجم، از سورههای مَثانی و متوسط است که حجم آن، کمتر از نیم جزء قرآن میباشد[۵].
- آیۀ ۲۶ سورۀ نمل، سجده مستحب دارد؛ یعنی مستحب است که انسان هنگام قرائت یا شنیدن آن، سجده کند[۶].
- سورۀ نمل سیزدهمین سوره از سورههای بیست و نه گانه مقطعات است که با حروف مُقَطَّعه «طس» (طا سین) شروع میشود[۷] و جزء سورههای طَواسین دانسته شده است[۸].
- از ویژگیهای دیگر سورۀ نمل، وجود دو «بسم الله الرحمن الرحیم» در این سوره است؛ یکی در ابتدای سوره و دیگری در ابتدای نامه حضرت سلیمان به ملکه سبأ (بلقیس) است:
إِنَّهُ مِنْ سُلَيْمَانَ وَإِنَّهُ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ [نمل–30]
؛ یقیناً این نامه از سوی سلیمان و سرآغازش به نام خدای رحمان و رحیم است[۹].
محتوا
- علامه طباطبایی هدف اصلی سورۀ نمل را بشارت و انذار (بیمدادن) مردم دانسته است؛ به همینمنظور، بهصورت مختصر به داستان برخی از پیامبران از جمله موسی (علیهالسّلام)، داوود (علیهالسّلام)، سلیمان (علیهالسّلام)، صالح (علیهالسّلام) و لوط (علیهالسّلام) پرداخته و در ادامه آن، به پارهای از اصول معارف مانند وحدانیت خدا در ربوبیت و معاد اشاره کرده است[۱۰].
- در تفسیر نمونه پرداختن به سرگذشت این پنج پیامبر و مبارزۀ آنان با اقوام منحرف را هم دلداری برای مؤمنان که در مکه در اقلیت بودند میداند و هم هشداری برای مشرکان لجوج میداند که سرانجام کار خویش را با عبرت از تاریخ طاغیان گذشته ببینند و شاید به خود آیند[۱۱]. اشاره به علم بیپایان پروردگار و نظارت او بر همه چیز در عالم هستی و حاکمیت او در میان بندگان که توجه به آن، اثر تربیتی فراوانی در انسان دارد، از دیگر موضوعات مطرح در این سوره دانسته شده است[۱۲].
- مسألۀ خداشناسی و نشانههای توحید و وقایع حشر و معاد، از دیگر مطالبی است که در این سوره مطرح شده است[۱۳].
فضایل
- در فضیلت تلاوت سورۀ نوشته شده است که هر کسی سورۀ طس سلیمان (سورۀ نمل) را بخواند، خداوند به تعداد کسانی که حضرت سلیمان (علیهالسّلام)، هود (علیهالسّلام)، شعیب (علیهالسّلام) و صالح و ابراهیم (علیهم السلام) را تصدیق یا تکذیب کردند، ده حسنه به او پاداش میدهد و هنگام قیامت که از قبر بیرون میآید، ندای لا اله الا الله سر میدهد[۱۴].
- همچنین نوشته شده است که هر کسی طواسین ثلاث (سورههای شعراء، نمل و قصص) را در شب جمعه بخواند، از اولیای خدا خواهد بود و در جوار او و سایه لطف و حمایتش قرار میگیرد و در دنیا دچار بدبختی نمیشود و در آخرت از بهشت به او داده میشود تا راضی شود، بلکه از رضایتش فراتر داده میشود و خداوند صد حور العین به ازدواج او درمیآورد[۱۵].
- در روایت دیگری امام صادق (علیهالسّلام) فرموده است که خواننده این سه سوره، در بهشت عدن، با پیامبران و مرسلین و اوصیا (جانشینان) راشدین خواهد بود[۱۶].
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ بهاءالدین خرمشاهی، دانشنامه قرآن و قرآنپژوهی «سوره نمل»، ص ۱۲۴۴.
- ↑ محمدرضا صفوی، «سوره نمل»، ص ۸۲۹.
- ↑ بهاءالدین خرمشاهی، دانشنامه قرآن و قرآنپژوهی «سوره نمل»، ص ۱۲۴۴.
- ↑ محمدهادی معرفت، آموزش علوم قرآن، سال ۱۳۷۱ ش، ج ۲، ص ۱۶۶.
- ↑ محمدرضا صفوی، «سوره نمل»، ص ۸۲۹.
- ↑ بهاءالدین خرمشاهی، دانشنامه قرآن و قرآنپژوهی، «سوره نمل»، ص ۱۲۴۴.
- ↑ محمدرضا صفوی، «سورۀ نمل»، ص ۸۲۹.
- ↑ محمود رامیار، تاريخ قرآن، سال ۱۳۸۷ ش، ص ۵۹۷.
- ↑ بهاءالدین خرمشاهی، دانشنامه قرآن و قرآنپژوهی، «سورۀ نمل»، ص ۱۲۴۴.
- ↑ محمدحسین طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، سال ۱۳۹۰ ق، ج ۱۵، ص ۳۳۹.
- ↑ ناصر مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، سال ۱۳۷۱ ش، ج ۱۵، ص ۳۹۱.
- ↑ همان.
- ↑ بهاءالدین خرمشاهی، دانشنامه قرآن و قرآنپژوهی، «سوره نمل»، ص ۱۲۴۴.
- ↑ شیخ طبرسی، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، سال ۱۳۷۲ ش، ج ۷، ص ۳۲۷.
- ↑ عبدعلی بن جمعه حویزی (یا هُوِیزی)، نور الثقلین، ۱۴۱۵ق، ج۴، ص۷۴.
- ↑ همان.
منابع
- خرمشاهی، بهاءالدین، دانشنامه قرآن و قرآنپژوهی، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 28 آبانماه 1405 ش.
- معرفت، محمدهادی، آموزش علوم قرآن، سال ۱۳۷۱ ش، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 28 آبانماه 1405 ش.
- رامیار، محمود، تاريخ قرآن، سال ۱۳۸۷ ش، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 28 آبانماه 1405 ش.
- طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، سال ۱۳۹۰ ق، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 28 آبانماه 1405 ش.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، سال ۱۳۷۱ ش، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 28 آبانماه 1405 ش.
- شیخ طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، سال ۱۳۷۲ ش، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 28 آبانماه 1405 ش.
- حویزی (یا هُوِیزی)، عبدعلی بن جمعه، نور الثقلین، سال ۱۴۱۵ ق، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 28 آبانماه 1405 ش.