سوره نبأ
| سورۀ نبأ | |
|---|---|
| نامهای دیگر سوره |
|
| شماره سوره | ۷۸ |
| محل نزول | مکه (مکی) |
| جزء | ۳۰ |
| تعداد آیات | ۴۰ |
سورۀ نبأ، هفتاد و هشتمین سوره و از سورههای مکی است که جزء سیام قرآن با آن آغاز میشود. به همیندلیل، این جزء را عَمّ جزء نامیدهاند. این سوره را به این مناسبت نَبَأ مینامند که آیۀ دوم آن از نبأ عظیم سخن میگوید.
عَنِ النَّبَإِ الْعَظِيمِ [سوره نبأ–2]
؛ از آن خبر بزرگ [قیامت کبری].
سورۀ نبأ، دربارۀ روز قیامت و حوادث آن سخن میگوید و جایگاه و حالات گناهکاران و نیکوکاران را در آن روز توصیف میکند. از آیات مشهور آن، آیات ۳۱ به بعد است که سرگذشت متقین را در قیامت بیان میکند. در روایات، مراد از متقین در این آیه، امیرالمؤمنین (علیهالسّلام) معرفی شده است. در فضیلت تلاوت سورۀ نبأ آمده است که هر کسی آن را بخواند و حفظ کند، حساب او در قیامت چنان سریع انجام میشود که زمان آن، به مقدار خواندن یک نماز خواهد بود.
نامگذاری
این سوره را به این مناسبت نَبَأ مینامند که آیۀ دوم آن از نبأ عظیم یعنی خبری بزرگ و مهم سخن میگوید. نبأ به معنای خبر[۱] یا خبر مفید است[۲]. نامهای دیگر این سوره، عَمَّ به معنای از چه چیزی و تَسائُل از یکدیگر پرسیدن، است؛ زیرا با «عم یتسائلون» آغاز میشود. نام چهارم این سوره، مُعصِرات به معنای ابرهای متراکم است؛ زیرا این کلمه در آیه چهاردهم آن، به کار رفته است[۳]. مجموعهای که در بردارندۀ سورههای جزء سیام قرآن است که با عنوان عمّ جزء شناخته و در مکتبخانههای سنتی آموزش قرآن از آن استفاده میشد. دهخدا در تعریف عم جزء مینویسد: جزء سی ام ، یعنی قسمتی از قرآن از سورۀ عم یتسائلون سوره ٔ ۷۸ تا پایان آن سورۀ ۱۱۴. این جزء معمولاً برای آموزش اطفال نوشته یا چاپ میشد[۴].
محل و ترتیب نزول
- سورۀ نبأ از سورههای مکی قرآن است.
- این سوره در ترتیب نزول، هشتادمین سورهای است که بر پیامبر (صلّیالله علیه وآله) نازل شده است.
- این سوره در چینش کنونی مصحف، هفتاد و هشتمین سوره است[۵] و در آغاز جزء سیام یعنی آخرین جزء قرآن قرار دارد. به همینجهت، این جزء با نام همین سوره یعنی «جزء عم» مشهور شده است[۶].
تعداد آیات و کلمات
- سورۀ نبأ، ۴۰ آیه، ۱۷۴ کلمه و ۷۹۷ حرف دارد.
- این سوره، از سورههای مفصلات (دارای آیات کوتاه) است[۷].
محتوا
- سورۀ نبأ دربارۀ یک خبر و حادثۀ بزرگ یعنی قیامت سخن میگوید و بر حقیقت و تردیدناپذیری آن استدلال میکند.
- آغاز سوره چنین است که مردم از یکدیگر دربارۀ خبر قیامت میپرسند، سپس خداوند با لحنی تهدیدآمیز میفرماید: به زودی از آن آگاه میشوند[۸].
- در ادامهٔ سوره، برای اثبات حقانیت روز قیامت، چنین بیان شده است که عالم با تدبیر حکیمانهاش بهترین و روشنترین دلیل است بر اینکه بعد از این دنیای فناپذیر، دنیایی ثابت و باقی خواهد بود و قیامت، روز جزاست نه عمل. سپس حوادث آن روز توصیف شده است که مردم همگی در آن احضار و طغیانگران با عذابی دردناک روبرو شده پرهیزکاران در نعمتی ماندگار، غرق میشوند[۹].
فضایل
- در تفسیر مجمع البیان دربارۀ فضیلت تلاوت سورۀ نبأ از پیامبر (صلّیالله علیه وآله) نقل شده است که هر کسی سورۀ عم یتسائلون را بخواند، خداوند در قیامت او را از نوشیدنی خنک و گوارای بهشتی، سیراب میکند.
- همچنین از امام صادق (علیهالسّلام) روایت شده است کسی که همه روزه «سورۀ عم یتسائلون» را قرائت کند، سال تمام نمیشود مگر اینکه خانه خدا را زیارت میکند[۱۰].
- در حديثی ديگر از رسول خدا (صلّیالله علیه وآله) آمده است که هر کسی آن را بخواند و حفظ کند، حساب او در قیامت چنان سریع انجام میشود که به مقدار خواندن یک نماز خواهد بود[۱۱].
- همچنین در روایات آمده است که پیامبر (صلّیالله علیه وآله)، سورۀ نبأ را جزء سورههایی برشمرده که مویش را سپید کردند.
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ علی اکبر دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه نبأ.
- ↑ راغب اصفهانی، المفردات، سال ۱۴۱۲ ق، ج ۱، ص ۷۸۸.
- ↑ بهاءالدین خرمشاهی، دانشنامه قرآن و قرآنپژوهی، «سوره نبأ»، ج ۲، ص ۱۲۶۰ - ۱۲۶۱.
- ↑ علی اکبر دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه عم جزء.
- ↑ محمدهادی معرفت، آموزش علوم قرآن، سال ۱۳۷۱ ش، ج ۱، ص ۱۶۷.
- ↑ بهاءالدین خرمشاهی، دانشنامه قرآن و قرآنپژوهی،«سوره نبأ»، ج ۲، ص ۱۲۶۰ - ۱۲۶۱.
- ↑ همان.
- ↑ محمد حسین طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، سال ۱۹۷۴ م، ج ۲۰، ص ۱۵۸.
- ↑ همان.
- ↑ شیخ طبرسی، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، سال ۱۳۷۲ش، ج ۱۰، ص ۶۳۷.
- ↑ ناصر مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، سال ۱۳۷۴ ش، ج ۲۶، ص ۴.
منابع
- دهخدا، علی اکبر، لغتنامه، ذیل واژه نبأ، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 25 آبانماه 1405 ش.
- راغب اصفهانی، المفردات، سال ۱۴۱۲ ق، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 25 آبانماه 1405 ش.
- خرمشاهی، بهاءالدین، دانشنامه قرآن و قرآنپژوهی، «سوره نبأ»، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 25 آبانماه 1405 ش.
- معرفت، محمدهادی، آموزش علوم قرآن، سال ۱۳۷۱ ش، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 25 آبانماه 1405 ش.
- طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، سال ۱۹۷۴ م، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 25 آبانماه 1405 ش.
- شیخ طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، سال ۱۳۷۲ ش، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 25 آبانماه 1405 ش.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، سال ۱۳۷۴ ش، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 25 آبانماه 1405 ش.