سوره قصص
| سورۀ قصص | |
|---|---|
 | |
 | |
| نام‌های دیگر سوره |
|
| شماره سوره | ۲۸ |
| محل نزول | مکه (مکی) |
| جزء | ۲۰ |
| تعداد آیات | ۸۸ |
سورۀ قَصَصْ، بیست و هشتمین سوره و از سوره‌های مکی است که در جزء ۲۰ قرآن جای دارد. دلیل نام‌گذاری این سوره به نام «قصص»، پرداختن به داستان‌های مربوط به برخی از پیامبران است. داستان تولد حضرت موسی (علیه‌السّلام)، ازدواج او با دختر شعیب، مبارزۀ موسی با فرعون، داستان قارون و بهانه‌های مشرکان مکه برای ایمان نیاوردن به پیامبر (صلّی‌الله علیه و‌آله)، از مطالب سورۀ قصص است. آیۀ ۵ سورۀ قصص، 
وَنُرِيدُ أَنْ نَمُنَّ عَلَى الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا فِي الْأَرْضِ وَنَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً وَنَجْعَلَهُمُ الْوَارِثِينَ [قصص–5] 
دربارۀ پیروزی و به ارث بردن زمین توسط مستضعفان؛ از آیات مشهور این سوره است که در مباحث مهدویت مورد استناد واقع شده است. در فضیلت تلاوت سورۀ قصص آمده است کسی که سه سورۀ نمل، شعرا و قصص را در شب‌های جمعه بخواند، از دوستان خداوند و در جوار رحمت او و تحت حمایتش خواهد بود و هیچ‌گاه دچار سختی نخواهد شد و در آخرت به اندازۀ رضایت و حتی بیشتر از آن، از بهشت به او خواهند داد.
نام‌گذاری
دلیل نام‌گذاری این سوره به نام قَصَص، (به معنای داستان‌ها) پرداختن به داستان بعضی از پیامبران به ویژه داستان حضرت موسی (علیه‌السّلام) است[۱]. در آیۀ ۲۵ سورۀ قصص واژۀ «القصص» دربارۀ بیان داستان زندگی موسی نزد شعیب به کار برده شده است[۲]. این سوره را سورۀ موسی و فرعون نیز نامیده‌اند که داستان آنها طی آیات ۳ تا ۴۳ آمده است[۳].
محل و ترتیب نزول
- سورۀ قصص از سوره‌های مکی و در ترتیب نزول، چهل و نهمین سوره‌ای است که بر پیامبر (صلّی‌الله علیه و‌آله) نازل شده است.
- این سوره در چینش کنونی مُصحَف، بیست و هشتمین سوره است و در جزء بیستم قرآن جای دارد[۴].
تعداد آیات و دیگر ویژگی‌ها
- سورۀ قصص، ۸۸ آیه، ۱۴۴۳ کلمه و ۵۹۳۳ حرف دارد.
- این سوره از نظر حجمی، جزء سوره‌های متوسط قرآن است و نزدیک به نیم جزء قرآن را شامل می‌شود[۵].
- سورۀ قصص، چهاردهمین سوره‌ای است که با حروف مقطعه آغاز شده و به این دلیل که با «طسم» (خوانده می‌شود: طا سین میم) شروع می‌شود، جزء سوره‌های طَواسین دانسته شده است.
محتوا
- علامه طباطبایی، هدف اصلی سورۀ قصص را بیان وعده پیروزی مؤمنانی دانسته که قبل از هجرت به مدینه، در مکه گروه کوچکی بودند که در سخت‌ترین وضعیت زندگی می‌کردند، ولی خداوند بر آنان منت نهاده با پیروزی بر فراعنه زمان، در زمین به آنها مُکنت و قدرت می‌دهد؛ به همین منظور، داستان حضرت موسی از ولادت تا پیروزی بر فرعون را نقل می‌کند [۶].
