سوره فجر
| سورۀ فجر | |
|---|---|
 | |
 | |
| نام‌های دیگر سوره | سورۀ امام حسین (علیه‌السّلام) |
| شماره سوره | ۸۹ |
| محل نزول | مکه (مکی) |
| جزء | ۳۰ |
| تعداد آیات | ۳۰ |
سورۀ فَجْر، هشتاد و نهمین سوره و از سوره‌های مکی است که در جزء سی‌ام قرآن جای دارد. خداوند در آیۀ اول این سوره به فجر قسم می‌خورد که به معنای سپیده‌دم است و در تفسیرهای روایی، مصداق آن امام مهدی (عجّل‌الله تعالی فرجه‌الشریف)، دوازدهمین امام شیعیان ذکر شده است. سورۀ فجر به سرگذشت قوم عاد و ثمود و فرعون و فساد و طغیان آنان اشاره می‌کند و می‌گوید انسان‌ها در معرض آزمایش الهی قرار دارند؛ اما عده‌ای به دلیل فراموشی نعمت‌های الهی، در این آزمایش شکست می‌خورند. سورۀ فجر به سورۀ امام حسین (علیه‌السّلام) نیز شهرت دارد و در احادیث آمده است که منظور از «نفس مطمئنه» در آیات پایانیِ آن، امام حسین (علیه‌السّلام) است. در روایات نقل شده است که هر کسی این سوره را در شب‌های دهگانه تلاوت کند، خداوند او را می‌بخشد و اگر در بقیه روزها تلاوت کند، نوری در قیامت همراه او خواهد بود. سورۀ فجر از جمله سوره‌هایی است که بر ضریح کنونی امام حسین (علیه‌السّلام) حک شده است.
نام‌گذاری
این سوره را فجر می‌نامند، زیرا با سوگند خداوند به فجر (سپیده دم) آغاز می‌شود[۱].
محل و ترتیب نزول
- سورۀ فجر از سوره‌های مکی و در ترتیب نزول، دهمین سوره‌ای است که بر پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله) نازل شده است[۲].
- این سوره در چینش کنونی مُصحَف، هشتاد و نهمین سوره است و در جزء سی‌ام قرآن قرار دارد.
تعداد آیات و کلمات
- سورۀ فجر، ۳۰ آیه، ۱۳۹ کلمه و ۵۸۴ حرف دارد.
- این سوره از سوره‌های مفصلات (دارای آیات کوتاه) است و با پنج سوگند آغاز می‌شود[۳].
سورۀ امام حسین (علیه‌السّلام)
سورۀ فجر به سورۀ امام حسین (علیه‌السّلام) مشهور شده است[۴]. چراکه بر پایه حدیثی از امام صادق (علیه‌السّلام) می‌فرماید: 
يَا أَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ [فجر–27] 
(ای جان آرام گرفته و اطمینان یافته!) منظور از «نفس مطمئنه» (جان آرام گرفته) امام حسین (علیه‌السّلام) است[۵].
همچنین، یکی از تفسیرهای «لیالٍ عشر» (شب‌های دهگانه) یعنی ده شب آغازین محرم بیان شده است[۶]. سورۀ فجر از جمله سوره‌هایی است که بر روی ضریح کنونی امام حسین (علیه‌السّلام) (نصب‌شده در سال ۱۳۹۱ش) حک شده است[۷].
محتوا
سورۀ فجر به سرگذشت قوم عاد و نیز ارم ذات العماد (باغ بهشت‌آسای ستون‌دار) و قوم ثمود، قوم فرعون و فساد و طغیان آنان اشاره و این نکته را یادآوری می‌کند که انسان در معرض آزمایش الهی قرار دارد و با نعمت و محنت، آزمایش می‌شود. سپس علت‌های شکست انسان‌های بی‌ایمان را در این آزمایش بیان می‌کند و به فرارسیدن روز جزا اشاره می‌کند که در آن روز بی‌ایمانان، با مشاهده آثار جهنم پند می‌گیرند، اما پندی که بی‌فایده و دیرهنگام است[۸].
فضایل سوره
- دربارۀ فضیلت تلاوت سورۀ فجر در تفسیر مجمع البیان از پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله) نقل شده است که هر کسی سورۀ فجر را در شب‌های دهگانه تلاوت کند، خداوند او را می‌بخشد و اگر در بقیه روزها تلاوت کند، نوری در قیامت همراه او خواهد بود[۹].
- همچنین از امام صادق (علیه‌السّلام) نقل شده است که سورۀ فجر را در نمازهای واجب و مستحب بخوانید که سورۀ حسین بن علی (علیه‌السّلام) است. پس هر کسی آن را قرائت کند، در بهشت با او در یک رتبه است[۱۰].
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ بهاءالدین خرمشاهی، دانش‌نامه قرآن و قرآن‌پژوهی، سال ۱۳۷۷ ش، ج ۲، ص ۱۲۶۳.
- ↑ محمدهادی معرفت، آموزش علوم قرآن، سال ۱۳۷۱ ش، ج ۱، ص ۱۶۶.
- ↑ بهاءالدین خرمشاهی، دانش‌نامه قرآن و قرآن‌پژوهی، سال ۱۳۷۷ ش، ج ۲، ص ۱۲۶۳-۱۲۶۴.
- ↑ جواد محدثی، فرهنگ عاشورا، سال ۱۳۸۸ ش، ص ۲۵۱.
- ↑ علامه مجلسی، بحار الانوار، سال ۱۴۰۳ ق، ج ۲۴، ص ۹۳.
- ↑ ناصر مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، سال ۱۳۷۴ ش، ج ۲۶، ص ۴۳۹.
- ↑ همه چیز درباره ضریح جدید امام حسین(ع).
- ↑ بهاءالدین خرمشاهی، دانش‌نامه قرآن و قرآن‌پژوهی، سال ۱۳۷۷ ش، ج ۲، ص ۱۲۶۳-۱۲۶۴.
- ↑ شیخ طبرسی، مجمع البیان، سال ۱۳۷۲ ش، ج ۱۰، ص ۷۳۰.
- ↑ همان.
منابع
- خرمشاهی، بهاءالدین، دانش‌نامه قرآن و قرآن‌پژوهی، سال ۱۳۷۷ ش، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 12 آبان‌ماه 1405 ش.
- معرفت، محمدهادی، آموزش علوم قرآن، سال ۱۳۷۱ ش، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 12 آبان‌ماه 1405 ش.
- محدثی، جواد، فرهنگ عاشورا، سال ۱۳۸۸ ش، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 12 آبان‌ماه 1405 ش.
- علامه مجلسی، بحار الانوار، سال ۱۴۰۳ ق، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 12 آبان‌ماه 1405 ش.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، سال ۱۳۷۴ ش، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 12 آبان‌ماه 1405 ش.
- شیخ طبرسی، مجمع البیان، سال ۱۳۷۲ ش، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 12 آبان‌ماه 1405 ش.
