سوره طه
| سورهٔ طه | |
|---|---|
 | |
 | |
| نام‌های دیگر سوره | سورهٔ کلیم |
| شماره سوره | ۲۰ |
| محل نزول | مکه (مکی) |
| جزء | ۲۰ |
| تعداد آیات | ۱۳۵ |
سورهٔ طه، بیستمین سوره و از سوره‌های مکی است که در جزء ۱۶ قرآن جای دارد. دلیل نام‌گذاری آن به «طه»، شروع این سوره با حروف مقطعه «طا» و «هاء»، است. فرمان ابلاغ وحی توسط پیامبر (صلی الله علیه وآله)، بدون هیچ مشقتی، اشاره به عظمت قرآن دارد و همچنین تأکید بر اعتدال و میانه‌روی در همه چیز حتی در دعا و عبادت، از مباحث مورد توجه این سوره است. در این سوره، به قصۀ حضرت آدم (علیه‌السّلام) و ماجرای هبوط وی از بهشت و داستان حضرت موسی (علیه‌السّلام) به صورت مفصل پرداخته شده است. علامه طباطبایی، هدف اصلی این سوره را انذار و تبشیر از راه بیان داستان‌های اقوام گذشته می‌داند. به گفته آیت‌الله ناصر مکارم شیرازی از مفسران شیعه، سورهٔ طه همانند دیگر سوره‌های مکی، بیشتر از مبدا و معاد می‌گوید و نتایج توحید و بدبختی‌های شرک را برمی‌شمرد.
آیهٔ هشتم این سوره که دربارۀ اسماء الحسنی و آیات ۲۵ تا ۲۸ که دربارۀ طلب شرح صدر توسط حضرت موسی و آیهٔ ۱۲۴ که دربارۀ سختی زندگی هنگام غفلت از یاد خدا سخن می‌اگوید؛ از آیات مشهور سورهٔ طه است. آیات ۱۴، ۱۳۰ و ۱۳۲ این سوره دربارۀ اهتمام به خواندن نماز در اوقات مختلف روز و شب را جزء آيات الاحکام آن دانسته‌اند. در فضیلت تلاوت این سوره از پیامبر (صلی الله علیه وآله) آمده است که هر کسی سورهٔ طه را قرائت کند، خداوند در روز قیامت، ثواب همۀ مهاجران و انصار را به او عطا می‌کند.
نام‌گذاری
شروع این سوره با حروف مُقَطَّعه «طا» و «هاء» را دلیل نام‌گذاری این سوره به نام طه دانسته‌اند[۱]. نام دیگر سورهٔ طه، «کلیم» است که از لقب حضرت موسی (علیه‌السّلام) یعنی کلیم‌الله (کسی که خداوند با او سخن گفت) گرفته شده است؛ زیرا داستان این پیامبر (صلی الله علیه وآله) و سخن گفتنش با خداوند در این سوره آمده است[۲].
ترتیب و محل نزول
- سورهٔ طه، از سوره‌های مکی و در ترتیب نزول، چهل و پنجمین سوره‌ای است که بر پیامبر (صلی الله علیه وآله) نازل شده است.
- این سوره در چینش کنونی مُصحَف، بیستمین سوره است[۳] و در جزء ۱۶ قرآن جای دارد.
تعداد آیات و دیگر ویژگی‌ها
- سورهٔ طه، ۱۳۵ آیه، ۱۵۳۴ کلمه و ۵۳۹۹ حرف دارد.
- این سوره از نظر حجمی، جزء سوره‌های مِئون و متوسط است که نیم جزء قرآن را شامل می‌شود[۴].
- یازدهمین سوره‌ای است که با حروف مُقَطَّعه آغاز می‌شود[۵].
محتوا
هدف اصلی این سوره را انذار و تبشیر (البته با غلبه آیات انذار و بیم‌دادن بر آیات تبشیر) از راه بیان داستان هلاکت طاغوت‌ها و تکذیب‌کنندگان آیات الهی می‌داند که تا انسان به واسطه آیاتی که حجت‌هایی روشن برای عقل است به توحید اعتراف کند و دعوت خداوند را بپذیرد. همچنین از احوال روز قیامت و فرجام و تباهی و خسران ظالمین آگاه شود[۶]. چنانکه در تفسیر نمونه آمده است، سورهٔ طه همانند دیگر سوره‌های مکی، بیشتر سخن از مبدا و معاد می‌گوید و نتایج توحید و بدبختی‌های شرک را برمی‌شمرد[۷].
