سوره تغابن
| سورۀ تغابن | |
|---|---|
| نامهای دیگر سوره | سورۀ یوم التغابن |
| شماره سوره | ۶۴ |
| محل نزول | مدینه (مدنی) |
| جزء | ۲۸ |
| تعداد آیات | ۱۸ |
سورۀ تَغابُن، شصت و چهارمین سوره و از سورههای مدنی است که در جزء ۲۸ قرآن قرار دارد. این سوره را تغابن مینامند، چون در آیۀ ۹ این سوره،
يَوْمَ يَجْمَعُكُمْ لِيَوْمِ الْجَمْعِ ۖ ذَٰلِكَ يَوْمُ التَّغَابُنِ ۗ وَمَنْ يُؤْمِنْ بِاللَّهِ وَيَعْمَلْ صَالِحًا يُكَفِّرْ عَنْهُ سَيِّئَاتِهِ وَيُدْخِلْهُ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا ۚ ذَٰلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ [تغابن–9]
، روز قیامت، یوم التغابن یعنی روز آشکار شدن زیانکاری در معامله زندگی برای زیانکاران نامیده شده است. از دیگر موضوعاتی که در این سوره مطرح شده است، بحث دربارۀ معاد، مسئلۀ آفرینش انسان، و چند فرمان اخلاقی و اجتماعی مانند توکل به خداوند، نیکویی قرض الحسنه و پرهیز از بُخل میباشد.
از جمله آیات مشهور سورۀ تغابن، آیۀ پانزدهم آن است
إِنَّمَا أَمْوَالُكُمْ وَأَوْلَادُكُمْ فِتْنَةٌ ۚ وَاللَّهُ عِنْدَهُ أَجْرٌ عَظِيمٌ [تغابن–15]
این آیه، اموال و فرزندان را مایه آزمایش آدمی معرفی میکند و آیۀ هفدهم
إِنْ تُقْرِضُوا اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا يُضَاعِفْهُ لَكُمْ وَيَغْفِرْ لَكُمْ ۚ وَاللَّهُ شَكُورٌ حَلِيمٌ [تغابن–17]
و این آیه انفاق در راه خدا را قرض به خدا توصیف میکند که خداوند آن را چندین برابر لحاظ میکند و پاداش میدهد. در فضیلت تلاوت این سوره علاوه بر روایات دیگر، از پیامبر (صلّیالله علیه وآله) نقل شده است كسى كه سورۀ تغابن را قرائت كند، مرگ ناگهانی از او دفع میشود.
نامگذاری
این سوره را به این دلیل «تغابن» مینامند که در آیۀ ۹ آن، روز قیامت، یوم التغابن نامیده شده است[۱]. تغابن یعنی کمگذاشتن (با مخفیکاری) در معامله از حقِ طرف مقابل. «یوم التغابن» یعنی روزی که زیانکاری در معاملههایی که انسان با خداوند در زندگی کرده، آشکار میشود[۲]. خسارت به این نحو است که یا کسی اصلاً با خداوند معامله و جان و مالش را در راه خدا هزینه نکرده باشد و یا در معامله کم گذاشته و به آنچه وظیفهاش بوده، عمل نکرده است[۳].
ترتیب و محل نزول
- سورۀ تغابن از سورههای مدنی قرآن و در ترتیب نزول، صد و دهمین سورهای است که بر پیامبر (صلّیالله علیه وآله) نازل شده است.
- این سوره در چینش کنونی مُصحَف، در ردیف شصت و چهارم [۴] و در جزء ۲۸ قرآن قرار دارد.
تعداد آیات و دیگر ویژگیها
- سورۀ تغابن، ۱۸ آیه، ۲۴۲ کلمه و ۱۰۹۱ حرف دارد. این سوره از لحاظ حجم از سورههای مُفَصَّلات (دارای آیات کوتاه) و نسبتاً کوتاه قرآن است.
- این سوره از آنرو که با تسبیح خداوند آغاز میشود، جزء سورههای مسبّحات است[۵].
- این سوره را در شمار سورههای ممتحنات نیز آوردهاند،[۶] زیرا با سورههای نام برده شده، تناسب محتوایی دارد[۷].
