سوره مطففین

سورۀ مُطَفِّفین
نام‌های دیگر سوره	سورۀ تطفیف‌
شماره سوره	۸۳
محل نزول	مکه (مکی)
جزء	۳۰
تعداد آیات	۳۶

سورۀ مُطَفِّفین، هشتاد و سومین سورۀ قرآن و آخرین سوره از سوره‌های مکی است که در جزء سی‌ام قرآن جای گرفته است. «مطففین» یعنی کم‌فروشان. خداوند در این سوره، کم‌فروشان را مذمت می‌کند و می‌گوید آنان گمان می‌کنند آخرتی وجود ندارد. توصیف اتفاقات قیامت و بیان اوصاف «ابرار» (نیکوکاران) و «فاجران» (گناهکاران) محتوای این سوره را تشکیل می‌دهد. در کتاب‌های تفسیری آمده است آیه سی‌ام این سوره در شأن مخالفین امیرالمؤمنین علی (علیه‌السّلام) نازل شده است. وَإِذَا مَرُّوا بِهِمْ يَتَغَامَزُونَ ^{[مطففین–30]} ‎؛ و هنگامی که بر آنان می‌گذشتند آنان را با اشاره چشم و ابرو به مسخره می‌گرفتند. دربارۀ فضیلت تلاوت این سوره، در روایات آمده است هر کس این سوره را بخواند، خدا در روز قیامت او را از نوشیدنی پاک و خالصی که دست کسی به آن نرسیده سیراب می‌کند. همچنین نقل شده است هر کس آن را در نمازهایش بخواند، از آتش دوزخ در امان خواهد. آیات پایانی سورۀ مطففین که درباره ابرار (نیکوکاران) سخن می‌کند، از جمله آیاتی است که بر ضریح حضرت عباس نقش بسته است.

نام‌گذاری

• این سوره را مُطَفِّفین‌ نامیده‌اند؛ زیرا این کلمه در آغاز آن آمده است.
• مطففین‌ به معنای کم‌فروشان است.
• این سوره را «‌تطفیف‌» نیز می‌نامند که مصدر «مطففین» است.

محل و ترتیب نزول

1. سورۀ مطففین آخرین سوره از سوره‌های مکی و در ترتیب نزول هشتاد و ششمین سوره‌ای است که بر پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله) نازل شده است.
2. علامه طباطبایی بر این باور است که با توجه به نظم حاکم بر آیات مرتبط با تهدید مطففین (کم فروشان) می‌توان گفت این آیات در مدینه نازل شده و آیات پس از آن تا آخر سوره منطبق با مضامین آیاتی است که در مکه و مدینه نازل شده اند.
3. مجمع البیان از برخی مفسران نقل کرده که هشت آیۀ پایانی این سوره از آیه إِنَّ الَّذِينَ أَجْرَمُوا كَانُوا مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا يَضْحَكُونَ ^{[مطففین–29]} ‎، بدکاران همواره [در دنیا از روی ریشخند و استهزا] به مؤمنان می‌خندیدند. تا آخر سوره مدنی هستند.
4. این سوره در چینش کنونی مصحف، هشتاد و سومین سوره است و در جزء سی‌ام قرآن جای دارد.

تعداد آیات و دیگر ویژگی‌ها

• سورۀ مطففین ۳۶ آیه، ۱۶۹ کلمه و ۷۵۱ حرف دارد. این سوره جزو سوره‌های مُفصَّلات (دارای آیات کوتاه) است.
• آیات پایانی سورۀ مطففین که دربارۀ ابرار (نیکوکاران) سخن می‌کند، از جمله آیاتی است که بر ضریح حضرت عباس نقش بسته است.

محتوا

آیات اول تا سوم این سوره، حکم فقهی کم‌فروشی و ندادن حقوق مردم در معاملات را بیان می‌کند و می‌گوید این کار، حرام و از گناهان بزرگ است. این سوره با توصیف معاد و اوضاع رستاخیز و جهان آخرت و با معرفی دو گروه:

1. ابرار و مُقَربان؛
2. گروه فاجران و مجرمان.

به لبخندهای تمسخرآمیز کافران به مؤمنان در این جهان اشاره می‌کند و می‌گوید در روز قیامت، مؤمنان به کافران می‌خندند. عبدالله بن مسعود صحابی معروف نقل شده كه گفت: «نماز نيز قابل پيمانه است! كسى كه كيل آن را به طور كامل ادا كند، خداوند پاداش او را كامل مى‌دهد، و هر كس از آن كم بگذارد، دربارۀ او همان جارى مى‌شود كه خداوند درباره مطففين (كم‌فروشان) فرموده است».

فضایل

• در تفسیر مجمع البیان دربارۀ فضیلت تلاوت سورۀ مطففین از پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله) نقل شده است، هر کس این سوره را بخواند، خدا در روز قیامت او را از نوشیدنی پاک و خالصی که دست کسی به آن نرسیده سیراب می‌کند.
• همچنین در حدیثی از امام صادق (علیه‌السّلام) آمده است هر کس در نمازهای واجب سورۀ مطففین را بخواند، خداوند امنیت از عذاب دوزخ را در قیامت به او عطا می‌کند، نه آتش دوزخ او را می‌بیند و نه او آتش دوزخ را.
• در تفسیر البرهان نیز از امام صادق (علیه‌السّلام) نقل شده است سورۀ مطففین را بر هر چیزی بخوانند از شر و آفت حشرات روی زمین در امان خواهند بود.

جستارهای وابسته

• نماز
• حرام
• مکه
• مدینه