سوره جن
| سورۀ جنّ | |
|---|---|
| نامهای دیگر سوره | سورۀ قل اوحی |
| شماره سوره | ۷۲ |
| محل نزول | مکه (مکی) |
| جزء | ۲۹ |
| تعداد آیات | ۲۸ |
سورۀ جنّ، هفتاد و دومین سوره و از سورههای مکی است که در جزء ۲۹ قرآن جای دارد. معرفی این سوره به نام جن، به دلیل وجود این واژه در نخستین آیۀ و بیان مطالبی درباره جن، در این سوره است. سورۀ جن بعضی از عقاید خرافی مردم درباره جن را مطرح کرده و به آنها پاسخ میدهد و بر اساس آیات آن، دعوت پیامبر اسلام (صلّیالله علیه وآله) برای جن و انس عمومیت دارد. آیۀ ۱۸ با نام المساجد لله
وَأَنَّ الْمَسَاجِدَ لِلَّـهِ فَلَا تَدْعُوا مَعَ اللَّـهِ أَحَدًا [جن–18]
(و مساجد ویژه خداست، پس هیچ کسی را با خدا نپرستید.)
و آیات ٢٦ و ٢٧ دربارۀ عصمت پیامبران از آیات مشهور این سوره است.
عَالِمُ الْغَيْبِ فَلَا يُظْهِرُ عَلَىٰ غَيْبِهِ أَحَدً* اإِلَّا مَنِ ارْتَضَىٰ مِن رَّسُولٍ فَإِنَّهُ يَسْلُكُ مِن بَيْنِ يَدَيْهِ وَمِنْ خَلْفِهِ رَصَدًا [جن–26 و 27]
[او] دانای غیب است و هیچ کس را بر غیب خود آگاه نمی کند؛ مگر پیامبرانی را که [برای آگاه شدن از غیب] برگزیده است، پس نگهبانانی [برای محافظت از آنان] از پیش رو و پشت سرشان می گمارد.
در فضیلت تلاوت سورۀ جن آمده است که هر كسی سوره جنّ را قرائت كند، خداوند به عدد هر جنّ و شيطانى كه پیامبر اسلام را تصديق و يا تكذيب كرده ثواب آزاد كردن بندهای را عطا میکند.
نامگذاری سوره جن
این سوره را به دلیل وجود مطالبی درباره جن و وجود این واژه در نخستین آیۀ آن، جن نامیدهاند[۱]. برخی نیز با توجه به سرآغاز نخستین آیۀ آن، این سوره را به نام قل اوحی نامیدهاند[۲].
جن را موجودی اسرارآمیز دانستهاند که مانند انسان دارای شعور، اختیار و تکلیف و به اقتضای طبیعتش از حواس ظاهری بشر پنهان است و در وضعیت عادی، قابل درک حسی نیست[۳]. بنابر برخی آیات و روایات، جن از آتش آفریده شده و یا وجودش با آتش آمیخته است و مانند انسان، مکلف بوده و هدف از خلقت او، همانند انسان، عبادت و بندگی خدا و در آخرت نیز برانگیخته میشود، در حالیکه مثل انسان، مطیع (مؤمن) و یا عاصی( مشرک) است[۴].
ترتیب و محل نزول
- سورۀ جن از سورههای مکی و در ترتیب نزول، چهلمین سورهای است که بر پیامبر (صلّیالله علیه وآله) نازل شده است.
- این سوره در چینش کنونی مُصحَف، هفتاد و دومین سوره است و در جزء ۲۹ قرآن جای دارد[۵].
تعداد آیات و دیگر ویژگیها
- سورۀ جن دارای ۲۸ آیه، ۲۸۶ کلمه و ۱۱۰۹ حرف است و از نظر حجم، از سورههای مفصلات یعنی از سورههای نسبتا کوچک قرآن است [۶].
- سورۀ جن، اولین سوره از سورههای پنجگانه مقولات است که با کلمه «قُل» آغاز میشود.