محتوا
- مباحثی که در سورۀ تغابن مطرح شده، از این قرار است: بحث درباره معاد و روز جزا، و اینکه انسان به نیکوترین صورت آفریده شده است همراه با چند فرمان اخلاقی و اجتماعی مانند توکل به خدا، نیکو بودن قرض الحسنه و پرهیز از بُخل و این مطلب که اگر در راه ایمان به خدا و جهاد و انفاق، دچار سختیهایی میشوید، بدانید که همه آن، به اذن خدا ( و برای امتحان شما) است[۸].
- علامه طباطبایی در المیزان، سورۀ تغابن را از نظر سیاق و نظم، مانند سورۀ حدید میداند که محور اصلیاش ترغیب مؤمنان به انفاق در راه خداوند و یادآوری تحمل در برابر سختیهای ناشی از ایمان به خداوند و جهاد در راه اوست[۹].
فضایل و فواید
- از پیامبر (صلّی الله علیه وآله) روایت شده است که اگر كسى سورۀ تغابن را تلاوت كند، از مرگ ناگهانی در امان خواهد بود.
- همچنین از امام صادق (علیهالسّلام) نقل شده است که هر کسی این سوره را در نمازهای واجب قرائت كند، این سوره در روز قیامت شفیع او میشود و شهادتدهنده عادلی است كه نزد خداوند در روز قیامت به سود قاری شهادت میدهد و علاوه، از او جدا نمیشود تا اینكه او را وارد بهشت کند.
- از امام باقر (علیهالسّلام) روایت شده است که اگر کسی همه سورههای مُسَبِّحات را قرائت كند، پیش از آنكه بمیرد، امام زمان (علیهالسّلام) را درک میكند و پس از مرگ، در جوار پیامبر خواهد بود.
- در تفسیر برهان، برای فواید قرائت این سوره، خواصی چون امنیت و دفع شرّ دشمن و همچنین پیدا شدن اشیاء گمشده نقل شده است.
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ بهاءالدین خرمشاهی، دانشنامه قرآن و قرآنپژوهی، سال ۱۳۷۷ ش، ج ۲، ص ۱۲۵۶.
- ↑ راغب اصفهانی، مفردات الفاظ القرآن، سال ۱۴۱۲ ق، ذیل واژه غبن.
- ↑ حسین بن محمد راغب اصفهانی، المفردات فی غریب القرآن، سال ۱۴۰۴ ق، ص ۲۵۷.
- ↑ محمدهادی معرفت، آموزش علوم قرآنی، سال ۱۳۷۱ ش، ج ۲، ص ۱۶۸.
- ↑ بهاءالدین خرمشاهی، دانشنامه قرآن و قرآنپژوهی، سال ۱۳۷۷ ش، ج ۲، ص ۱۲۵۶.
- ↑ محمود رامیار، تاریخ قرآن، سال ۱۳۶۲ ش، ص ۳۶۰ و ۵۹۶.
- ↑ دفتر تبلیغات اسلامی، فرهنگنامه علوم قرآن، ج ۱، ص ۲۶۱۲.
- ↑ بهاءالدین خرمشاهی، دانشنامه قرآن و قرآن پژوهی، سال ۱۳۷۷ ش، ج ۲، ص ۱۲۵۶.
- ↑ محمدحسین طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، ج ۱۹، ص ۲۹۴.
منابع
- خرمشاهی، بهاءالدین، دانشنامه قرآن و قرآنپژوهی، سال ۱۳۷۷ ش، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 19 مهرماه 1405 ش.
- راغب اصفهانی، حسین بن محمد، مفردات الفاظ القرآن، سال ۱۴۱۲ ق، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 19 مهرماه 1405 ش.
- معرفت، محمدهادی، آموزش علوم قرآنی، سال ۱۳۷۱ ش، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 19 مهرماه 1405 ش.
- رامیار، محمود، تاریخ قرآن، سال ۱۳۶۲ ش، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 19 مهرماه 1405 ش.
- دفتر تبلیغات اسلامی، فرهنگنامه علوم قرآن، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 19 مهرماه 1405 ش.
- طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 19 مهرماه 1405 ش.