سوره مسد
| سورۀ مَسَد | |
|---|---|
 | |
 | |
| نام‌های دیگر سوره |
|
| شماره سوره | ۱۱۱ |
| محل نزول | مکه (مکی) |
| جزء | ۳۰ |
| تعداد آیات | ۲۲ |
سورۀ مَسَد یا تَبَّت یا ابولهب، صد و یازدهمین سوره و از سوره‌های مکی است که در جزء سی‌ام قرآن قرار دارد. نام مَسَد که به معنای تهیه شده از لیف خرما است، از کلمۀ آخر سوره و نام تَبَّت از آیۀ اول این سوره گرفته شده است. سورۀ مَسَد دربارهٔ ابولهب و همسرش، که از دشمنان سرسخت پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله) بودند، نازل شده و آن دو را مستحق آتش جهنم می‌داند. خداوند در این سوره، همسر ابولهب را حمالة الحطب (حمل‌کننده هیزم) می‌خواند، چرا که او برای آنکه پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله) را آزار دهد، جلوی پای حضرت خار می‌ریخت.
در روایات آمده است که پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله) فرمود هرکسی که این سوره را بخواند، خداوند او و ابولهب را در یک خانه جای ندهد.
نام‌گذاری
این سوره را به جهت آخرین کلمه آن، مَسَد یعنی ریسمان بافته‌شده از لیف خرما[۱]نامیده‌اند؛ همچنین به آن تَبَّت می‌گویند که اولین کلمۀ این سوره است و از آنجا که دربارهٔ ابولهب سخن می‌گوید، به آن سورهٔ ابولهب نیز گفته می‌شود[۲].
مکان و ترتیب نزول
- سورۀ مَسَد در اوایل دعوت آشکار پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله)، نازل شد؛ بنابراین، جزء سوره‌های مکی قرآن است.
- این سوره در ترتیب نزول، ششمین و در چینش کنونی مُصحَف، صد و یازدهمین سوره است که در جزء سی‌ام قرآن قرار دارد.
تعداد آیات و کلمات
- سورۀ مَسَد، ۵ آیه، ۲۲ کلمه و ۸۱ حرف دارد و به لحاظ حجم، از سوره‌های مُفصَّلات (دارای آیات کوتاه) و قِصار (کوتاه) قرآن است[۳].
محتوا
- همه محتوای سورۀ مسد دربارهٔ ابولهب و همسر او است. در این سوره از نابودی ابولهب و اعمالش سخن به میان آمده است و او و همسرش را مستحق عذاب جهنم می‌داند[۴].
- تفسیر نمونه، این سوره را تنها سوره‌ای دانسته است که در آن از یکی از دشمنان اسلام با ذکر نام، یاد شده و نوشته است: محتوای سوره نشان می‌دهد که ابولهب و همسرش دشمنی فراوانی با پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله) داشته‌اند [۵].
شأن نزول
دربارهٔ شأن نزول سورۀ مَسَد، روایات فراوانی نقل کرده‌اند که همگی مضمونی نزدیک به هم دارند. از ابن‌عباس نقل شده است که پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله) روزی بالای تپه صفا رفت و قریش را فراخواند و آنها را از عذاب سخت بیم داد. ابولهب که در میان جمع بود، با زبان دشنام با پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله) سخن گفت و اعتراض کرد که «برای این ما را جمع کردی؟» و با جمله «تبّا لک» (زیان ببینی)، به پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله) دشنام داد و در ادامه، آیات سورۀ مسد در پاسخ به این دشنام نازل شد و خود ابولهب را زیان‌زده و هلاک شده معرفی کرد[۶].
حمالة الحطب
در این سوره، ام جمیل همسر ابولهب با عبارت حَمّالَة الحَطَب (حمل‌کننده هیزم) توصیف شده است. مفسران دربارهٔ اینکه چرا قرآن این عبارت را دربارهٔ او به کار برده است، تفسیرهای مختلفی ارائه داده‌اند؛ ازجمله:
- ام‌جمیل خارهای بیابان را به دوش می‌کشید و زمانی که پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله) برای اقامه نماز بیرون می‌آمد، آنها را در مسیر حضرت می‌ریخت، تا اذیت شود[۷].بنابراین، او با کارهایی که انجام می‌داد، آتش جهنم را برای خودش می‌افروخت[۸].
- این عبارت، کنایه از سخن‌چینی او است[۹].
فضایل سوره
از پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله) نقل شده است: کسی که سورۀ مَسَد را بخواند، امیدوارم که خداوند او و ابولهب را در یک خانه جای ندهد[۱۰]. این سخن، کنایه از آن است که قرائت‌کنندۀ این سوره، اهل بهشت خواهد بود[۱۱].تت
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ راغب اصفهانی، مفردات الفاظ القرآن، ذیل واژه مسد.
- ↑ بهاءالدین خرمشاهی، دانش‌نامه قرآن و قرآن‌پژوهی، «سورۀ مسد»، ص ۱۲۷۰.
- ↑ همان.
- ↑ محمدحسین طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، سال ۱۹۷۴ م، ج ۲۰، ص ۳۸۴.
- ↑ ناصر مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، سال ۱۳۷۴ ش، ج ۲۷، ص ۴۱۲.
- ↑ واحدی نیشابوری، اسباب النزول، سال ۱۳۸۳ ش، ج ۱، ص ۲۴۸.
- ↑ شیخ طبرسی، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، سال ۱۳۷۲ ش، ج ۱۰، ص ۸۵۲.
- ↑ مرتضی مطهری، مجموعه آثار، سال ۱۳۸۹ ش، ج ۲۸، ص ۸۲۵.
- ↑ شیخ طوسی، التبیان فی تفسیر القرآن، بیروت، ج ۱۰، ص ۴۲۸.
- ↑ شیخ طبرسی، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، سال ۱۳۷۲ ش، ج ۱۰، ص ۸۵۰.
- ↑ ناصر مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، سال ۱۳۷۴ ش، ج ۲۷، ص ۴۱۲.
منابع=
- راغب اصفهانی، حسین بن محمد، مفردات الفاظ القرآن، ذیل واژه مسد، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 22 آبان‌ماه 1405 ش.
- خرمشاهی، بهاء الدین، دانش‌نامه قرآن و قرآن‌پژوهی، «سوره مسد»، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 22 آبان‌ماه 1405 ش.
- طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، سال ۱۹۷۴ م، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 22 آبان‌ماه 1405 ش.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، سال ۱۳۷۴ ش، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 22 آبان‌ماه 1405 ش.
- واحدی نیشابوری، اسباب النزول، سال ۱۳۸۳ش، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 22 آبان‌ماه 1405 ش.
- شیخ طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، سال ۱۳۷۲ ش، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 22 آبان‌ماه 1405 ش.
- مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، سال ۱۳۸۹ ش، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 22 آبان‌ماه 1405 ش.
- شیخ طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، بیروت، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 22 آبان‌ماه 1405 ش.
