سوره قریش
| سورۀ قریش | |
|---|---|
 | |
 | |
| نام‌های دیگر سوره |
|
| شماره سوره | ۱۰۶ |
| محل نزول | مکه(مکی) |
| جزء | ۳۰ |
| تعداد آیات | ۴ |
سورۀ قریش یا ایلاف از جمله سوره‌های کوتاه قرآن است که به وضعیت قریش بعد از نابودی سپاه ابرهه اشاره دارد. این سوره مکی است و بر اساس بعضی از روایات به همراه سوره فیل تشکیل یک سوره را می‌دهد. از پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله) نقل شده هر کس سورۀ قریش را قرائت کند، خداوند به تعداد هر یک از طواف‌کنندگان و معتکفان در مسجد‌الحرام ده حسنه به او می‌دهد.
قریش
نام قبیلۀ بزرگی از عرب که رسول خدا (صلّی‌الله علیه وآله) از تیره بنی‌هاشم از همان قبیله است[۱].
مفهوم کلی سوره
یادآوری:
- نعمت‌های الهی؛
- زمینه‌ساز عبادت؛
- الفت و دوستی؛
- نعمت بزرگ الهی[۲].
اسامی سوره
نام‌گذاری
- «سورۀ قریش»؛ این لفظ در آیۀ اول این سوره آمده است و غیر از این سوره در هیچ جای دیگر قرآن تکرار نشده است. این سوره در بسیاری از مصاحف و کتب تفسیری به این نام مشهور است[۴].
- «سورۀ لإیلاف قریش»؛ عبارت آغازین این سوره است که در کلام پیامبر(صلّی‌الله علیه وآله) و نیز برخی صحابه و کتب تفسیری از این نام استفاده شده است[۵].
تعداد آیات و کلمات و حروف
- سورۀ قریش چهار آیه دارد[۶].
- سورۀ قریش هفده کلمه دارد[۷]. (لازم به ذکر است اقوال در تعداد کلمات سوره‌های قرآن مختلف است)
- سورۀ قریش هفتاد و سه حرف دارد[۸]. (لازم به ذکر است اقوال در تعداد حروف سوره‌های قرآن مختلف است)
اهداف و آموزه‌ها
محور اصلی سورۀ قریش بیان نعمت‌های الهی برای انگیزش حس سپاس‌گزاری و پرستش است[۹].
محتوا و موضوعات
- سورۀ قریش در حقیقت مکمل سوره فیل محسوب می‌شود و آیات آن دلیل روشنی بر این مطلب است.
- محتوای سورۀ قریش بیان نعمت خداوند بر قریش و الطاف و محبت‌های او نسبت به آنهاست، تا حس شکرگزاری آنها تحریک شود و به عبادت پروردگار این بیت عظیم که تمام شرف و افتخارشان از آن است قیام کنند.
- همانگونه که سوره والضحی و سوره الم نشرح در حقیقت یک سوره محسوب می‌شود، همچنین سورۀ فیل و سورۀ قریش نیز این‌گونه‌اند زیرا که اگر درست در محتوای آن دو دقت کنیم پیوند مطالب آنها به قدری است که می‌تواند دلیل بر وحدت آن دو بوده باشد.
- به همین دلیل برای خواندن یک سوره کامل در هر رکعت از نماز اگر کسی سوره‌های فوق را انتخاب کند باید هر دو را با هم بخواند[۱۰].
فضائل، خواص و ثواب قرائت
- در حدیث ابی‌بن‌کعب است که هر کس سورۀ قریش را قرائت کند خداوند به عدد هر کس که طواف کعبه نموده و معتکف به آن باشد ده حسنه به او عطا فرماید.
- عیاشی به اسناد خودش از مفضل‌بن‌صالح از امام صادق (علیه‌السّلام) روایت کرده که فرمود: «جمع نمی‌شود دو سوره در یک رکعت، مگر الضحی و الم نشرح و الم تر کیف و لایلاف قریش».
- ابی‌العباس از محمد بن علی باقر العلوم (علیه‌السّلام) و یا امام صادق (علیه‌السّلام) روایت کرده که فرمود: «الم تر کیف فعل ربّک و لایلاف قریش یک سوره هستند».
- روایت شده که ابی‌بن‌کعب در مصحف و قرآنش بین آنها بسم اللَّه را که فصل بین دو سوره است نگذاشت.
- عمروبن‌میمون ازدی می‌گوید: «نماز مغرب را پشت سر عمربن‌خطاب خواندم در رکعت اول سوره والتین و الزیتون را خواند و در رکعت دوم سورۀ الم تر کیف و لایلاف قریش را قرائت نمودۀ[۱۱]».
