سوره ص
| سورۀ ص | |
|---|---|
 | |
 | |
| شماره سوره | ۳۸ |
| محل نزول | مکه (مکی) |
| جزء | ۲۳ |
| تعداد آیات | ۸۸ |
سورۀ ص، سی و هشتمین سوره و از سوره‌های مکی است که در جزء بیست و سوم قرآن جای دارد. نامیده شدن این سوره به «صاد»، به دلیل وجود حرف «ص» در ابتدای آن است که از حروف مقطعه می‌باشد. مباحث مطرح شده در این سوره عبارت است از: توحید و اخلاص توسط پیامبر اکرم (صلی‌الله علیه و‌آله)، لجاجت مشرکان، داستان‌های برخی از پیامبران و وصف حال دو گروه پرهیزکاران و بدکاران در قیامت. در شأن نزول این سوره آمده است بعد از گفت وگوی کفار و پیامبر اکرم (صلی‌الله علیه و‌آله)، آیات نخست آن نازل شد. علاوه بر آن گفت وگوی خداوند با ابلیس و لعن و طرد او، نیز در این سوره آمده است. آیۀ ۲۹ سوره ص، دربارۀ نزول قرآن و تدبر در آن، از آیات مشهور این سوره است. همچنین آیۀ ۲۶ خطاب به حضرت داوود (علیه‌السّلام) دربارۀ بزرگی و اهمیت منصب قضاوت، از جمله آیات الاحکام دانسته شده است. همچنین، حفظ انسان از گناهان صغیره و کبیره، از جمله فواید تلاوت این سوره بیان شده است.
نام‌گذاری
شروع این سوره با حرف مقطعۀ «ص»، دلیل چنین نامی است[۱].
محل و ترتیب نزول
- سورۀ صاد از سوره‌های مکی و در ترتیب نزول، سی و هشتمین سوره‌ای است که بر پیامبر اکرم (صلی‌الله علیه و‌آله) نازل شد.
- این سوره در چینش کنونی مصحف نیز سی و هشتمین سوره است[۲] و در جزء ۲۳ قرآن جای دارد.
تعداد آیات
- سورۀ صاد، ۸۸ آیه، ۷۳۵ کلمه و ۳۰۶۱ حرف دارد.
- این سوره از نظر حجمی، از سوره‌های مَثانی قرآن و در حدود یک حزب است.
- سورۀ صاد بیستمین سوره‌ای است که با حروف مقطعه آغاز می‌شود.
- آیۀ ۲۴ این سوره، سجده مستحب دارد (یعنی هنگام قرائت یا شنیدن آن، مستحب است فرد سجده کند)[۳].
ویژگی‌ها
سورۀ صاد را مکملی برای سوره صافات دانسته‌اند؛ چرا که این دو سوره از نظر مطالب، ساختاری شبیه به هم دارند[۴].
محتوا
موضوع اصلی این سوره دربارۀ پیامبر اکرم (صلی‌الله علیه و‌آله) و دعوت به توحید و اخلاص با کتابی است که خداوند بر او نازل کرده است[۵].
محتوای این سوره را در چند بخش می‌توان خلاصه کرد:
- توحید و نبوت پیامبر اکرم (صلی‌الله علیه و‌آله) و لجاجت مشرکان در برابر او؛
- لزوم تدبر در قرآن و اظهارات مشرکان درباره آن؛
- اشاره به تاریخ ۹ نفر از پیامبران خدا به ویژه داوود (علیه‌السّلام)، سلیمان (علیه‌السّلام) و ایوب (علیه‌السّلام)؛
- وصف حال پرهیزکاران و بدکاران و سرنوشت کفار در قیامت و جنگ و ستیز دوزخیان با یکدیگر؛
- آفرینش انسان و مقام والای او و سجده بر آدم؛
- داستان شیطان و آدم (علیه‌السّلام) و سوگند او برای اغوای (فریب) بشر؛
- تهدید همۀ دشمنان لجوج و تسلی پیامبر اکرم (صلی‌الله علیه و‌آله)[۶].
شأن نزول آیات نخستین
از امام باقر (علیه‌السّلام) نقل شده است که: ابوجهل و عده‌ای از قریش نزد ابوطالب عموی پیامبر (صلی‌الله علیه و‌آله) آمده و گفتند فرزند برادرت، ما و خدایان ما را آزار داده است. آنها از ابوطالب خواستند از پیامبر اسلام بخواهد کاری به بت‌ها نداشته باشد تا آنها نیز به خدای پیامبر ناسزا نگویند. ابوطالب، پیامبر اکرم (صلی‌الله علیه و‌آله) و مشرکان را به خانه‌اش خواند و سخن آنها را به پیامبر (صلی‌الله علیه و‌آله) گفت. آن حضرت در پاسخ فرمود: آیا کفار حاضرند در جمله‌ای با من موافقت کنند و در سایۀ آن از همه اعراب پیشی گیرند و حکومت کنند؟
ابوجهل گفت: بله موافقیم؛ منظورت کدام جمله است؟ پیامبر فرمود: «تقولون لا اله الاّ الله»؛ بگویید معبودی جز الله نیست. و شهادت بدهید که من رسول (فرستاده) خدا هستم، وقتی‌که حاضران در جلسه این جمله را شنیدند، چنان وحشت کردند که انگشت‌ها در گوش گذاشتند و با سرعت از مجلس خارج شدند و می‌گفتند: چنین چیزی را تاکنون نشنیده‌ایم؛ این سخنان دروغ است، ما ۳۶۰ خدا را عبادت می‌کنیم رها کنیم و یک خدا را عبادت کنیم؟! در اینجا بود که آیات نخست سورۀ صاد، نازل شد.
