سوره انشقاق

سورۀ انشقاق
نام‌های دیگر سوره	سوره اِنشَقَّت
شماره سوره	۸۴
محل نزول	مکه (مکی)
جزء	۳۰
تعداد آیات	۲۵

سورۀ انشقاق، هشتاد و چهارمین سوره و از سوره‌های مکی قرآن می‌باشد که در جزء سی‌ام جای گرفته است. معرفی این سوره به نام انشقاق، به این دلیل است که در آغاز آن، از شکافته شدن (انشقاق) آسمان‌ها هنگام قیامت سخن گفته شده است. همچنین این سوره، دربارۀ علائم قیامت و پایان این جهان و معاد نیز سخن می‌گوید و مردم را در آخرت بر دو دسته می‌داند:

• گروهی که نامۀ اعمالشان به دست راستشان داده می‌شود، حسابرسی‌ آنان آسان است؛
• گروهی که نامۀ اعمالشان از پشت سرشان داده می‌شود و داخل در آتش می‌شوند.

آیۀ ۲۱ سورۀ انشقاق، سجده مستحب دارد، یعنی هنگام تلاوت یا شنیدن آن، مستحب است فرد سجده کند. در فضیلت تلاوت این سوره از پیامبر (صلّی‌الله علیه و آله) نقل شده است که هر كسی سورۀ انشقاق را بخواند، خداوند از اینكه در روز قیامت، نامه اعمالش از پشت سرش به او داده شود، او را نگه می‌دارد.

نام‌گذاری

این سوره را به این دلیل «انشقاق» می‌نامند که در آغاز آن، به شکافته‌شدن آسمان به هنگام آغاز قیامت اشاره شده است: إِذَا السَّمَاءُ انشَقَّتْ ^{[انشقاق–1]} ‎؛ (هنگامی که آسمان بشکافد.) این سوره را سورۀ اِنشَقَّت نیز نامیده‌اند.

محل و ترتیب نزول

• سورۀ انشقاق، جزء سوره‌های مکی و در ترتیب نزول، هشتاد و سومین سوره‌ای است که بر پیامبر (صلّی‌الله علیه و آله) نازل شده است.
• این سوره در چینش کنونی مُصحَف، هشتاد و چهارمین سوره است و در جزء سی‌ام قرآن قرار دارد.

تعداد آیات و دیگر ویژگی‌ها

1. سورۀ انشقاق ۲۵ آیه، ۱۰۸ کلمه و ۴۴۴ حرف دارد.
2. این سوره جزء سوره‌های مفصلات (دارای آیات کوتاه) و از سوره‌های زمانیه است که با کلمه «إذا» آغاز می‌شوند.
3. آیه ۲۱ این سوره، سجده مستحب دارد؛ یعنی هنگام تلاوت یا شنیدن آن، مستحب است فرد سجده کند.

محتوا

سورۀ انشقاق همانند دو سورۀ قبلی‌ آن (تکویر و انفطار) و به‌طور کلی همانند سوره‌های مکی، سخن اصلیش دربارۀ معاد است و حوادث جهان آخرت را به تصویر می‌کشد. از میان این حوادث، به شکافته شدن آسمان اشاره می‌کند و سپس به شرح‌حال دو گروه می‌پردازد:

1. گروه نخست، اصحاب یمین‌ هستند که نامۀ اعمالشان را به دست راستشان می‌دهند.
2. گروه دیگر، اصحاب شمال‌ هستند که نامۀ اعمالشان را به پشت سرشان پرتاب می‌کنند.

• المیزان محورهای اصلی سوره را یادآوری برپایی قیامت، سیر انسان برای رسیدن به پروردگارش (لقاءالله) و حسابرسی از او براساس پروندۀ اعمالش و غالب بودن بیم و انذار بر بشارت (در این سوره) می‌داند.
• به باور آیت‌الله جوادی آملی از مفسران قرآن، علت این که محتوای بیشتر سوره‌های مکی معاد و جهان آخرت می‌باشد این است که مهم‌ترین مشکل مردم جاهلیت مسئله معاد بود و آنچه مسئولیت، تربیت و عدل اجتماعی را به همراه دارد، مسأله معاد است؛ یعنی اعتقاد به اینکه عمل زنده است، عقیده زنده است، پاداش حق است و انسان با مرگ از پوست به در می‌آید نه بپوسد و آگاه باشد که موجود ابدی و مهمان اعمال خویش است.

فضایل سوره

1. در تفسیر مجمع البیان از پیامبر (صلّی‌الله علیه و آله) نقل شده است که هر كسی سورۀ انشقاق را قرائت کند، خداوند او را از اینكه در روز قیامت نامه اعمالش از پشت سرش به او داده شود، حفظ خواهد کرد .
2. از امام صادق (علیه‌السّلام) نیز نقل شده است: هر كسی همواره سورۀ انشقاق را در نمازهای واجب و مستحب خود بخواند، خداوند حاجت‌هایش را برآورده می‌کند و چیزی بین او و خداوند فاصله نمی‌اندازد و در روز محاسبه مردم، از نگاه و توجه خداوند بهره‌مند می‌شود.
3. در تفسیر برهان برای قرائت این سوره، خواصی چون آسان شدن زایمان ذکر شده است. همچنین قرائت این سوره در اعمال ام داود توصیه شده است.

جستارهای وابسته

• مستحب
• سجده
• انسان
• آخرت

منابع

• خرمشاهی، بهاءالدین، دانش‌نامه قرآن و قرآن‌پژوهی، سال ۱۳۷۷ ش، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب:‏ ‏14 مهرماه 1405ش.

• معرفت، محمد هادی، آموزش علوم قرآن، ۱۳۷۱ش، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب:‏ ‏14 مهرماه 1405ش.

• طباطبایی، سید محمد حسین، المیزان، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب:‏ ‏14 مهرماه 1405ش.

• شیخ طبرسی، مجمع البیان، سال ۱۳۹۰ش، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب:‏ ‏14 مهرماه 1405ش.

• شیخ صدوق، ثواب الاعمال و عقاب الاعمال، سال ۱۳۸۲ ش، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب:‏ ‏14 مهرماه 1405ش.

• بحرانی، سید هاشم، البرهان فی تفسیر القرآن، سال ۱۴۱۶ ق، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب:‏ ‏14 مهرماه 1405ش.

• شیخ حر عاملی، وسائل الشیعة، سال ۱۴۱۴ ق، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب:‏ ‏14 مهرماه 1405ش.