پرش به محتوا

سوره تکاثر

از ویکی‌وحدت
سورۀ تکاثر
نام‌های دیگر سورهسورۀ المُغَیرَه
شماره سوره۱۰۲
محل نزولمکه (مکی)
جزء۳۰
تعداد آیات۸

سورۀ تَکاثُر، صد و دومین سوره و از سوره‌های مکی است که در جزء سی‌ام قرآن جای دارد. واژۀ تکاثر که در آیۀ اول این سوره به چشم می‌خورد، به‌ معنای چشم و هم‌چشمی در مال‌اندوزی و بزرگی است و به‌ همین دلیل، این سوره را تکاثر نامیده‌اند. این سوره کسانی را که در مال، فرزند و یاور به یکدیگر فخر می‌فروشند، توبیخ می‌کند و می‌گوید اینان به‌زودی دربارۀ نعمت‌هایی که در اختیار آنان گذاشته شده، بازخواست می‌شوند. در فضیلت تلاوت این سوره نقل شده، قرائت آن همچون قرائت هزار آیه از قرآن است.

نام‌گذاری

این سوره را تکاثر می‌نامند؛ زیرا این کلمه در اولین آیۀ آن آمده‌ است[۱]. تکاثر یعنی چشم‌ و هم‌چشمی و مسابقه‌دادن با یکدیگر در فراوانی مال و عزت جایگاه اجتماعی[۲]. سیوطی در الدرالمنثور نقل کرده که اصحاب پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله) به این سوره «المُغَیرَه» هم می‌گفتند[۳].

ترتیب و محل نزول

  1. سورۀ تکاثر از سوره‌های مکی و در ترتیب نزول، شانزدهمین سوره‌ای است که بر پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله) نازل شده است.
  2. این سوره در چینش کنونی مُصحَف، صد و دومین سوره است[۴] و در جزء ۳۰ قرآن جای دارد.
  3. المیزان به تناسب سیاق و نظم حاکم بر آیات مکی و مدنی بودن سوره را احتمال داده است[۵].

تعداد آیات و دیگر ویژگی‌ها

سورۀ تکاثر، ۸ آیه، ۲۸ کلمه، و ۱۲۳ حرف دارد. این سوره از نظر حجمی، جزء سوره‌های مُفَصَّلات (دارای آیات کوتاه) است[۶].

محتوا

سورۀ تکاثر مردم را به‌ دلیل مسابقه‌گذاشتن در جمع‌کردن مال، فرزند و یاور توبیخ می‌کند؛ خصلتی که آنان را از خداوند و سعادت واقعی غافل می‌کند. این سوره همچنین تهدید می‌کند چنین افرادی خیلی زود نتیجه این سرگرمی‌های بیهوده را می‌بینند و در آینده‌ای نزدیک دربارۀ نعمت‌هایی که در اختیار آنان گذاشته شده، بازخواست می‌شوند[۷]. واژۀ تکاثر دو بار در قرآن بکار رفته است هم در سورۀ تکاثر و هم در سورۀ حدید آیۀ ۲۰، یکی از مفسرین معتقد است که در واژۀ تکاثر، استمرار لحاظ شده است[۸]. بر این اساس، آنچه در سورۀ تکاثر مورد نکوهش شدید قرار گرفته است، مداومت و استمرار بر فخر فروشی و کسب عزت و موقعیت اجتماعی در پرتو دارایی و تعداد نفرات است.