محل نزول و زمان
- سورۀ قریش در مکه بر پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله) اسلام نازل شده است[۱۲].
- تاریخ نزول سورۀ قریش در ما بین هجرت مسلمین به حبشه و اسراء است و بعد از سوره تین نازل شده است[۱۳].
فضای نزول
سورۀ قریش در مقام امتنان بر قبیله قریش است و از آن نتیجه می‌گیرد که باید در مقابل این امتنان، پروردگار کعبه را عبادت کنند که آنها را به برکت کعبه ایمنی بخشیده و از گرسنگی نجات داده است. توضیح اینکه سرزمین مکه محل بی‌آب و علفی است، مردم آنجا مجبور بودند به شام و یمن مسافرت کنند و ما یحتاج خویش را از آن دو محل فراهم آورند و گرنه زندگی برایشان دشوار و طاقت‌فرسا می‌شد. بنابراین آنها در زمستان به یمن مسافرت می‌کردند که محل گرمسیری بود و به آن رحلةالشتاء می‌گفتند و در تابستان به شام سفر می‌کردند که هوای خنکی داشت و به آن رحلةالصیف نام نهاده بودند، اهل مکه در این مسافرت‌ها از شر سارقین و راهزنان ایمن بودند، مردم تا می‌دانستند که این کاروان مال قریش است صدمه نمی‌زدند بلکه کمک هم می‌کردند، گویی این از آن جهت بود که ماجرای اصحاب فیل را شنیده بودند و از مزاحمت به قریش می‌ترسیدند و یا فقط به احترام کعبه آنها را اذیت نمی‌کردند[۱۴].
ویژگی‌ها
- سورۀ قریش از سور مفصلات می‌باشد[۱۵] ابن قتیبه می‌گوید: ... مفصلات سوره‌های کوچکی هستند که بعد از سور مثانی آمده‌اند. اینکه چرا این سوره‌ها را مفصل نامیده‌اند به خاطر کوتاه بودن آنها و اینکه بسیار به واسطه بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِیمِ از یکدیگر جدا شده‌اند[۱۶].
- روایتی است که از رسول خدا[۱۷] نقل شده که فرمود: خداوند هفت سوره طوال را به جای تورات و سوره‌های مئین را به جای انجیل و سوره‌های مثانی را به جای زبور به من داد و پروردگارم مرا با دادن سوره‌های مفصّل فزونی بخشید[۱۸].
- همانگونه که سورۀ و الضحی و سورۀ الم نشرح در حقیقت یک سوره محسوب می‌شود، همچنین است سورۀ فیل و سورۀ قریش چرا که اگر درست در محتوای آن دو دقت کنیم پیوند مطالب آنها بقدری است که می‌تواند دلیل بر وحدت آن دو بوده باشد.
- به همین دلیل برای خواندن یک سوره کامل در هر رکعت از نماز اگر کسی سوره‌های فوق را انتخاب کند باید هر دو را با هم بخواند[۱۹].
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ سید علی‌اکبر قرشی، قاموس قرآن، ج5، ص 306.
- ↑ محمدعلی رضایی اصفهانی، تفسير قرآن مهر، ج 22، ص: 351.
- ↑ محمدطاهر ابن عاشور، التحرير و التنوير، ج 30، ص 485.
- ↑ منيره محمد ناصر الدوسری، أسماء سور القرآن و فضائل‌ها، ص 560.
- ↑ همان، ص 561.
- ↑ ابواسحاق احمد بن محمد ثعلبى نيشابورى، الكشف و البيان، ج 10، ص 299.
- ↑ همان.
- ↑ همان.
- ↑ محمدعلی رضایی اصفهانی، تفسير قرآن مهر، ج 22، ص 352.
- ↑ ناصر مکارم شیرازی و گروه نویسندگان، تفسير نمونه، ج 27، ص 346.
- ↑ حسین نوری همدانی، ترجمه تفسير مجمع‌البيان، ج 27، ص 291.
- ↑ همان.
- ↑ سيد عبدالحجه بلاغی، حجةالتفاسير و بلاغ‌الإكسير، مقدمه اول، ص 37.
- ↑ سید علی‌اکبر قرشی، تفسير احسن‌الحديث، ج 12، ص 364.
- ↑ محمد هادی التمهید فی علوم القرآن، ج1، ص313.
- ↑ همان.
- ↑ حسین نوری همدانی، جامع البيان فی تفسير القرآن، ج 1، ص 34.
- ↑ همان.
- ↑ ناصر مکارم شیرازی و گروه نویسندگان، تفسير نمونه، ج 27، ص 346.
منابع
- سوره قریش، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: ۵ اردیبهشت‌ماه ۱۴۰۱ ش.
