سوره مزمل
| سورۀ مزمل | |
|---|---|
 | |
 | |
| شماره سوره | ۷۳ |
| محل نزول | مکه (مکی) |
| جزء | ۲۹ |
| تعداد آیات | ۲۰ |
سورۀ مُزَّمِّل، هفتاد و سومین سوره و از سوره‌های مکی که در جزء ۲۹ قرآن جای گرفته است. نام سوره از آیۀ اول گرفته شده که اشاره به پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله) دارد و به معنای کسی است که لباس به خود پیچیده است. از جمله موضوعاتی که در این سوره مطرح شده، دعوت پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله) به عبادت شبانه و قرائت قرآن و شکیبایی برابر کافران و بحث از معاد است. از آیات مشهور این سوره آیۀ چهارم است 
أَوْ زِدْ عَلَيْهِ وَرَتِّلِ الْقُرْآنَ تَرْتِيلًا [مزمل–4] 
، یا [مقداری] بر نصف بیفزا، و قرآن را شمرده و روشن و با تأمل و دقت بخوان. که به پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله) دستور می‌دهد قرآن را به ترتیل قرائت کند. گفته شده ترتیل به معنای ادای صحیحِ کلمات و تأمل در معانی آیات است. در روایات آمده است کسی که سورۀ مزمل را در نماز عشا یا در آخر شب قرائت کند، خداوند به او زندگی پاک می‌دهد و او را پاکیزه می‌میراند.
نام‌گذاری
- این سوره را مُزَّمِّل نامیده‌اند، چون خداوند در آیۀ اول آن، پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله) را «مزمل» خوانده است[۱].
- مُزّمّل به معنای کسی است که لباس یا چیزی به خود می‌پیچد تا بخوابد یا مثلا سرما را از خود دور کند. گویا در برابر دعوت پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله) به اسلام، مردم او را اذیت و آزار می‌کردند و آن حضرت برای دورکردن غم و اندوه، جامه‌ای به خود پیچیده بود تا لحظه‌ای استراحت کند[۲].
- همچنین گفته شده این لباس‌پیچیدن به خود به دلیل ترس از بار مسئولیت رسالت در اوایل بعثت بوده است[۳].
- تفسیر نور از برخی نقل کرده که منظور جامه نبوت است و یا این كه رسالت با گوشه‌گيرى و عزلت و انزوا سازگار نيست و یا این كه رسالت با استراحت سازگار نيست و بايد قيام كنى[۴].
- ابن عربی منظور از «مزمل» را کسی دانسته که با پوشش‌ها و لباس‌هایی بدنش را پوشانده است و منظور از برخاستن (قُم) را بیدار شدن از خواب غفلت و هجرت از بیابان و کویر نفس و قلب و عالم طبیعت برای پیمودن سبیل‌الله دانسته است[۵].
محل و ترتیب نزول
- سورۀ مزّمّل جزو سوره‌های مکی و در ترتیب نزول سومین سوره‌ای است که بر پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله) نازل شده است.
- این سوره در چینش کنونی مُصحَف، هفتاد و سومین سوره است[۶] و در جزء ۲۹ قرآن جای دارد.
تعداد آیات و دیگر ویژگی‌ها
- سورۀ مزّمّل ۲۰ آیه، ۳۰۰ کلمه و ۸۵۳ حرف دارد.
- این سوره از نظر حجمی، جزو سوره‌های مُفَصِّلات (دارای آیات کوتاه) است[۷].
محتوا
بنابر تفسیر نمونه، محتوای سورۀ مزمل را می‌توان در پنج محور خلاصه كرد:
- دعوت پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله) به احیا (عبادت شبانه) و تلاوت قرآن و آمادگی برای پذیرش برنامه رسالت؛
- دعوت او به شكیبایی، مقاومت و مدارا با مخالفان؛
- بحث از معاد و فرستادن حضرت موسی به سوی فرعون و سركشی و سپس عذاب او؛
- تخفیف درباره عبادت شبانه‌ای که در آیات ابتدایی سوره آمده بود؛
- دعوت به تلاوت قرآن و خواندن نماز، دادن زکات، انفاق در راه خدا و استغفار[۸].
فضایل
- در فضیلت تلاوت سورۀ مزمل، از پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله) روایت شده است هر کس این سوره را دائما بخواند، خداوند سختی‌های دنیا و آخرت را از او برمی‌دارد و او پیامبر را در خواب خواهد دید[۹].
- همچنین از امام صادق (علیه‌السّلام) نقل شده است اگر کسی این سوره را در نماز عشاء یا در آخر شب قرائت کند، شب و روز و خود سوره، به نفع او گواهی می‌دهند و خداوند به او زندگی پاک می‌دهد و او را پاکیزه می‌میراند[۱۰].
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ بهاءالدین خرمشاهی، دانشنامه قرآن و قرآن‌پژوهی، ۱۳۷۷ش، ج۲، ص۱۲۵۹.
- ↑ سید محمد حسین طباطبایی، المیزان، ۱۹۷۴م، ج۲۰، ص۶۰.
- ↑ شیخ طبرسی، مجمع البیان، ۱۴۰۶ق، ج۱۰، ص۵۶۷.
- ↑ محسن قرائتی، تفسیر نور،۱۳۸۳ش، ج۱۰۷ ص۲۶۶.
- ↑ ابن عربی، تفسير ابن عربی، ۱۴۲۲ق، ج۲، ص۳۵۹.
- ↑ محمد هادی معرفت، آموزش علوم قرآن، ۱۳۷۱ش، ج۱، ص۱۶۶.
- ↑ بهاءالدین خرمشاهی، دانشنامه قرآن و قرآن‌پژوهی، ۱۳۷۷ش، ج۲، ص۱۲۵۹.
- ↑ ناصر مکارم شیرازی، برگزیده تفسیر نمونه، ۱۳۸۲ش، ج۵، ص۳۱۱.
- ↑ سید هاشم بحرانی، البرهان فی تفسیر القرآن، ۱۳۸۹ش، ج۵، ص۵۱۵.
- ↑ شیخ طبرسی، مجمع البیان، ۱۴۰۶ق، ج۱۰، ص۵۶۵.
