سوره لقمان

سورۀ لقمان
شماره سوره	۳۱
محل نزول	مکه (مکی)
جزء	۲۱
تعداد آیات	۳۴

سورۀ لقمان، سی و یکمین سوره و از سوره‌های مکی است که در جزء ۲۱ قرآن قرار دارد. این سوره به دلیل ذکر نام لقمان و نصایح او به فرزندش، به این نام معرفی شده است. سورۀ لقمان ضمن تصریح بر بهره‌مندی لقمان از موهبت الهیِ حکمت؛ به نقل سخنان حکیمانه و اخلاقی او و مباحثی از جمله توحید، وصف حال نیکوکاران، خصوصیات منکران و مستکبران، دعوت به تقوا و توصیف اوضاع قیامت می‌پردازد. آیۀ ۱۹ که حاوی توصیه‌های لقمان به فرزندش می‌باشد، وَاقْصِدْ فِي مَشْيِكَ وَاغْضُضْ مِنْ صَوْتِكَ إِنَّ أَنْكَرَ الْأَصْوَاتِ لَصَوْتُ الْحَمِيرِ ^{[لقمان–۱۹]} ‎ و آیۀ ۲۲ معروف به آیۀ عروة الوثقی، از آیات مشهور این سوره است وَمَنْ يُسْلِمْ وَجْهَهُ إِلَى اللَّهِ وَهُوَ مُحْسِنٌ فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقَىٰ وَإِلَى اللَّهِ عَاقِبَةُ الْأُمُورِ ^{[لقمان–۲۲]} ‎. فقها ذیل آیۀ ششم این سوره، مباحثی دربارۀ لهو الحدیث و غنا آورده‌اند. در فضیلت قرائت این سوره آمده است که هر شخصی سورۀ لقمان را بخواند؛ در قیامت لقمان با او دوست بوده و ده برابر اجر فردی که به خوبی‌ها عمل کرده و از بدی‌ها فاصله گرفته، به او پاداش داده می‌شود.

نام‌گذاری

وجه تسمیۀ سورۀ لقمان، از آیۀ دوازدهم آن برگرفته شده است. نام لقمان فقط دوبار در این سوره در آیات ۱۲ و ۱۳ به کار رفته و در هیچ سورۀ دیگری نیامده است. این سوره به دلیل آنکه ( آیات ۱۳ تا 19 آن)، حاوی اندرزهای لقمان به فرزندش است، لقمان نامیده شده است.

ترتیب و محل نزول

• سورۀ لقمان، جزء سوره‌های مکی و در ترتیب نزول، پنجاه و هفتمین سوره‌ای است که بر پیامبر (صلّی‌الله‌ علیه‌ و‌آله‌) نازل شده است.
• این سوره در چینش کنونی مُصحَف، سی و یکمین سوره است و در جزء ۲۱ قرآن جای دارد.

تعداد آیات و دیگر ویژگی‌ها

1. سورۀ لقمان، ۳۴ آیه، ۵۵۰ کلمه و ۲۱۷۱ حرف دارد و هفدهمین سوره‌ای است که با حروف مقطعه آغاز شده است و ششمین سوره از «سوره‌های لامات» است که با حروف رمزی و مقطعه «الم» آغاز می‌شوند.
2. سورۀ لقمان از سوره‌های مثانی و مقداری کمتر از یک حزب است. برخی معتقدند دو آیه ۲۷ و ۲۸ این سوره در مدینه نازل شده است.
3. برخی از مفسران معتقدند که خداوند، سورۀ روم را با آیاتی که بر نبوت پیامبر اکرم (صلّی‌الله‌ علیه‌ و‌آله‌) دلالت داشته، به اتمام رسانیده و در ادامه همان مطلب، سوره لقمان را با سخن گفتن از قرآن آغاز می‌کند.

محتوا

محتوای کلی سورۀ لقمان همانند بیشتر سوره‌های مکی، دعوت به حکمت و اخلاق ذیل توحید الهی، ایمان به معاد و عمل به کلیات شرایع دین است.

موضوعات فرعی این سوره عبارت‌ است از:

1. بیان عظمت و اهمیت قرآن در هدایت انسان؛
2. تقسیم انسان‌ها به نیکوکار و مستکبر و بیان سرنوشت آنان؛
3. گفتارهایی پیرامون مخلوقات خداوند؛
4. نصایح و موعظه‌های لقمان به فرزندش مبنی بر توحیدگرایی و عدم شرک به خداوند، احترام به پدر و مادر و اطاعت از آن دو، اقامه نماز، امر به معروف و نهی از منکر، صبر، تواضع، عدم تکبر و گفتار نرم و آرام.
5. دلایل ایمان به مبدأ و معاد؛
6. بیان علوم اختصاصی خداوند، مانند زمان مرگ و برپایی قیامت.

فضایل

• در فضیلت قرائت این سوره آمده است که هر شخصی سورۀ لقمان را بخواند؛ در قیامت لقمان با او دوست بوده و ده برابر اجر فردی که به خوبی‌ها عمل کرده و از بدی‌ها دوری نموده، به او پاداش داده می‌شود.
• همچنین گفته شده است کسی که سورۀ لقمان را هر شب بخواند، خداوند در آن شب، ملائکه را بر او می‌گمارد که تا صبح او را از شیطان و لشکریانش حفظ کنند و اگر در روز آن را تلاوت کند، تا شب او را از شیطان و لشکریانش حفظ می‌کنند.

جستارهای وابسته

• سوره‌های مکی
• شیطان
• قیامت
• انسان
• شرک
• مرگ
• نماز

منابع

• صفوی، محمدرضا، «سوره لقمان»، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب:‏ ‏19 آبان‌ماه 1405 ش.

• مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، سال ۱۳۷۱ ش، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب:‏ ‏19 آبان‌ماه 1405 ش.

• ابواسحاق ثعلبى نيشابورى، الکشف و البیان، سال ۱۴۲۲ ق، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب:‏ ‏19 آبان‌ماه 1405 ش.

• شیخ طبرسی، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، سال ۱۳۷۲ ش، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب:‏ ‏19 آبان‌ماه 1405 ش.

• طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، سال ۱۳۹۳ ق، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب:‏ ‏19 آبان‌ماه 1405 ش.

• قرائتی، محسن، تفسیر نور، سال ۱۳۸۳ ق،‌ تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب:‏ ‏19 آبان‌ماه 1405 ش.

• شیخ صدوق، ثواب الأعمال و عقاب الأعمال، سال ۱۴۰۶ ق، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب:‏ ‏19 آبان‌ماه 1405 ش.