فضایل سوره

  1. دربارۀ فضیلت تلاوت سورۀ تکاثر، در روایات آمده است اگر کسی آن را قرائت کند، خداوند دربارۀ نعمت‌هایی که در دنیا به او است، او را بازخواست نمی‌کند و گویی هزار آیه از قرآن را قرائت کرده است[۹].
  2. همچنین از امام صادق (علیه‌السلام) روایت شده است که هر کسی سورۀ تکاثر را در نمازهای واجب خود بخواند، خداوند برای او ثواب صد و اگر در نمازهای مستحبی بخواند، ثواب پنجاه شهید را می‌نویسد و در نماز واجبش، چهل صف از ملائکه با او نماز می‌گزارند در برخی روایات نیز برای این سوره، خواصی ذکر شده که در امان ماندن قاری آن تا غروب روز بعد، از جملۀ آنهاست[۱۰].
  3. همچنین در کتاب الدرّالمنثور از پیامبر خدا (صلّی‌الله علیه وآله) نقل شده است که هر کسی سورۀ تکاثر را هنگام خواب و با نیت صادق قرائت کند، ۷۰ هزار حسنه به او داده، ۷۰ هزار گناه از او پاک و ۷۰ هزار درجه به او عطا می‌شود.
  4. قرائت‌کنندۀ این سوره می‌تواند خانواده، همسایه و دوستانش را شفاعت کند و خداوند سختی‌های برخورد با فرشتگان، نکیر و منکر را برای او هموار می‌کند[۱۱]. یکی از اقسام نماز لیلة الدفن این است که در رکعت نخست پس از سوره حمد، دو بار سوره توحید و در رکعت دوم پس از سوره حمد، ۱۰ بار سورۀ تکاثر خوانده شود[۱۲].

جستارهای وابسته

پانویس

  1. ↑ بهاءالدین خرمشاهی، دانش‌نامه قرآن و قرآن‌پژوهی، ج ۲، ص ۱۲۶۷.
  2. ↑ راغب اصفهانی، مفردات الفاظ القرآن، ذیل واژۀ «کثر».
  3. ↑ جلال‌الدین سیوطی، الدرّالمنثور، ج ۸، ص ۵۰۹.
  4. ↑ محمدهادی معرفت، آموزش علوم قرآن، سال ۱۳۷۱ ش، ج ۲، ص ۱۶۶.
  5. ↑ سید محمدحسین طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، ج ۲۰، ص ۳۵۱.
  6. ↑ بهاءالدین خرمشاهی، دانش‌نامه قرآن و قرآن‌پژوهی، ج ۲، ص ۱۲۶۷.
  7. ↑ سید محمدحسین طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، سال ۱۹۷۴ م، ج ۲۰، ص ۳۵۱ - ۳۵۲.
  8. ↑ حسن مصطفوی، التحقيق فی كلمات القرآن الكريم، ج ۱۰، ص ۲۷.
  9. ↑ شیخ طبرسی، مجمع البیان، سال ۱۳۷۲ ش، ج ۱۰، ص ۸۱۰.
  10. ↑ سید هاشم بحرانی، البرهان فی تفسیرالقرآن، سال ۱۴۱۶ ق، ج ۵، ص ۷۴۳.
  11. ↑ جلال‌الدین سیوطی، الدرّالمنثور، ج ۶ ، ص ۶۸۶.
  12. ↑ شیخ عباس قمی، مفاتیح الجنان، نماز های مستحبه.

منابع

  • خرمشاهی، بهاءالدین، دانش‌نامه قرآن و قرآن‌پژوهی، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب:‏ ‏19 مهرماه 1405 ش.
  • راغب اصفهانی، مفردات الفاظ القرآن، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب:‏ ‏19 مهرماه 1405 ش.
  • سیوطی، جلال‌الدین، الدرّالمنثور، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب:‏ ‏19 مهرماه 1405 ش.
  • معرفت، محمدهادی، آموزش علوم قرآن، سال ۱۳۷۱ ش، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب:‏ ‏19 مهرماه 1405 ش.
  • طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب:‏ ‏19 مهرماه 1405 ش.
  • مصطفوی، حسن، التحقيق فی كلمات القرآن الكريم، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب:‏ ‏19 مهرماه 1405 ش.
  • شیخ طبرسی، مجمع البیان، سال ۱۳۷۲ ش، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب:‏ ‏19 مهرماه 1405 ش.
  • بحرانی، سید هاشم، البرهان فی تفسیرالقرآن، سال ۱۴۱۶ ق، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب:‏ ‏19 مهرماه 1405 ش.
  • قمی، شیخ عباس، مفاتیح الجنان، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب:‏ ‏19 مهرماه 1405 ش.