در تفسیر قمی آمده است که پیامبر (صلی‌الله علیه و‌آله) فرمود: اگر خورشید را در دست راستم و ماه را در درست چپم قرار بدهند، پیشنهاد مشرکان قریش را نخواهم پذیرفت تا آن زمان که این سخن را ثابت کنم یا این که در این راه کشته شوم[۷].
فضایل سوره
- در روایتی آمده است که ثواب خواندن سورۀ صاد، ده برابر وزن کوه‌هایی است که خداوند در تسخیر حضرت داوود قرار داد و خداوند قرائت‌کننده آن را از گناهان صغیره و کبیره حفظ می‌کند[۸].
- همچنین طبق روایتی از امام باقر (علیه‌السّلام)، پاداش قرائت‌کننده سورۀ صاد در شب جمعه، برابر با پاداش پیامبران و فرشتگان است و خداوند قرائت‌کننده این سوره و افراد مورد علاقه خانواده و خدمتکارش را- حتی اگر مستحق شفاعت نباشند؛ وارد بهشت می‌کند[۹].
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ جعفر شیخ الاسلامی، آشنایی با سوره‌های قرآن، سال ۱۳۷۷ ش، ص ۶۸، با اقتباس.
- ↑ محمدهادی معرفت، آموزش علوم قرآن، سال ۱۳۷۱ ش، ج ۲، ص ۱۶۶.
- ↑ بهاءالدین خرمشاهی، دانش‌نامه قرآن، «سوره ص»، ج ۲، ص ۱۲۴۸.
- ↑ ناصر مکارم شیرازی، برگزیده تفسیر نمونه، سال ۱۳۸۲ ش، ج ۴، ص ۱۷۱.
- ↑ محمدحسين طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، سال ۱۳۹۰ ق، ج ۱۷، ص ۱۸۱.
- ↑ ناصر مکارم شیرازی، برگزیده تفسیر نمونه، سال ۱۳۸۲ ش، ج ۴، ص ۱۷۱؛ صفوی، «سوره ص»، ص ۷۵۰.
- ↑ علی بن ابراهیم قمی، تفسیر قمی، سال ۱۳۶۳ ش، ج ۲، ص ۲۲۸؛ شیخ طبرسی، مجمع البیان، سال ۱۴۱۵ ق، ج ۸، ص ۳۴۳؛ واحدی نیشابوری، اسباب نزول القرآن، سال۱۴۱۱ ق، ص ۳۸۰ - ۳۸۱؛ محمدحسین طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، سال ۱۳۹۳ ق، ج ۱۷، ص ۱۸۶؛ ناصر مکارم شیرازی، برگزیده تفسیر نمونه، سال ۱۳۸۲ ش، ج ۴، ص ۱۷۲.
- ↑ هاشم بحرانی، البرهان فی تفسیر القرآن، سال ۱۳۸۹ ش، ج ۴، ص ۶۳۹؛ ناصر مکارم شیرازی، برگزیده تفسیر نمونه، سال ۱۳۸۲ ش، ج ۴، ص ۱۷۲.
- ↑ شیخ صدوق، ثواب الاعمال و عقاب الاعمال، سال ۱۳۸۲ ش، ص ۱۱۲.
منابع
- شیخ الاسلامی، جعفر، آشنایی با سوره‌های قرآن، سال ۱۳۷۷ ش، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 2 آبان‌ماه 1405 ش.
- معرفت، محمدهادی، آموزش علوم قرآن، سال ۱۳۷۱ ش، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 2 آبان‌ماه 1405 ش.
- خرمشاهی، بهاءالدین، دانش‌نامه قرآن، «سوره ص»، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 2 آبان‌ماه 1405 ش.
- مکارم شیرازی، ناصر، برگزیده تفسیر نمونه، سال ۱۳۸۲ ش، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 2 آبان‌ماه 1405 ش.
- طباطبایی، محمدحسين، المیزان فی تفسیر القرآن، سال ۱۳۹۰ ق، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 2 آبان‌ماه 1405 ش.
- قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر قمی، سال ۱۳۶۳ ش، شیخ طبرسی، مجمع البیان، سال ۱۴۱۵ ق، واحدی نیشابوری، اسباب نزول القرآن، سال۱۴۱۱ ق، طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، سال ۱۳۹۳ ق، مکارم شیرازی، ناصر، برگزیده تفسیر نمونه، سال ۱۳۸۲ ش، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 2 آبان‌ماه 1405 ش.
- بحرانی، هاشم، البرهان فی تفسیر القرآن، سال ۱۳۸۹ ش، مکارم شیرازی، ناصر، برگزیده تفسیر نمونه، سال ۱۳۸۲ ش، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 2 آبان‌ماه 1405 ش.
- شیخ صدوق، ثواب الاعمال و عقاب الاعمال، سال ۱۳۸۲ ش، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 2 آبان‌ماه 1405 ش.
