سوره نحل
| سورهٔ نحل | |
|---|---|
| نامهای دیگر سوره | سورهٔ نِعَم |
| شماره سوره | ۱۶ |
| محل نزول | مکه (مکی) |
| جزء | ۱۴ |
| تعداد آیات | ۱۲۸ |
سورهٔ نحل، شانزدهمین سوره و از سورههای مکی است که در جزء چهاردهم قرآن قرار دارد. این سوره را نحل نامیدهاند؛ زیرا به کلمۀ نحل (زنبور عسل) و الهام خداوند به این حشره هوشمند اشاره میکند. سخن از نعمتهای خداوند، اشاره به معاد و دلایل توحید و عظمت خالق از موضوعات مطرح شده در این سوره است. سورهٔ نحل، به عدل، احسان، هجرت و جهاد توصیه و از ظلم و ستم و پیمانشکنی نهی میکند. حرام بودن خوردن شراب، گوشت مردار، گوشت خوک و خون، از جمله احکام عملی مطرح شده در این سوره است. از پیامبر (صلیالله علیه وآله) روایت شده است که هر كسی سورهٔ نحل را قرائت كند، خداوند به دلیل نعمتهایى كه در دنیا به او داده، او را بازخواست نخواهد كرد. همچنین در امان ماندن از وسوسۀ ابلیس و لشکریانش، از خواص تلاوت این سوره بیان شده است.
نامگذاری
نام مشهور این سوره، نحل است. به این دلیل که در آیهٔ ۶۸ آن، به کلمه نحل (زنبور عسل) اشاره شده است. سورهٔ نحل را همچنین سورهٔ نِعَم (جمع نعمت) نامیدهاند؛ چرا که محور اصلی آن، بیان نعمتهای الهی است[۱].
ترتیب و محل نزول
- سورهٔ نحل جزء سورههای مکی قرآن و در ترتیب نزول، هفتادمین سورهای است که بر پیامبر (صلیالله علیه وآله) نازل شده است.
- این سوره در چینش کنونی مصحف، شانزدهین سوره است[۲] در جزء ۱۴ قرآن جای دارد.
محتوا
تفسیر نمونه، محتوای سورهٔ نحل را در موارد زیر خلاصه کرده است:
- بخش بزرگی از سورهٔ نحل دربارۀ نعمتهای خداوند است. این نعمتها شامل باران، نور آفتاب، انواع گیاهان، میوهها، مواد غذایی و چهارپایان میشود.
- بیان دلایل توحید و عظمت خدا، سخن از معاد و تهدید مشرکان و مجرمان.
- بیان احکام مختلفی همچون فرمان به عدل، احسان، هجرت، جهاد، نهی از فحشا و منکر، ظلم و ستم و پیمانشکنی. همچنین به شکرگزاری از نعمتها دعوت و حضرت ابراهیم، بندهای شکرگزار معرفی شده است.
- سخن از بدعتهای مشرکان (تحریم برخی از حیوانات که در واقع حرام نبودند و استناد آن تحریم به خداوند).
- بیمدادن به انسان از وسوسهٔ شیطان[۳].
- تفسیر المیزان غرض سوره را بیان این واقعیت می داند که غلبۀ دین حق (دین توحیدی اسلام) قطعی است، زیرا الله یگانه معبود شایسته پرستش است که هستی آفرین است و آن را تدبیر می کند و تمام نعمتها از آنِ اوست و دین او تنها دینی است که باید بدان ملتزم و پایبند بود[۴].
فضایل
- از پیامبر اکرم (صلیالله علیه وآله) نقل شده است که هر كسی این سوره را بخواند، خداوند بابت نعمتهایى كه در دنیا به او داده، بازخواستش نخواهد كرد و اگر در همان روز یا شبى كه این سوره را خوانده بمیرد، پاداش او مثل پاداش کسی است که با وصیت نیكو و پسندیده از دنیا رفته است.
- از امام باقر (علیهالسّلام) نیز روایت شده است که هر كسی سورهٔ نحل را در هر ماه بخواند، در دنیا زیان نبیند و هفتاد نوع بلا - كه آسانترین آنها جنون و جذام و پیسى است - از او دور خواهد شد و جاى او در بهشت عدن است كه در وسط بهشتهاى دیگر قرار دارد.
- طبرسی در مكارم الاخلاق برای تلاوت این سوره، خواصی چون در امان ماندن از ابلیس و لشكریان و پیروانش نقل کرده است.
جستارهای وابسته
پانویس
منابع
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیرنمونه، سال ۱۳۷۴ ش، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 26 آبانماه 1405 ش.
- معرفت، محمدهادی، التمهید فی علوم القرآن، سال ۱۳۷۱ ش، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 26 آبانماه 1405 ش.
- طباطبایی، محمدحسين، المیزان فی تفسیر القرآن، سال ۱۳۹۱ ق، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 26 آبانماه 1405 ش.