مطالب سورهٔ طه، در چند بخش زیر خلاصه می‌شود:
- تعیین وظیفه پیامبر (صلی الله علیه وآله) و اینکه نباید خود را دچار مشقت کند، بلکه او تنها دعوت‌کننده است؛
- فرمان به اعتدال و میانه‌روی در همه چیز حتی در دعا و عبادت؛
- اشاره به عظمت قرآن و بخشی از صفات جلال و جمال پروردگار؛
- داستان موسی (علیه‌السّلام) و مبارزه او با فرعون، جادوگران و سامری در بیش از هشتاد آیه؛
- معاد و بخشی از خصوصیات رستاخیز؛
- سرگذشت آدم و حوا در بهشت و ماجرای وسوسه ابلیس و هبوط آنها به زمین؛
- اندرز و نصیحت‌های بیدارکننده برای همۀ مؤمنان[۸].
فضایل سوره
- در فضیلت تلاوت سورهٔ طه ازپیامبر (صلی الله علیه وآله) نقل شده است که هر کسی این سوره را قرائت کند، در روز قیامت ثواب همۀ مهاجران و انصار به او عطا می‌شود[۹].
- از امام صادق (علیه‌السّلام) هم نقل شده است که خواندن سورهٔ طه را ترک نکنید، زیرا خداوند آن را دوست دارد و هر کسی آن را بخواند، او را نیز دوست خواهد داشت و هر که به خواندن آن مداومت کند، خداوند در روز قیامت نامۀ عملش را به دست راست او دهد و بر اعمال او سخت‌گیری نکند و آنقدر به او پاداش عطا فرماید تا خشنود گردد[۱۰].
- برای تلاوت این سوره، در تفسیر برهان آثار و برکاتی چون آسان‌شدن ازدواج و برآورده‌شدن حاجات بزرگ، دریافت نامه اعمال در قیامت با دست راست، بهره مندی از پاداش‌های بزرگ ذکر شده است[۱۱].
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ سيد محمدرضا صفوى، «سوره طه»، ص ۷۶۰.
- ↑ بهاء‌الدین خرمشاهی، دانش‌نامه قرآن، «سوره طه»، ص ۱۲۴۲.
- ↑ محمدهادی معرفت، آموزش علوم قرآن، سال ۱۳۷۱ ش، ج ۲، ص ۱۶۶.
- ↑ بهاء‌الدین خرمشاهی، دانش‌نامه قرآن، «سوره طه»، ص ۱۲۴۲.
- ↑ محمدرضا صفوى، «سوره طه»، ص۷۶۰.
- ↑ محمدحسین طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، سال ۱۳۹۰ ق، ج ۱۴، ص ۱۱۸.
- ↑ ناصر مکارم شیرازی و گروهی از نویسندگان، تفسیر نمونه، سال ۱۳۷۱ ش، ج ۱۳، ص ۱۵۴.
- ↑ محمدحسین طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، سال ۱۳۹۰ ق، ج ۱۴، ص ۱۱۸؛ ناصر مکارم شیرازی و گروهی از نویسندگان، تفسیر نمونه، سال ۱۳۷۱ ش، ج ۱۳، ص ۱۵۴.
- ↑ شیخ طبرسی، مجمع البیان، سال ۱۳۷۳ ش، ج ۷، ص ۵.
- ↑ شیخ صدوق، ثواب الاعمال و عقاب الاعمال، سال ۱۴۰۶ ق، ص ۱۰۸.
- ↑ هاشم بحرانی، البرهان فی تفسیر القرآن، سال ۱۴۱۵ ق، ج ۳، ص ۷۴۵.
منابع
- صفوى، محمدرضا، «سوره طه»، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 4 آبان‌ماه 1405 ش.
- خرمشاهی، بهاء‌الدین، دانش‌نامه قرآن و قرآن‌پژوهی، «سوره طه»، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 4 آبان‌ماه 1405 ش.
- معرفت، محمدهادی، آموزش علوم قرآن، سال ۱۳۷۱ ش، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 4 آبان‌ماه 1405 ش.
- طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، سال ۱۳۹۰ ق، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 4 آبان‌ماه 1405 ش.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، سال ۱۳۷۱ ش، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 4 آبان‌ماه 1405 ش.
- شیخ طبرسی، مجمع البیان، سال ۱۳۷۳ ش، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 4 آبان‌ماه 1405 ش.
- شیخ صدوق، ثواب الاعمال و عقاب الاعمال، سال ۱۴۰۶ ق، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 4 آبان‌ماه 1405 ش.
- بحرانی، هاشم، البرهان فی تفسیر القرآن، سال ۱۴۱۵ ق، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 4 آبان‌ماه 1405 ش.