- این سوره را در شمار سورههای ممتحنات نیز آوردهاند[۷]؛ چرا که با آن سورهها، تناسب محتوایی دارد[۸].
محتوا
- بخش اول سورۀ جن، شرح داستان طایفهای از جن است که با شنیدن تلاوت آیات قرآن، از فصاحت آن شگفتزده شده و با اذعان به شگرف و نیز راهنما بودن قرآن، به پیامبر اکرم (صلّیالله علیه وآله) ایمان آورده، در برابر قرآن اظهار خضوع کرده و به معاد معتقد میشوند[۹].
- در این سوره به وجود دو گروه مؤمن و کافر در طایفه جن اشاره میشود که مانند انسانها، برخی صالح و برخی فسادانگیزند.
- سوره جن بعضی از عقاید خرافی مردم را درباره جن مطرح میکند و به آنها پاسخ میدهد و این نکته را متذکر میشود که دعوت پیامبر اکرم (صلّیالله علیه وآله) برای طایفه جن و انس عمومیت دارد[۱۰].
- در بخش دیگری از سورۀ جن، به توحید و معاد اشاره شده و در آخرین بخش، به علم غیب اشاره میشود كه هیچکسی غیر از آنچه خداوند اراده کرده، از آن آگاهی ندارد[۱۱].
فضائل سوره
- در فضیلت قرائت سورۀ جن از پیامبر (صلّیالله علیه وآله) روايت شده، خداوند به عدد هر جنّ و شيطانى كه پیامبر اسلام را تصديق و يا تكذيب كرده، به قاری آن ثواب بنده آزاد كردن عطا میکند.
- از امام صادق (علیهالسّلام) نیز روایت شده است كسى كه زياد سوره « قل اوحى» (سوره جن) را تلاوت كند، در دنيا از چشم زخم، جادو، مكر و آزار جنیان در امان و با پیامبر خواهد بود.
- در برخی از روایات، برای قرائت این سوره خواصی چون مشاهده پیامبر در خواب، افزایش فهم و درک و هوش، ادای قرض، و دور شدن جن ذکر شده است.
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ سید محمدرضا صفوی، «سوره جن»، ص ۷۱۷.
- ↑ ابن عاشور، تفسیرالتحریر و التنویر، سال ۱۴۲۰ ق، ج ۲۹، ص ۲۱۶.
- ↑ محمدعلی کوشا، «جن»، ص ۵۹۵.
- ↑ همان.
- ↑ بهاءالدین خرمشاهی، دانشنامه قرآن، «سوره جن»، ص ۱۲۵۹.
- ↑ همان.
- ↑ محمود رامیار، تاریخ قرآن، سال ۱۳۶۲ ش، ص۳۶۰ و ۵۹۶.
- ↑ دفتر تبلیغات اسلامی، فرهنگنامه علوم قرآن، ج ۱، ص ۲۶۱۲.
- ↑ ناصر مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، سال ۱۳۷۱ش، ج ۲۵، ص ۹۷.
- ↑ بهاءالدین خرمشاهی، دانشنامه قرآن کریم، «جن» ص ۵۹۰.
- ↑ ناصر مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، سال ۱۳۷۱ش، ج ۲۵، ص ۹۷.
منابع
- صفوی، سید محمدرضا، «سوره جن»، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 21 مهرماه 1405 ش.
- ابن عاشور، تفسیرالتحریر و التنویر، سال ۱۴۲۰ ق، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 21 مهرماه 1405 ش.
- کوشا، محمدعلی، «جن»، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 21 مهرماه 1405 ش.
- خرمشاهی، بهاءالدین، دانشنامه قرآن، «سوره جن»، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 21 مهرماه 1405 ش.
- رامیار، محمود، تاریخ قرآن، سال ۱۳۶۲ ش، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 21 مهرماه 1405 ش.
- دفتر تبلیغات اسلامی، فرهنگنامه علوم قرآن، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 21 مهرماه 1405 ش.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، سال ۱۳۷۱ش، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 21 مهرماه 1405 ش.