سوره نصر
| سورۀ نصر | |
|---|---|
| نامهای دیگر سوره | سورۀ اذا جاء |
| شماره سوره | ۱۱۰ |
| محل نزول | مکه (مکی) |
| جزء | ۳۰ |
| تعداد آیات | ۳ |
سورۀ نَصر، صد و دهمین سوره و از سورههای مدنی است که در جزء سیام قرآن جای دارد. نام سوره از آیۀ اول آن گرفته شده و به معنای پیروزی است. از دیگر نامهای آن اذا جاء است. در این سوره، سه پیشگویی و خبر غیبی مهم وجود دارد: فتح مکه با پیروزی بزرگ و غلبه نهایی اسلام»، «ایمان آوردن مردم مکه و اطراف آن به اسلام و بیعت با رسول خدا (صلّیالله علیه وآله)» و «رحلت پیامبر (صلّیالله علیه وآله)».
استجابت دعا و پیروزی در برابر دشمنان را از خواص تلاوت این سوره برشمردهاند.
نامگذاری
نام مشهور سوره، نصر است. زیرا به کلمۀ نصر در اولین آیۀ آن، اشاره و از پیروزی الهی سخن گفته شده است. نام دیگر این سوره سورۀ اذا جاء است؛ زیرا با این کلمه آغاز میشود. سومین نام این سوره، تودیع است. نزول این سوره در اواخر عمر رسول خدا (صلّیالله علیه وآله) و وداع خداوند و جبرئیل با ایشان، دلیل این نامگذاری است[۱].
ترتیب و محل نزول
- سورۀ نصر از سورههای مدنی و در ترتیب نزول، صد و دومین سورهای است که بر پیامبر (صلّیالله علیه وآله) نازل شده است.
- این سوره در چینش کنونی مُصحَف، صد و دهمین سورۀ قرآن است[۲].
- بعضی از مفسران، این سوره را صدو دهمین یا صد و یازدهمین[۳] یا صد و دوازدهمین سورهٔ نازل شده میدانند.
- سورۀ نصر، یکی از ۱۴ تا ۱۶ سورهای است که تمام آیات آن یکجا بر قلب پیامبر نازل شده است و به نام سورههای جَمعیُالنزول شناخته میشود[۴].
- امام رضا (علیهالسلام) از پدرش و او از امام صادق (علیهالسلام) نقل کرده است که سورۀ اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ نخستین سوره و سورۀ إِذا جاءَ نَصْرُ اللهِ آخرین سورهای است که بر پیامبر (صلّیالله علیه وآله) نازل شد.
- سید محمدحسین طباطبایی نویسندۀ المیزان احتمال داده است که شاید منظور از آخرین سوره این باشد که تمام آیاتش یکجا و بهطور کامل بر پیامبر نازل شده است[۵].
تعداد آیات و کلمات
محتوا
- خداوند در سورۀ نصر، به رسولش وعده یاری و پیروزی میدهد و اعلام میکند که خیلی زود مردم گروه گروه داخل اسلام میشوند. پس به پیامبر (صلّیالله علیه وآله) دستور میدهد که به شکرانه آن، خداوند را تسبیح کند و حمد بگوید و استغفار کند.
- بنابر نظر برخی از مفسران همچون علامه طباطبایی، این سوره در مدینه و بعد از صلح حدیبیه و قبل از فتح مکه نازل شده است؛ پس مراد از فتحی که خداوند به آن وعده میدهد، فتح مکه است[۷].
فضایل سوره
- روایتی منسوب به پیامبر (صلّیالله علیه وآله) است که فرمود: کسی که این سوره را قرائت کند ثواب کسی را دارد که در فتح مکه همراه با پیامبر (صلّیالله علیه وآله) جنگیده و به شهادت رسیده است[۸].
- همچنین بنابر روایتی دیگر، هر کسی در شب نهم شعبان، چهار رکعت نماز و در هر رکعت بعد از حمد ۱۰ مرتبه سورۀ نصر را بخواند، خداوند بدنش را بر آتش حرام میکند و به واسطه هر آیه، ثواب ده شهید از شهدای غزوه بدر و نیز ثواب عالمان دین را به او خواهد داد[۹]در رکعت سوم نماز جعفر طیار، نیز سورۀ نصر خوانده میشود[۱۰].
- نکتۀ دیگر اینکه: برای این سوره، خواصی مانند استجابت دعا و پیروزی در برابر دشمنان برشمردهاند[۱۱].
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ بهاءالدین خرمشاهی، دانشنامه قرآن و قرآنپژوهی، سال ۱۳۷۷ ش، ج ۲، ص ۱۲۷۰.
- ↑ محمدهادی معرفت، آموزش علوم قرآن، سال ۱۳۷۱ ش، ج ۲، ص ۱۶۸.
- ↑ همان، سال ۱۳۸۴ ش، ص ۵۸.
- ↑ جلالالدین سیوطی، الاتقان فی علوم القرآن، بیروت، ج ۱، ص ۱۴۵.
- ↑ محمدحسین طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، سال ۱۳۹۴ ق، ج ۲۰، ص ۳۷۸.
- ↑ بهاءالدین خرمشاهی، دانشنامه قرآن و قرآنپژوهی، سال ۱۳۷۷ ش، ج ۲، ص ۱۲۷۰.
- ↑ محمدحسین طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمه، ج ۲۰، ص ۶۵۰.
- ↑ هاشم بحرانی، البرهان فی تفسیرالقرآن، واحد تحقیقات اسلامی بنیاد بعثت، سال ۱۴۱۷ ق، ج ۵، ص ۷۸۳.
- ↑ سید ابنطاووس، الاقبال بالاعمال الحسنة، سال ۱۴۱۶ ق، ج ۳، ص ۲۲۰.
- ↑ شیخ عباس قمی، مفاتیح الجنان، سال ۱۳۹۰ ش، نماز جعفرطیار.
- ↑ علی نمازی شاهرودی، مستدرک سفینة البحار، سال ۱۳۷۸ ش، ج ۸، ص ۴۸۰.
منابع
- خرمشاهی، بهاءالدین، دانشنامه قرآن و قرآنپژوهی، سال ۱۳۷۷ ش، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 27 آبانماه 1405 ش.
- معرفت، محمدهادی، آموزش علوم قرآن، سال ۱۳۷۱ ش، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 27 آبانماه 1405 ش.
- سیوطی، جلالالدین، الاتقان فی علوم القرآن، بیروت، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 27 آبانماه 1405 ش.
- طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، سال ۱۳۹۴ ق، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 27 آبانماه 1405 ش.
- بحرانی، هاشم، البرهان فی تفسیرالقرآن، انتشارات واحد تحقیقات اسلامی بنیاد بعثت، سال ۱۴۱۷ ق، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 27 آبانماه 1405 ش.
- سید ابنطاووس، الاقبال بالاعمال الحسنة، سال ۱۴۱۶ ق، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 27 آبانماه 1405 ش.
- شیخ عباس قمی، مفاتیح الجنان، سال ۱۳۹۰ ش، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 27 آبانماه 1405 ش.
- نمازی شاهرودی، علی، مستدرک سفینة البحار، سال ۱۳۷۸ ش، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 27 آبانماه 1405 ش.