سوره عبس
| سورۀ عبس | |
|---|---|
 | |
 | |
| نام‌های دیگر سوره |
|
| شماره سوره | ۸۰ |
| محل نزول | مکه (مکی) |
| جزء | ۳۰ |
| تعداد آیات | ۴۲ |
سورۀ عَبَس، هشتادمین سوره و از سوره‌های مکی است که در جزء سی‌ام قرآن قرار دارد. این سوره را عَبَسَ می‌نامند، زیرا با کلمۀ عَبَسَ، ( چهره درهم كشيده) آغاز شده است. این سوره دربارۀ ارزش و اهمیت قرآن، ناسپاسی انسان در برابر نعمت‌های پروردگارش و حوادث تکان‌دهنده قیامت و سرنوشت انسان‌ها در آن روز سخن می‌گوید. در آیات ابتدایی این سوره، خداوند کسی را که با فرد نابینا با ترش‌رویی برخودر کرد، توبیخ می‌کند. اما دربارۀ اینکه فرد توبیخ شده، پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله) بوده یا شخصی دیگر، بین مفسران اختلاف است. از آیات مشهور این سوره، آیات ۳۴ تا ۳۷ است که صحنه محشر را توصیف می‌کند و می‌گوید که انسان‌ها در آن روز هولناک، حتی از نزدیکان‌شان (برادر، پدر، مادر، همسر و فرزند) نیز فرار می‌کنند. در روایات آمده است که هر کسی سورۀ عبس را تلاوت کند، روز قیامت در حالی محشور خواهد شد كه شادمان و خندان است.
نام‌گذاری
این سورۀ را عَبَس (به معنای ترش‌رویی) نامیدند؛ زیرا که با همین کلمه شروع شده است. از دیگر نام‌های این سوره، أعمی و سَفَرَه است که اولی در آیۀ دوم و دومی در آیۀ پانزدهم آمده است. «اعمیٰ» به معنای نابیناست و «سَفَرَه» که جمع سفیر است، اشاره به فرشتگانی دارد که اعمال آدمی را ثبت می‌کنند[۱].
محل و ترتیب نزول
- سورۀ عبس جزو سوره‌های مکی و در ترتیب نزول بیست و چهارمین سوره‌ای است که بر پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله) نازل شده است.
- این سوره در چینش کنونی مُصحَف، هشتادمین سوره است[۲] و در جزء سی‌ام قرآن جای دارد.
تعداد آیات و دیگر ویژگی‌ها
- سورۀ عبس ۴۲ آیه، ۱۳۳ کلمه و ۵۵۳ حرف دارد.
- این سوره به لحاظ حجمی جزو سوره‌های مفصلات (دارای آیات کوتاه) و نسبتاً کوچک است[۳].
محتوا
تفسیر المیزان یکی از اغراض سورۀ عبس را عتاب و توبیخ کسانی دانسته که اغنیا و بهره‌مندان از نعمت را (که گرفتار غرور و سرمستی شده‌اند)، بر ناتوانان، مومنان مسکین و فقیر مقدم می‌دارند و بر همین اساس، اهل دنیا را بر اهل آخرت ترجیح می‌دهند. تفسیر نمونه مدعی است که سورۀ عبس در عین کوتاهی، از مسائل مختلفی بحث می‌کند و تکیه خاصی بر مسأله معاد دارد و محتوای آن را در پنج موضوع می‌توان خلاصه کرد:
- عتاب شدید خداوند درباره کسی است که در برابر مرد نابینای حقیقت‌جو برخورد مناسبی نداشت.
- ارزش و اهمیت قرآن مجید.
- کفران و ناسپاسی انسان در برابر نعمت‌های خداوند.
- بیان گوشه‌ای از نعمت‌های خداوند برای تحریک حس شکرگذاری بشر.
- اشاره به قسمت‌های تکان‌دهنده‌ای از حوادث قیامت و سرنوشت مؤمنان و کفار در آن روز[۴].
فضایل سوره
- در فضیلت تلاوت این سوره از پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله) نقل شده است که هر كسی سورۀ عبس را قرائت کند، در روز قیامت در حالی محشور خواهد شد كه شادمان و خندان است[۵].
- از امام صادق (علیه‌السّلام) نیز نقل شده است که قاری سورۀ عبس، در بهشت زیر پرچم (رحمت) و سایۀ خداوند و مشمول كرامت خداوند خواهد بود و این كار برای خداوند کوچک و آسان است[۶].
- همچنین از امام صادق (علیه‌السّلام) نقل شده است که هر كسی هنگام بارش باران این سوره را بخواند، خداوند به تعداد قطره‌های آن، گناهانش را می‌آمرزد[۷].
- در برخی از روایات، برای قرائت این سوره خواصی چون در امان ماندن مسافران از خطرات[۸] و پیدا شدن گمشده[۹] بیان شده است.
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ بهاءالدین خرمشاهی، دانشنامه قرآن و قرآن‌پژوهی، سال ۱۳۷۷ ش، ج ۲، ص ۱۲۶۱.
- ↑ محمد هادی معرفت، آموزش علوم قرآن، سال ۱۳۷۱ ش، ج ۱، ص ۱۶۶.
- ↑ بهاءالدین خرمشاهی، دانشنامه قرآن و قرآن‌پژوهی، سال ۱۳۷۷ ش، ج ۲، ص ۱۲۶۱.
- ↑ ناصر مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، سال ۱۳۷۱ ش، ج ۲۶، ص ۱۲۱ .
- ↑ شیخ طبرسی، مجمع البیان، سال ۱۳۷۲ ش، ج ۱۰، ص ۶۶۱.
- ↑ شیخ صدوق، ثواب الاعمال، سال ۱۳۸۲ ش، ص ۱۲۱.
- ↑ محدث نوری، مستدرک الوسایل، سال ۱۴۰۸ ق، ج ۶، ص ۲۱۰.
- ↑ سید هاشم بحرانی، البرهان فی تفسیر القرآن، سال ۱۴۱۵ ق، ج ۵، ص ۵۸۱.
- ↑ ابراهیم کفعمی، مصباح، ۱۴۲۳ ق، ص ۱۸۲.
منابع
- خرمشاهی، بهاءالدین، دانشنامه قرآن و قرآن‌پژوهی، سال ۱۳۷۷ ش، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 10 آبان‌ماه 1405 ش.
- معرفت، محمد هادی، آموزش علوم قرآن، سال ۱۳۷۱ ش، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 10 آبان‌ماه 1405 ش.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، سال ۱۳۷۱ ش، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 10 آبان‌ماه 1405 ش.
- شیخ طبرسی، مجمع البیان، سال ۱۳۷۲ ش، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 10 آبان‌ماه 1405 ش.
- شیخ صدوق، ثواب الاعمال و عقاب الاعمال، سال ۱۳۸۲ ش، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 10 آبان‌ماه 1405 ش.
- محدث نوری، مستدرک الوسایل، سال ۱۴۰۸ ق، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 10 آبان‌ماه 1405 ش.
- بحرانی، هاشم، البرهان فی تفسیر القرآن، سال ۱۴۱۵ ق، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 10 آبان‌ماه 1405 ش.
- کفعمی، ابراهیم، مصباح، سال ۱۴۲۳ ق، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 10 آبان‌ماه 1405 ش.