- در بخش دیگری از سورۀ قصص، به داستان قارون اشاره می‌شود که با تکیه بر علم و ثروت خود، مغرور شده سرنوشتی مانند فرعون پیدا کرد. تفسیر نمونه بیان داستان نابودی فرعون و قارون در برابر موسی را روشن‌کننده این نکته برای مسلمانان مکه می‌داند که ثروت‌مندان مکه و قدرتمندان مشرک؛ هیچ‌کدام توانایی مقابله با اراده خدا مبنی بر پیروزی مستضعفان را ندارند[۷].
- در بخش‌هایی از این سوره نیز به درس‌هایی از توحید و معاد، اهمیت قرآن، وضعیت مشرکان در قیامت، مسئله هدایت و ضلالت و پاسخ به بهانه‌جویی‌های افراد ضعیف برای ایمان نیاوردن به پیامبر (صلّی‌الله علیه و‌آله) پرداخته شده است[۸].
فضایل سوره
- در روایتی از امام صادق (علیه‌السّلام) نقل شده است کسی‌که سه سورۀ نمل، شعرا و قصص را در شب جمعه بخواند، از دوستان خدا و در جوار رحمت او و تحت حمایتش خواهد بود و هیچ‌گاه دچار سختی نخواهد شد و در آخرت به اندازه رضایتش و حتی بیشتر از آن، از بهشت به او خواهند داد[۹].
- مجمع البیان، از پیامبر (صلّی‌الله علیه و‌آله) نقل کرده است: هر کسی سورۀ قصص را بخواند، به تعداد کسانی که حضرت موسی (علیه‌السّلام) را تصدیق و کسانی که تکذیب کردند، به او ده پاداش داده می‌شود[۱۰].
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ بهاءالدین خرمشاهی، دانش‌نامه قرآن و قرآن‌پژوهی، «سوره قصص»، ص ۱۲۴۵.
- ↑ محمدرضا صفوی، «سوره قصص»، ص ۷۸۸.
- ↑ همان.
- ↑ محمدهادی معرفت، آموزش علوم قرآن، سال ۱۳۷۱ ش، ج ۲، ص ۱۶۶.
- ↑ بهاءالدین خرمشاهی، دانش‌نامه قرآن و قرآن قرآن‌پژوهی، «سوره قصص»، ص ۱۲۴۵.
- ↑ محمدحسین طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، سال ۱۳۹۰ ق، ج ۱۶، ص ۶.
- ↑ ناصر مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، سال ۱۳۷۱ ش، ج ۱۶، ص ۶.
- ↑ محمدحسین طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، سال ۱۳۹۰ ق، ج ۱۶، ص۶ - ۷؛ ناصر مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، سال ۱۳۷۱ ش، ج ۱۶، ص ۶.
- ↑ شیخ صدوق، ثواب الأعمال و عقاب الاعمال، سال ۱۴۰۶ ق، ص ۱۰۹.
- ↑ شیخ طبرسی، مجمع البیان، سال ۱۳۷۲ ش، ج ۷، ص ۳۷۳.
منابع
- خرمشاهی،بهاءالدین، دانش‌نامه قرآن و قرآن پژوهی، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 17 آبان‌ماه 14505 ش.
- صفوی،محمدرضا، «سوره قصص»، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 17 آبان‌ماه 14505 ش.
- معرفت، محمدهادی، آموزش علوم قرآن، سال ۱۳۷۱ ش، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 17 آبان‌ماه 14505 ش.
- طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، سال ۱۳۹۰ ق، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 17 آبان‌ماه 14505 ش.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، سال ۱۳۷۱ ش، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 17 آبان‌ماه 14505 ش.
- شیخ صدوق، ثواب الأعمال و عقاب الاعمال، سال ۱۴۰۶ ق، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 17 آبان‌ماه 14505 ش.
- شیخ طبرسی، مجمع البیان، سال ۱۳۷۲ ش، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 17 آبان‌ماه 14505 ش.
