سوره اعلی
| سورۀ اعلی | |
|---|---|
 | |
 | |
| شماره سوره | ۸۷ |
| محل نزول | مکه (مکی) |
| جزء | ۳۰ |
| تعداد آیات | ۱۹ |
سورۀ اَعلیٰ، هشتاد و هفتمین سوره و از سوره‌های مکی قرآن می‌باشد که در جزء سی‌ام قرآن جای گرفته است. نام سورۀ (اعلی) از آیۀ اول آن گرفته شده و به معنای «برتر» است. آیات ابتدایی سوره، پیامبر (صلّی‌الله علیه و آله) را به تسبیح خداوند فرا می‌خواند و سپس هفت صفت برای خداوند برمی‌شمرد و در ادامه از مؤمنان خاشع و کافران شقی و عوامل سعادت و شقاوت این دو گروه سخن می‌گوید. پیامبر (صلّی‌الله علیه و آله) در فضیلت تلاوت این سوره فرمود: هر کسی این سوره را بخواند، خداوند به ازای هر حرفی که بر ابراهیم، موسی و محمد (صلّی‌الله علیه وآله) نازل کرده، ده حسنه پاداش می‌دهد. همچنین در روایات آمده است که پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله) این سوره را دوست می‌داشت.
نام‌گذاری
سورۀ اَعلیٰ را به این مناسبت «اَعلیٰ» می‌نامند که با تسبیح پروردگار بلندمرتبه آغاز می‌شود[۱]. اعلی به معنای برتر، بلند و بالای هر چیزی است[۲].
محل و ترتیب نزول
- سورۀ اعلیٰ جزو سوره‌های مکی و در ترتیب نزول هشتمین سوره‌ای است که بر پیامبر (صلّی‌الله علیه و آله) نازل شده است.
- این سوره در چینش کنونی مُصحَف، هشتاد و هفتمین سوره است[۳] و در جزء سی‌ام قرآن قرار دارد.
- علامه طباطبایی نویسندۀ تفسیر المیزان معتقد است که ۱۳ آیه این سوره مکی است، ولی آیات ۱۴ تا آخر این سوره چون دربارۀ روزه و لوازمش مثل زکات فطره و نماز عید است، نشان می‌دهد که این آیات در مدینه نازل شده است، زیرا روزه در مدینه واجب شده است. وی همچنان تأکید می‌کند روایاتی که سوره را مکی دانسته‌اند، منظورشان همان آیات سیزده‌گانه است[۴].
تعداد آیات و دیگر ویژگی‌ها
- سورۀ اعلیٰ ۱۹ آیه، ۷۲ کلمه و ۲۹۶ حرف دارد.
- جزء سوره‌های مُفَصّلات (دارای آیات کوچک و متعدد) و آخرین سوره از سوره‌های مُسَبّحات (آغازشده با تسبیح الهی) است[۵].
محتوا
- المیزان محور اصلی سوره را توحید و تأکید بر جایگاه والای ذات الهی و نیز وعده‌های خداوند دربارۀ پیامبر (صلّی‌الله علیه و آله) و تأییدات او دانسته است[۶].
- از دیدگاه تفسیر نمونه، سورۀ اعلیٰ از دو بخش تشکیل شده است:
- روی سخن در بخش نخست به شخص پیامبر (صلّی‌الله علیه و آله) است و دستورهایی دربارۀ تسبیح خداوند و ادای رسالت به آن حضرت می‌دهد. همچنین، اوصاف هفت‌گانه خداوند در این بخش آمده است.
- در بخش دوم، خداوند از مؤمنان خاشع و کافران شقی سخن می‌گوید و عوامل سعادت و شقاوت این دو گروه را بیان می‌کند[۷].
فضایل سوره
- در تفسیر مجمع البیان از پیامبر (صلّی‌الله علیه و آله) نقل شده است هر کسی این سوره را بخواند، خداوند به ازای هر حرفی که بر ابراهیم (علیه‌السّلام)، موسی (علیه‌السّلام) و محمد (صلّی‌الله علیه و آله) نازل کرده، ده حسنه پاداش می‌دهد. همچنین از امیرالمؤمنین علی (علیه‌السّلام) نقل شده است که پیامبر (صلّی‌الله علیه و آله) این سوره را دوست می‌داشت و میکائیل نخستین کسی بود که «سبحان ربی الاعلی» گفت.
- از ابن عباس روایت شده است که هرگاه پیامبر (صلّی‌الله علیه و آله) سورۀ اعلی را می‌خواند «سبحان ربی الاعلی» می‌گفت.
- از امام صادق (علیه‌السّلام) نیز نقل شده است که می‌فرمود: هر کسی که سورۀ اعلی را در فرائض (نماز واجب) یا نوافل خود بخواند، روز قیامت به او گفته می‌شود با خواست و مشیت خداوند از هر یک از درهای بهشت می‌خواهی وارد شو.
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ بهاءالدین خرمشاهی، دانش‌نامه قرآن و قرآن‌پژوهی، سال ۱۳۷۷ ش، ج ۲، ص ۱۲۶۳.
- ↑ علی اکبر دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه اعلی.
- ↑ محمدهادی معرفت، آموزش علوم قرآن، سال ۱۳۷۱ ش، ج ۱، ص ۱۶۶.
- ↑ سید محمدحسین طباطبایی، المیزان، ج ۲۰، ص ۲۶۴.
- ↑ بهاءالدین خرمشاهی، دانش‌نامه قرآن و قرآن‌پژوهی، سال ۱۳۷۷ ش، ج ۲، ص ۱۲۶۳.
- ↑ سید محمدحسین طباطبایی، المیزان، ج ۲۰، ص ۲۶۱.
- ↑ ناصر مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، سال ۱۳۶۶ ش، ج ۲۶، ص ۳۸۰.
منابع
- خرمشاهی، بهاءالدین، دانش‌نامه قرآن و قرآن‌پژوهی، سال ۱۳۷۷ ش، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 11 مهرماه 1405 ش.
- دهخدا، علی اکبر، لغت‌نامه، ذیل واژه اعلی، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 11 مهرماه 1405 ش.
- معرفت، محمدهادی، آموزش علوم قرآن، سال ۱۳۷۱ ش، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 11 مهرماه 1405 ش.
- طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 11 مهرماه 1405 ش.
- خرمشاهی، بهاءالدین، دانش‌نامه قرآن و قرآن‌پژوهی، سال ۱۳۷۷ش، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 11 مهرماه 1405 ش.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، سال ۱۳۶۶ ش، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 11 مهرماه 1405 ش.
